De Amerikaanse journalist Nathan Thrall neemt één tragische gebeurtenis – een busongeluk in Jeruzalem – om het leed van de Palestijnen te duiden. Het resultaat is realistisch en confronterend.
Ruim twaalf jaar geleden, op een regenachtige dag in februari, kwam een schoolbus vol Palestijnse kinderen en leraren vlak buiten Jeruzalem in botsing met een vrachtwagen en vloog in brand. Hulp bleef lange tijd uit, het waren omstanders die er alles aan deden om de kinderen te redden. De oorzaak, achtergrond, directe gevolgen, nasleep en betekenis van de ramp zijn het onderwerp van Een dag uit het leven van Abed Salama, dat in 2023 een bestseller was in de VS en nu in het Nederlands is vertaald.
Boekwinkels in Jeruzalem liggen vol lijvige geschiedenissen van de afgelopen honderd jaar. Standaardwerken in harde kaft of erudiete onderzoeken in goedkope uitgaven. Bijna zonder uitzondering willen ze het conflict duiden, altijd is het een lange geschiedenis met evenveel kanten als inzichten, van het Britse mandaatgebied tot de Oslo-akkoorden. De Amerikaanse journalist en essayist Nathan Thrall, die in Jeruzalem woont en voor The New York Times en The New York Review of Books schrijft, past een gouden journalistieke formule toe. In plaats van een overzicht en liever dan een omvattende geschiedenis neemt hij één gebeurtenis – en legt op die manier het onrecht bloot.
Ragfijn brengt hij de hypergecompliceerde onderlinge relaties van Palestijnse families en verschillende politieke facties op de Westelijke Jordaanoever in kaart. De families betrokken bij het busongeluk, hun tantes, neven en geliefden, het is soms een gordiaanse knoop; het bijgeleverde personenregister is bij het ontwarren ervan geen overbodige luxe.
Abed Salama, die wanhopig op zoek is naar zijn 5-jarige zoon Milad, is een gelaagde persoonlijkheid. We leren zijn ouders, zijn geheime liefde, zijn echtgenotes en familie kennen. We zien een jonge, ambitieuze Palestijn wiens mogelijkheden steeds beperkter worden. Zo is hij een activist en komt hij in de gevangenis, een paar decennia later werkt hij voor een Israëlisch bedrijf en legt hij telefoonlijnen aan in Joodse nederzettingen.
Amerikaanse factcheckers zijn rigoureus; je weet als lezer dat iedere opmerking, iedere observatie dubbel en dwars klopt. Dat zie je niet alleen aan de literatuurlijst van bijna dertig pagina’s, maar vooral aan de details van het boek. Wanneer Thrall schrijft dat de gewonde kinderen in het ziekenhuis van Ramallah bezoek krijgen van de Palestijnse president Mahmoud Abbas, dan heeft Thrall niet alleen de televisiebeelden van het bezoek gezien, hij heeft ook uitgezocht dat de cadeaus die Abbas meenam – een grote boodschappentas met speelgoed en een Playstation – voor sommige kinderen op een teleurstelling uitliepen. Bij thuiskomst ontdekten ze dat hun Playstations kapot waren.
Ook verfrissend: nergens in het boek lees je over de persoonlijke betrokkenheid van de auteur. Was hij bij het ongeluk, stond hij in de file? Kent hij de slachtoffers persoonlijk? Waar woont hij in Jeruzalem, en hoe voelde hij zich terwijl hij stapsgewijs bezig was dit verhaal te ontleden? Het doet er niet toe.
Nergens is Een dag uit het leven van Abed Salama activistisch, en toch is het een keiharde aanklacht tegen systematische ongelijkheid. Zelfs op momenten waar het boek verzoenend is, bijvoorbeeld wanneer de inwoners van een Joodse nederzetting een plakkaat ophangen om hun medeleven met de slachtoffers van het busongeluk te tonen, is duidelijk dat het niet meer is dan een tijdelijke opleving.
Pijnlijk zijn scènes in de grote ziekenhuizen van Jeruzalem, waar Palestijnse artsen enigszins gelijk zijn aan hun Joodse collega’s, maar de afscheidingsmuur ook voelbaar is. De families moeten toestemming vragen om hun zwaargewonde kinderen te bezoeken. De bezetting is een veelkoppig monster, de ene straathoek in Jeruzalem is de andere niet. Nergens versimpelt Thrall of gaat hij kort door de bocht. Het resultaat is een realistische en confronterende verkenning van de beperkte ruimte die er voor Palestijnen is, en van hoe die ruimte steeds kleiner wordt.
In de rechtszaak die volgt op het ongeluk is het niet de auteur, maar het Hooggerechtshof van Israël dat een streep zet onder de Palestijnse tragedie. De rechter schrijft dat het busongeluk een ramp is waarvan de omvang niet bepaald kan worden met een simpele vermenigvuldiging, omdat het verlies groter is dan de som van zijn delen. De straffen zijn mild, de achterliggende oorzaken blijven buiten beeld.
Maar Thrall laat overtuigend zien dan een ongeluk nooit slechts een ongeluk is. Het heeft een geschiedenis, een veelvoud aan oorzaken. Wanneer er sprake is van systematisch onrecht speelt toeval maar een beperkte rol. God dobbelt niet.
Nathan Thrall: Een dag uit het leven van Abed Salama – Een Palestijnse tragedie. Uit het Engels vertaald door Ineke van den Elskamp. Cossee; 240 pagina’s; € 24,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant