De Franse politie heeft de topman van de Telegram gearresteerd. Pavel Doerovs berichtenapp ligt al langer onder vuur. Telegram geeft politieke dissidenten in Rusland een stem. Maar de dienst is ook uitgegroeid tot een gewild communicatiekanaal voor criminelen, complotdenkers, terroristen en pedofielen.
Wie alles wil weten over de oorlog in Oekraïne, kan kiezen uit een keur van kanalen op Telegram. De berichtenapp geeft ruim baan aan militaire bloggers, aanhangers én tegenstanders van president Poetin. Zelfs individuele divisies van het Oekraïense leger doen er (gekuisd) verslag van het slagveld, naast de keurige communiqués van hun bevelhebbers in Kyiv.
Precies zoals Telegram-topman Pavel Doerov het graag ziet. De berichtendienst is in zijn ogen een communicatiemiddel waarmee iedereen vrij van last of ruggespraak zijn zegje kan doen, desnoods anoniem. Onderscheid tussen goed en kwaad wil Doerov niet maken, een houding die hem nu opbreekt. Sinds zaterdag zit Doerov in een Franse cel. De 39-jarige topman werd gearresteerd toen hij met zijn privévliegtuig landde op de Parijse luchthaven Le Bourget.
Over de auteur
Peter van Ammelrooy is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Op welke gronden Doerov precies in de kraag is gevat, willen de Fransen officieel niet kwijt. Maar anonieme functionarissen fluisterden de Franse tv-zender TF1 wel in dat Parijs de topman wil aanklagen omdat hij halsstarrig weigert op te treden tegen criminele activiteiten die welig tieren op Telegram. Dat maakt Doerov in Franse ogen medeplichtig aan vergrijpen als internetfraude, drugshandel, steun aan terrorisme, ontwrichtende desinformatie en kindermisbruik.
Om die redenen bleek vorige week dat de gemeente Amsterdam ambtenaren heeft verboden Telegram te installeren op hun werktelefoons, naast het risico dat de app wordt gebruikt kan worden om te spioneren.
Wat westerse autoriteiten vooral dwarszit, is dat Doerov het vertikt om data van wetsovertreders over te dragen. Daarmee zouden opsporingsdiensten individuen en criminele bendes die Telegram beschouwen als vrijplaats, kunnen achterhalen.
Doerov kan niet beweren dat de aanklachten uit de lucht komen vallen. Hij is eerder en vaker op zijn vingers getikt, al werd de dreiging nooit zo acuut als nu.
Ruim twee jaar terug meldde het tijdschrift Der Spiegel dat de Duitse justitie haar messen sleep om Telegram te dwingen aan de internetspelregels te voldoen zoals die al golden voor bedrijven als Facebook, Twitter, Instagram en WhatsApp. Het bedrijf zou een boete tegemoet kunnen zien van zeker 55 miljoen euro. Brieven aan het hoofdkantoor van Telegram in Dubai om in Duitsland tekst en uitleg te komen geven, bleven onbeantwoord.
Dat had de Staatsanwaltschaft op haar vingers kunnen natellen: Doerov heeft een broertje dood aan autoriteiten. In 2011 was het Kremlin de opstandige taal van de politieke oppositie op VKontakte zat, een Facebook-achtige dienst die in 2006 door onder meer Doerov was opgezet. De Russische veiligheidsdienst Omon zond agenten naar Doerovs appartement in St.-Petersburg, maar hij liet de deur dicht. Na een uur dropen de agenten af.
Twee jaar daarna kreeg het Kremlin via een gebruikelijke weg de touwtjes van Vkontakte in handen: het dwong af dat aandelen in het bedrijf werden verkocht aan vazallen van president Vladimir Poetin. Een jaar later was de coup compleet: de raad van bestuur zette Doerov buiten de deur.
De gewezen topman was inmiddels begonnen aan een nieuw avontuur: Telegram, een kruising tussen WhataApp en Twitter (nu X), maar dan met extra’s. Die pluspunten behelzen onder andere de optie van een gebruiker om zijn telefoonnummer af te schermen en de mogelijkheid om tot wel 200 duizend mensen aan een besloten groep te kunnen toevoegen.
Sinds Telegram in 2013 virtueel de deuren opende, hebben wereldwijd meer dan 900 miljoen mensen de app geïnstalleerd. Vooral de Russische invasie in Oekraïne leidde tot bijna een verdubbeling van het aantal gebruikers, omdat Russen op het platform nieuws over ‘de speciale militaire operatie’ kunnen volgen. De berichtenapp is misschien niet altijd een even betrouwbare, maar in elk geval een ‘onversneden’ informatiebron. Zo is Telegram ook populair onder Russische dissidenten en hun aanhang.
Commercieel succes is er ook: advertenties, extra betaalde diensten en partnerschappen hebben Doerov op papier miljardair gemaakt. Zijn persoonlijk vermogen wordt geschat op 9 tot 15 miljard dollar (8 tot 14 miljard euro).
Lange tijd was de verwachting dat Doerov deze rijkdom niet in gevaar zou willen brengen door regeringen tegen de haren in te blijven strijken. Zeker niet nadat Doerov eerder dit jaar in de Britse zakenkrant Financial Times had geopperd dat hij Telegram in 2025 naar de beurs wil brengen. Dat zal moeilijk gaan als de eigenaar achter Franse tralies zit.
De ironie wil dat juist het Kremlin, dat Telegram in 2018 nog wilde blokkeren, zondag in de bres sprong voor zijn ‘Russische staatsburger’. De ambassade van Rusland in Parijs klaagt dat haar diplomaten geen toegang krijgen tot Doerov.
Het is de vraag of hij op een vliegtuig naar Moskou stapt, als de Fransen hem weer laten gaan. Gelukkig heeft Doerov ook paspoorten op zak van de Verenigde Arabische Emiraten en Saint Kitts & Nevis, een eilandstaatje in de Caraïben. Hij kan net als Telegram nog veel kanten op.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant