Is grensoverschrijdend gedrag geconstateerd, dan is de juiste aanpak lastig. De ene keer wordt te veel de kant de dader gekozen, de andere keer die van het slachtoffer.
Van de noodzaak om grensoverschrijdend gedrag aan te pakken en te voorkomen is inmiddels bijna iedereen doordrongen, maar wat een organisatie moet doen als het eenmaal is misgegaan, is veel minder eenvoudig. Het blijkt heel moeilijk om de slachtoffers te beschermen, recht te doen aan wat hen is overkomen, zonder de daders op te zadelen met een disproportionele straf, in sommige gevallen (levens)lange ex-communicatie.
De ene keer wordt te veel de kant van de dader, de andere keer te veel de kant van het slachtoffer gekozen. Het midden is vrijwel nog nooit gevonden.
De aanpak van grensoverschrijdend gedrag neemt soms dystopische vormen aan. Han van Krieken, rector-magnificus aan de Radboud-universiteit, werd aan het eind van zijn carrière ineens bestempeld tot opdringerige viespeuk, en voelde zich genoodzaakt te vertrekken, omdat hij enkele jaren daarvoor twee onhandige opmerkingen had gemaakt, die op geen enkele manier seksueel waren bedoeld, maar wel zo werden geïnterpreteerd, waardoor de vrouw in kwestie er jaren later nog steeds onder leed.
Mariëtte Hamer, regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag, had haar vertrouwen aanvankelijk gesteld in het gesprek tussen dader en slachtoffer. Als beiden snel om tafel gaan, blijft de schade beperkt en hoeven er later ook geen grote straffen te worden uitgedeeld, is haar overtuiging.
De zaak-Van Krieken laat zien dat dat niet altijd werkt. Hij had met de vrouw gesproken en zijn excuses aangeboden. Dat leek voor de vrouw genoeg, maar later wilde ze toch ook dat hij een officiële waarschuwing kreeg van zijn werkgever. Die kreeg hij, maar ook dat was voor haar onvoldoende. Om recht te doen aan wat haar overkomen was, wilde ze dat het verhaal openbaar werd. Daarop zag Van Krieken geen andere mogelijkheid dan af te treden.
De belangen van het slachtoffer moeten zwaar meewegen, maar mogen nooit allesbepalend zijn. Als dat wel gebeurt, wisselen dader en slachtoffer al snel van rol. De dader wordt dan net zo goed slachtoffer, zoals bij Van Krieken. En het slachtoffer is – onbewust wellicht – tot dader getransformeerd.
Bij Internationaal Theater Amsterdam was het grensoverschrijdend gedrag structureel, het kon vele jaren blijven doorgaan. Toen uit onderzoek bleek dat sommige acteurs daarin zover gingen dat andere acteurs op de eerste hulp belandden, ging de directie er niet toe over om de betrokken acteurs direct te ontslaan. Dat was arbeidsrechtelijk onmogelijk, was het verweer, om die reden moesten ze ook anoniem blijven.
De vraag is of dat waar is – in werkelijkheid is het arbeidsrecht in deze helemaal niet eenduidig en wordt er nog volop jurisprudentie opgebouwd – maar het is sowieso geen goed idee om je alleen hierachter te verschuilen.
De Raad van Toezicht van ITA oordeelde dat het in de eerste plaats een cultureel probleem was, en dat zij die verantwoordelijk zijn voor die cultuur dus de hoofdschuldigen zijn. De samenwerking met sterregisseur Ivo van Hove werd opgezegd en de Raad van Toezicht trad zelf ook af.
Dat is een goede analyse en een vooruitgang ten opzichte van de manier waarop de publieke omroep met grensoverschrijdend gedrag omging, waarbij aanvankelijk vooral naar de daders werd gewezen en te weinig naar de betrokken bestuurders, zij die verantwoordelijk waren voor de cultuur.
Tegelijkertijd is het de vraag of de ITA-directie de grensoverschrijdende steracteurs niet te veel beschermt, zoals het eerder zijn sterregisseur te veel had beschermd. De cultuur speelt, zeker in de toneelwereld, een belangrijke rol bij grensoverschrijdend gedrag, maar individuen kunnen zich daar nooit helemaal achter verschuilen, zeker niet individuen die een machtige positie in het gezelschap hebben. Om collega-acteurs een veilig gevoel te geven, zullen ze waarschijnlijk ook verantwoording moeten afleggen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant