In de meeslepende thriller The Capture gaan de technische mogelijkheden van deepfakes en surveillance maar een beetje verder dan in werkelijkheid. Alleen hebben inlichtingendiensten zich nog meer aan de mogelijkheden overgegeven. En gaandeweg dringt zich de vraag op of die diensten de grootste bedreiging zijn, of de industrie die aan de gebruikte systemen verdient en daartoe diep in politiek en bestuur is doorgedrongen.
In de serie biedt de integere, ongenaakbare politievrouw Rachel Carey tegenwicht. De echte wereld zit daarentegen vol nuttige idioten die almachtige techbedrijven blijven zien als sympathieke, vrijheidslievende garageknutselaars. En als onze bondgenoten tegen de grote boze overheid. Was het maar zo’n feest.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De landoverstijgende techgiganten vertonen zelf trekjes van superregeringen. En dan zonder greintje zeggenschap voor burgers. De echte overheden hebben we hard nodig om de macht van tech in te tomen, terwijl we intussen wel degelijk ook moeten uitkijken dat die overheden daarbij op hún beurt niet onze vrijheden verder aantasten.
Rachel Carey, waar ben je?
Neem de aanvaring tussen Eurocommissaris Thierry Breton en de rijkste man op aarde, Elon Musk. De laatste had een gesprek op zijn platform X aangekondigd met Donald Trump. Breton stuurde vóór de uitzending een open brief aan Musk, waarin hij die wees op zijn plicht om zich te houden aan regels tegen het versterken van schadelijke uitingen. Zo’n brief riekt naar censuur en inmenging. En Breton wierp Musk zo het martelaarschap voor het vrije woord in de schoot.
Terwijl het X van Musk bepaald geen ‘marktplaats van ideeën’ is. Het beloont vijandigheid en nepnieuws, trekt betalende gebruikers voor en is net zo’n datamijn voor de eigenaar als elk ander groot medium. Het blinde vertrouwen dat X geniet onder zogenaamd kritische geesten is raadselachtig.
Nog merkwaardiger is de vermeende tegenstelling tussen eenzame strijder Musk en de onderdrukkende staat. Met zijn fortuin, X en Tesla, met zijn Starlinksatellieten, zijn raketmonopolie én zijn bijbehorende databerg is het de vraag of hij niet machtiger is.
Een andere techrijkaard, Peter Thiel, zat laatst drie uur in de podcast van de Amerikaan Joe Rogan. Zonder voorkennis zou je denken: twee willekeurige gasten. Thiel heeft een Beavis and Butt-Head-achtige dictie, en brengt met aplomb het soort quasi-filosofische realisaties dat normaal bovenkomt na de tweede joint bij een knisperend kampvuur. ‘Stel dat de bevolkingskrimp blijft doorzetten, dan is er op het laatst nog maar één persoon op aarde!’ Rogan: ‘Wauauauw …’ De bouw van de piramides komt langs, de moord op JFK, de vrouwenhandelaar Jeffrey Epstein. Waarover Thiel telkens net iets minder vergaande complottheorieën heeft dan zijn interviewer.
Maar die theorieën zijn niet het schandaal, ze zijn de ruis. Wat Thiels geklets over de deep state verhult, is dat je redelijkerwijs kunt betogen: Peter Thiel ís de deep state. Hij is medeoprichter, voorzitter van de raad van bestuur en aandeelhouder van Palantir, een bedrijf dat zich met grote geheimzinnigheid specialiseert in voorspellende data, en teert op contracten met defensie en veiligheidsdiensten. Het is, ook in Europa, actief in de gezondheidszorg, luchtvaart en handel. Een van de eerste investeerders was nota bene de CIA.
De belangrijkste techkwestie is momenteel niet wat je op X mag zeggen, maar hoeveel dit soort bedrijven mogen overnemen van onze overheden. En vergis je niet. Veel aandacht gaat uit naar types die Trump steunen, maar van oudsher is de Democratische Partij het meest verstrengeld met Silicon Valley, en nog steeds gaan daar de meeste giften heen. De liefde bekoelde wat onder Biden door diens pogingen om speculatie en kartelvorming tegen te gaan, en bitcoin en AI te reguleren.
Met name een deel van de durfkapitalisten gokt op Trump. En ja, het wereldbeeld speelt mee. Thiel gelooft al lang dat ‘democratie en vrijheid niet samengaan’. Maar doordat het zo lekker bomen is over tweets en wereldbeelden, kan de keiharde strijd om macht en geld naar de achtergrond verdwijnen. Thiel ziet zijn defensie-start-ups in gevaar komen. En Trumps kandidaat voor vicepresident, JD Vance, mag vol verhalen zitten over de verdrukte gewone witte Amerikaan, hij is in de eerste plaats een protegé van Thiel, die door hem werd opgeleid tot investeerder en daarna met een recorddonatie aan een Senaatszetel werd geholpen. Niet voor niets is Trump ineens vol lof over elektrische auto’s en crypto.
De tech coup, heeft Marietje Schaake haar net verschenen boek genoemd. De oud-Europarlementariër en internationaal directeur bij het Cyber Policy Center van de Stanford-universiteit roept onder meer op tot het hanteren van een simpel principe: elke eis van openbaarheid en verantwoording die we stellen aan overheidsorganisaties moeten we ook stellen aan techbedrijven die taken namens de overheid uitvoeren. Eens kijken of Musk, Thiel en hun wapenbroeders dan nog zo van transparantie en vrijheid houden.
Het boek toont ook aan dat dit een taai gevecht wordt. De noodzaak wordt in Europa meer gevoeld dan ooit, maar wetgeving loopt achter op de ontwikkelingen. En tech komt zelden hiervandaan. Ook voor ons is Amerika een belangrijk strijdtoneel. Dat is wat we moeten blijven zien, de volgende keer dat de aandacht weer uitgaat naar een buitenissige uitspraak van Musk. In de kern is de vraag of wij iets over de techkolossen te zeggen krijgen, of zij alleen over ons.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant