Sigaretten, uitgelopen make-up en een wit hemdje zonder bh: slonzig en hip stonden in de ‘brat summer’ van 2024 aan elkaar gelijk. De trendsetter: Brat van Charli XCX. Hoe werd het rommelige hedonisme van dit album zo’n succes onder jongeren?
Een lelijk soort neongroen dook afgelopen maanden opeens overal op, en de jongere helft van de bevolking had online de mond vol van ongebreideld feesten: het was brat summer. Op TikTok verschenen meer dan een miljoen video’s onder #brat en ook op X en Instagram leek het gesprek door de term te worden gedomineerd. Nu de bratzomerstorm is gaan liggen, blijft de vraag over: hoe heeft één album de hele zomer kunnen kleuren?
Het begon allemaal met het zesde studioalbum van de Britse zangeres Charli XCX, getiteld Brat. Het album met een slijmgroene hoes gaat over allerlei zaken waar jonge vrouwen moeite mee kunnen hebben: jaloezie op succesvollere vrouwen, verstikkende onzekerheid over je uiterlijk en carrière, een ingewikkelde band met je ouders, de vertaling van een online relatie naar de echte wereld, een tikkende biologische klok.
Over de auteur
Els de Grefte is popredacteur van de Volkskrant.
Maar vooral gaat het album over hoe Charli XCX (32, echte naam Charlotte Aitchison) zich door al deze moeilijkheden heen feest. Clubcultuur is haar uitlaatklep en uiteindelijk haar redding, horen we op dit album. Muzikaal staat Brat vol met verwijzingen naar de ravecultuur uit de jaren negentig: een tijd waarin men de zorgen over een veranderende wereld van zich af feestte in zweterige clubs, waar iedereen zichzelf kon zijn.
In de jaren negentig was Aitchison nog een kind, maar vanaf haar 16de kwam ze regelmatig in Londense clubs. Een raver is ze altijd gebleven: naast zangeres is ze ook dj. Ze weet waarover ze het heeft als ze over elektronische muziek en feesten praat.
Brat werd dus een clubalbum, recht uit het hart. Ravecultuur is al even bezig met een comeback, en muzikaal wist Aitchison de tijdgeest precies te raken. Het album werd een groot succes: de nummers erop werden tussen de 15 en 140 miljoen keer afgespeeld op Spotify en Brat werd internationaal lovend gerecenseerd.
Het album is opstandig, oprecht en eerlijk. Aitchison verbergt niet dat ze een beetje een rommelige, chaotische en egoïstische partygirl is. Imperfect, dus: heel anders dan het standaardbeeld van de altijd vriendelijke popster. Ze noemde het album niet voor niets brat: de Engelse term voor een kind dat zich verwend en ongehoorzaam gedraagt.
Een imperfecte vrouw, die haar problemen erkent maar ze ook even los kan laten in de club: dat sprak miljoenen fans aan. Zij wilden net zo ‘brat’ als Charli XCX zijn. De term heeft, net zoals elke modeterm, geen vastomlijnde definitie. In een interview omschreef Aitchison het zelf als zowel ultrazelfverzekerd als ultrakwetsbaar.
Voor een brat summer heb je volgens Aitchison niet veel meer nodig dan een pakje sigaretten, een bic-aansteker en een wit hemdje zonder bh eronder. Brat zijn heeft iets slonzigs, en dat hangt samen met het feestgedrag. Het is als brat zijnde zeker toegestaan om je ergens ongedoucht te vertonen, met de uitgelopen make-up van de vorige dag nog op je smoel.
Brat leek deze zomer overal, althans, voor mensen die chronisch online zijn, zegt muzieksocioloog Julian Schaap. ‘Voor hen is het heel echt, maar buiten de online wereld is het fenomeen brat meteen best onzichtbaar.’
En ook wie veel tijd op sociale media doorbrengt zat niet automatisch in de brat-bubbel. De doelgroep van Charli XCX, de ‘girls and the gays’, ging deze zomer het diepst de slijmgroene tunnel in. Jonge vrouwen en jonge lhbti’ers, dus.
Vooral twintigers en dertigers zullen zich herkennen in de thema’s die Aitchison bezingt op haar album: de mensen die aan de ene kant willen beginnen aan kinderen, maar ook drugs willen gebruiken op een gore wc in een nachtclub.
Op het eerste gezicht lijkt brat een van de vele, zichzelf razendsnel opvolgende internet aesthetics: internettrends die zich vooral als een visuele (kleding)stijl manifesteren. ‘Waar vroeger iedereen duidelijk bij een bepaalde subcultuur hoorde, omarmen jongeren nu deze internet-esthetiekenom zich te onderscheiden’, zegt mediawetenschapper Simone Driessen.
