Minister Marjolein Faber (Asiel en Migratie) moet van haar PVV-leider Geert Wilders de belichaming worden van het strengste asielbeleid ooit. Ondertussen is ze ook wettelijk verplicht om opvang te regelen voor Oekraïners en andere vluchtelingen. De afgelopen week liet zien hoe ze laveert tussen die twee opdrachten.
Het was even wennen toen minister van Asiel en Migratie Faber woensdag de asielcrisis uitriep. Den Haag is lang gewend geweest aan bewindspersonen die te allen tijde optimistisch bleven – politici waren er om problemen op te lossen, niet om defaitistisch de handdoek in de ring te gooien – maar Faber capituleerde meteen na het nieuws dat Utrecht een tijdelijke opvang voor Oekraïense ontheemden sluit. ‘Alles zit bomvol’, oordeelde de PVV-bewindspersoon. ‘Kortom: Nederland, we hebben hier gewoon een asielcrisis.’
Een stijlbreuk met haar voorganger is het zeker. VVD-staatssecretaris Eric van der Burg stond er om bekend dat hij eindeloos aan de telefoon hing om gemeenten zo ver te krijgen toch vooral ruimte te creëren voor vluchtelingen. Alles om een crisis te voorkomen.
Faber heeft een andere prioriteit: ze zit er om een crisis uit te roepen, ook juridisch. De PVV-bewindspersoon werkt aan een asielcrisiswet die Nederland de ruimte moet bieden om alle asielaanvragen tijdelijk te bevriezen, al zijn experts sceptisch over de slagingskans. Rond Prinsjesdag moet haar force majeure-wet af zijn.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Het is een streven dat ogenschijnlijk botst met haar andere taak: het goed regelen van opvang, of het nou voor Oekraïners of asielzoekers en statushouders is. Immers: hoe beter de opvang geregeld is, hoe zwakker het argument voor het uitroepen van een wettelijke asielcrisis. Het omgekeerde lijkt ook op te gaan: hoe groter de problemen, hoe meer kans op maatschappelijk draagvlak voor draconische maatregelen.
Het was een van de redenen waarom de Amsterdamse wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) in juni terugtrad als voorzitter van de asielcommissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Hij was ervan overtuigd dat Faber ‘het opvangprobleem niet wil oplossen’.
Hoe gaat Faber om met die spanning in haar portefeuille? Achter de schermen wordt gesproken van ‘een wisselend beeld’. Sinds het aantreden van de PVV-minister krijgen gemeenten via het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) en het ministerie van Asiel en Migratie nog steeds verzoeken om tijdelijke opvanglocaties langer open te houden. Volgens een woordvoerder van Faber is er feitelijk weinig veranderd in de aanpak. ‘Mensen in dit huis bellen nog steeds met gemeenten.’ Hij wil niet zeggen of Faber ook zelf belt met burgemeesters om hen over te halen asielzoekers te huisvesten.
Wel is zeker dat de PVV-bewindspersoon de afgelopen week een brief heeft gestuurd naar alle gemeenten met ‘een oproep om gezamenlijk zorg te dragen voor voldoende opvang voor ontheemden uit Oekraïne’. Faber schrijft in de brief, waarover de Volkskrant beschikt, te streven naar duizenden extra opvangplekken, oplopend van 92 duizend nu naar 120 duizend in januari 2025. Tegelijkertijd toont ze begrip voor terughoudendheid. ‘Ik ben mij ervan bewust dat dit een grote opgave en uitdaging is, met name ook gelet op wat de bestaande opgave vanuit de reguliere asielketen van u vraagt.’
Veel handreikingen aan de gemeenten doet Faber niet. Haar eerste advies in de brief: ‘Ontheemden vragen zoveel mogelijk in eigen verblijf te voorzien.’ Hoewel Oekraïners volgens Europese richtlijnen recht hebben op opvang, is dat kabinetsbeleid. ‘Deze boodschap verspreiden we via meerdere kanalen (onder meer via de ambassade)’, schrijft Faber.
De Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma toonde zich deze week chagrijnig over de gebrekkige regie vanuit Den Haag. Ook de VNG vindt dat de landelijke overheid meer kan doen, bijvoorbeeld door Rijksvastgoed ter beschikking te stellen. Dat sentiment leeft breder, blijkt uit correspondentie met het ministerie van Asiel en Migratie in handen van de Volkskrant. Een Veiligheidsregio klaagt daarin dat er te weinig landelijk overleg is. Ondertussen zouden er in meerdere gemeentehuizen al gespannen situaties zijn ontstaan met Oekraïners die geen kant op kunnen. Het ministerie blijft in de correspondentie benadrukken dat de ontheemden vooral de boodschap moeten krijgen dat ze – ‘op vrijwillige basis’ – zelf woonruimte dienen te zoeken.
Die aanpak lijkt aan te sluiten bij de ambitie die Geert Wilders uitsprak na het sluiten van het hoofdlijnenakkoord: Nederland onaantrekkelijker maken voor vluchtelingen. Alleen al de komst van een kabinet met de PVV zou vluchtelingen moeten aanzetten om een ander Europees land van bestemming te zoeken. Faber, die door Wilders bijna dagelijks de hemel in wordt geprezen, dient de belichaming te worden van dat ontmoedigingsbeleid. Toen bleek dat er begin deze zomer minder asielzoekers naar Nederland kwamen, sprak Wilders van ‘het Faber-effect’.
De meeste PVV-kiezers zullen er niet om malen als ook Oekraïense vluchtelingen worden afgeschrikt met de boodschap dat ze zelf onderdak moeten regelen. Uit een recente peiling van Ipsos I&O blijkt dat slechts 20 procent van Wilders’ achterban het huidige opvangbeleid steunt.
Tegelijkertijd moet Faber laveren. Ze kan richting haar coalitiepartners VVD en NSC en de Europese Commissie, die toestemming moet geven voor noodmaatregelen, niet de indruk wekken dat een crisissituatie door haar wordt aangewakkerd.
De afgelopen week illustreerde hoe dat laveren eruit kan zien: in haar brief riep ze burgemeesters op voor meer opvang te zorgen voor Oekraïners, maar veel praktische steun bood ze niet en een duidelijke publieke oproep bleef uit. Over haar hoofddoel liet ze ondertussen ook geen misverstand bestaan: de asielcrisiswet moet er komen. De vastlopende opvang van Oekraïense vluchtelingen diende als ondersteunend argument.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant