Het is inmiddels vaste prik: iedere donderdag demonstreren ambtenaren van diverse ministeries tegen het Israëlbeleid van de overheid. Dat er een nieuw kabinet zit, doet aan de gewetensnood van de rijksmedewerkers die het beleid moeten uitvoeren, niets af.
Stipt om 12 uur komen de rijksambtenaren van verschillende kanten aanlopen. Ze rollen hun spandoeken uit, halen protestborden uit hun tas en nemen positie pal naast de ingang van het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) in Den Haag.
Het is inmiddels een vertrouwd beeld. Rijksambtenaren van verschillende ministeries uiten hier wekelijks in stilte hun onvrede met het Israëlbeleid. Dat doen ze al acht maanden, iedere donderdag een half uurtje tijdens de lunchpauze. De regeringswissel heeft daar geen verandering in gebracht: ook het nieuwe kabinet staat pal achter Israël.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika.
Premier Dick Schoof belde deze week met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu voor een kennismakingsgesprek. ‘Ik heb benadrukt dat Nederland hecht aan de veiligheid van Israël’, schreef Schoof over dat gesprek op X. ‘Nederland steunt alle inspanningen om tot een staakt-het-vuren te komen.’
Dat is niet genoeg, vinden de demonstranten. ‘Nederland moet erkennen dat Israël disproportioneel geweld gebruikt in Gaza’, zegt een 33-jarige vrouw die sinds tien jaar voor BZ werkt. Ze refereert aan het bombarderen van scholen en ziekenhuizen en de 14 duizend dode kinderen. ‘We moeten Israël daarop aanspreken. Als er geen verandering optreedt, moeten we daar consequenties aan verbinden.’
De vrouw wil niet met haar naam in de krant, omdat ze net als de andere demonstranten vreest voor de gevolgen die dat kan hebben voor haar carrière. Want het is omstreden, als ambtenaar protesteren tegen regeringsbeleid. Ambtenaren worden geacht dat beleid uit te voeren, en opvattingen intern via formele wegen kenbaar te maken.
Net als alle burgers hebben ze demonstratierecht, maar het ligt ingewikkelder als ze ageren tegen hun eigen minister. ‘De politieke leiding bepaalt de lijn, niet andersom’, zei toenmalig demissionair minister van Justitie Dilan Yesilgöz (VVD) na de eerste protesten. Ook op het ministerie van BZ klinkt kritiek op de demonstranten, collega’s vinden dat meningsverschillen intern moeten blijven.
‘Dat begrijp ik heel goed, het is voor ons ook een worsteling’, zegt een 34-jarige beleidsmedewerker van BZ die iedere week komt demonstreren. ‘Natuurlijk moeten we het regeringsbeleid uitvoeren’, zegt ze. ‘Maar we moeten ook de rechtsstaat beschermen. Als die wordt geschonden is het onze plicht om aan de bel trekken. En als daar intern niets mee wordt gedaan, dan zie ik geen andere optie dan me op een andere manier uit te spreken.’
Sinds het eerste protest voelen de demonstranten zich door rechterlijke uitspraken gesterkt. In februari oordeelde de rechtbank in Den Haag dat Nederland moet stoppen met het leveren van F-35-onderdelen aan Israël, vanwege het risico op ‘ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht’ bij de bombardementen op Gaza.
Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) zag een maand eerder al voldoende aanleiding om te onderzoeken of Israël zich schuldig maakt aan genocide in Gaza, een proces dat nog jaren zal duren. Het ICJ, het hoogste gerechtelijke orgaan van de Verenigde Naties, riep Israël op meer te doen om burgerslachtoffers te voorkomen.
Datzelfde hof kwam een maand geleden met een ‘adviserende opinie’. Israëls aanwezigheid in de Palestijnse gebieden is illegaal en moet direct worden beëindigd, aldus het niet-bindende maar zwaarwegende oordeel. Kolonisten moeten weg uit de nederzettingen, verdreven Palestijnse burgers hebben het recht om terug te keren.
Andere landen hebben volgens het hof de plicht om Israël hiertoe te bewegen. Voor Nederland geldt dat in het bijzonder; in de Grondwet staat dat Nederland de internationale rechtsorde moet beschermen. Dat is het belangrijkste punt van de ambtenaren: ‘Ambtseed, trouw aan de Grondwet’, heeft een 58-jarige ambtenaar van het ministerie van Onderwijs op een stuk karton geschreven.
Achter haar houden collega’s een meterslang zeildoek omhoog: ‘Caspar en Reinette, maak ons niet medeplichtig aan genocide.’ Een boodschap gericht aan de nieuwe ministers Veldkamp (Buitenlandse Zaken, NSC) en Klever (Handel en Ontwikkelingshulp, PVV).
Veldkamp, die eerder ambassadeur in Israël was, werkt nog aan een reactie op de uitspraak van het hof, zo laat een woordvoerder weten. Vlak na zijn aantreden zei al hij weg te willen blijven van ‘grote uitspraken’ over Israël. Hij bracht daarbij het hoofdlijnenakkoord in herinnering, ‘waarin staat dat de veiligheid van de staat Israël ons zeer dierbaar is’.
De ambtenaren in functie hebben wekelijks gezelschap van oud-diplomaten en oud-ambassadeurs. Ook de 84-jarige oud-minister Jan Pronk staat donderdag op de stoep bij zijn oude ministerie. ‘In het begin wilde ik niet tegen mijn opvolgers demonstreren’, vertelt hij. ‘Maar inmiddels ben ik zo’n tien keer geweest. De regering faalt in haar taak om mensenrechten en internationaal recht te beschermen.’
Pal voor de deur van BZ staat een statafel met daarop koffie, thee en cake. ‘In gesprek met oud-diplomaten’, leest de tekst op een groot blauw bord. ‘Stel al uw vragen over Palestina en Israël.’ Iedere week komt een andere oud-diplomaat voorbijgangers te woord staan. Deze week is het de beurt aan Berber van der Woude, die bijna drie jaar geleden ontslag nam wegens het Israëlbeleid.
‘Ik ben interimmer’, fluistert een man haar toe. ‘Maar ik steun jullie wel.’ Een andere voorbijganger reageert juist geïrriteerd. ‘Jullie staan hier om Israël te bashen.’ Van der Woude blijft vriendelijk. ‘Zojuist vroeg een man waarom we niets over Hamas zeggen’, vertelt ze. ‘Ik heb hem uitgelegd dat het ons gaat om het beleid. En dat met de houding van de regering jegens Hamas niks mis is.’
Vorige week kwam de politie langs, de agenten zouden hebben gedreigd met boetes omdat de demonstratie niet was aangemeld. De schrik zat er even in, maar deze week blijft de politie weg. Om half één snelt iedereen weer terug naar kantoor. Jan Pronk is ‘onder de indruk van de moed’ van de ambtenaren. ‘Ik ben blij dat er nog steeds veel ambtelijke medewerkers zijn die niet slaafs de Haagse politiek volgen.’
Geselecteerd door de redactie
Wil Hamas wel een staakt-het-vuren, of blijft het liever oorlog voeren?
Source: Volkskrant