Brat lijkt een tegenbeweging in een online tijdperk waar, los van de microtrends, de clean girl overheerst: een tijdperk waarin een strak sportregime, een huidverzorgingsroutine met veel te veel stappen, groentesapjes en netjes gelakte nagels essentieel waren om erbij te horen.
De brattrend is deels te verklaren vanuit vermoeidheid met het idee van de clean girl, denkt Driessen. ‘Het is niet zo gek dat we een beetje moe zijn van al dat nette, dat witte en beige, van dat softe dat we voorgeschoteld kregen’, zegt zij.
‘Wat ik vrij uniek vind aan de brattrend is dat het ordinaire gedeelte ook wordt omarmd, dat je een beetje messy mag zijn’, zegt Driessen. ‘Juist die laisser-fairehouding zagen we nog niet eerder bij een internettrend.’
De zomer is dé tijd voor internettrends. De afgelopen jaren zagen we onder andere de hot girl summer, waarin je zorgeloos en zelfverzekerd je eigen geluk voorop stelde, en de rat girl summer, waarin het leven zich, net als dat van een rat, op straat zou afspelen.
Volgens Driessen is het niet gek dat ook brat juist in de zomer de kop opsteekt. ‘De zomer is een tijd van laten gaan en even niks hoeven’, zegt Driessen. Juist op festivals, die vooral in de zomer plaatsvinden, gedraagt men zich los en feestelijk. ‘Het hele jaar lang zit je in een stramien van werk of school, in de zomer heb je ook meer tijd om brat te zijn.’
De clubthematiek op het album Brat is niet per se nieuw, volgens Schaap. ‘In de toplijstjes van de afgelopen jaren zie je veel liedjes die behoorlijk hedonistisch zijn’, zegt hij. ‘Sabrina Carpenter bijvoorbeeld, maar ook veel hiphop.’
Het is ook zeker niet de eerste keer dat een vrouwelijke artiest een plaat maakt waarop ze zich probeert vrij te vechten van de druk om lief, netjes en perfect te zijn: Madonna, Amy Winehouse en Kesha gingen Charli XCX al voor.
Maar Brat gaat niet alleen over hedonistisch feesten in de zomer of de druk van maatschappelijke verwachtingen. Charli XCX beschrijft de dualiteit van je zorgen maken over van alles, van jaloezie en onzekerheid tot klimaatverandering, maar er ook voor uit durven komen dat je dat af en toe wilt loslaten. Het feesten is dus niet zozeer hedonistisch: eerder escapistisch of zelfs helend.
‘De specifieke groep waarbij brat aanslaat, voelt zich erg onderdrukt door angst voor een gebrek aan toekomst en het idee altijd te moeten presteren’, zegt Schaap. ‘Voor hen kan het voelen alsof Charli XCX ze bevrijdt.’
Meer nog dan een reactie op voorgaande online trends is brat namelijk een reactie op de staat van de wereld. ‘Als je aan mensen die meedoen aan deze trend vraagt waarom ze dat doen, blijkt dat hun gedrag voor een deel voortkomt uit angst voor de wereld waarin ze leven’, zegt Driessen. ‘Ze lopen rond met vragen als: kun je nog kinderen krijgen in deze wereld?’ Door het leven gaan als een brat kan een reactie zijn op die angst, denkt Driessen. ‘We weten dat het einde van de wereld eraan komt, dus: party like there’s no tomorrow, om de volgende dag weer te protesteren. Dat is de unieke tegenstelling die in deze trend zit.’
Het bratgedrag bevat dus een spanning: aan de ene kant zien we een laisser-fairehouding tegenover alle dingen die er zogenaamd toe doen, aan de andere kant maakt een brat zich wel degelijk grote zorgen over de wereld. ‘Het is een trend die ons laat zien hoe deze generatie op dit moment in het leven staat’, zegt Driessen.
Toch is brat volgens Schaap meer een trend dan een culturele beweging. ‘Je ziet dat echte subculturen moeite hebben om te ontstaan en te blijven bestaan’, zegt hij. ‘De punkbeweging van de jaren tachtig was echt een alternatieve cultuur, die zich los van de mainstream ontwikkelde tot iets anders.’
Dat lukt niet meer in tijden van snelwerkend kapitalisme. ‘Zodra iets ook maar een beetje populair is, kun je er meteen op AliExpress een outfit van kopen’, zegt Schaap. ‘Dat is echt de nagel aan de doodskist van sociale bewegingen die proberen een alternatief neer te zetten voor een bepaalde manier van denken.’
Niet per se een culturele omslag dus, maar toch een hoopgevend fenomeen. ‘Een best groot deel van de jonge generatie gaat door een mentale crisis, ze ervaren een gebrek aan betekenis en richting in het leven en ze hebben het idee dat hun toekomst verdoemd is’, zegt Schaap. ‘Dat er dan een artiest is die mensen daar ten minste tijdelijk uit weet te halen en uit huis weet te jagen om te gaan feesten, is wel wat waard.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant