Dat Julika Marijn geen kinderen heeft, levert haar vaak vragen op, van anderen én van haarzelf. Met de voorstelling No kidding, te zien op de Parade in Amsterdam, wil ze het idee doorbreken dat je als vrouw alleen met kind compleet bent.
Met de gezellige brocante theekopjes en de hartelijke serveerster lijkt café Bij moeders in de Kosterij in Middenbeemster je in haar armen te willen sluiten. Theatermaker Julika Marijn (51) woont een dorp verderop en doet dit café weleens aan, maar dat we voor ons gesprek uitgerekend hier zitten, is ironisch. Haar Paradevoorstelling No kidding gaat over het niet-moederschap, over de ‘nomo’ zoals zij die noemt, de ‘not-mom’. Marijn: ‘Kinderloos heeft vaak een zielige connotatie, alsof er iets ontbreekt. Het woord kindvrij past meer bij vrouwen voor wie kinderloos zijn een keuze was. Ik zocht naar een neutraler woord, dat stoer en leuk is.’
Een op de vijf vrouwen is nomo, maar in de media en op sociale media gaat het vooral over die andere 80 procent. In No kidding wil Marijn op een luchtige, humoristische manier het gesprek openbreken over de vooroordelen over en de zingeving van een leven zonder eigen kinderen.
Video wordt geladen...
Nomo worden was voor Marijn niet helemaal een bewuste keuze. ‘Ik had eigenlijk nooit het gevoel: ik wil de moederrol vervullen.’ Maar toen mensen in haar omgeving kinderen kregen, begon het bij haar ook te kriebelen. Drie miskramen volgden. ‘Dus het leven heeft toen voor mij besloten dat ik geen moeder werd.’ Natuurlijk had ze meer pogingen kunnen doen om zwanger te raken, maar de miskramen vond Marijn verschrikkelijk. ‘Wat een naar proces was dat. Ik dacht daarom niet: ik zet door, want ik krijg er iets voor terug. Misschien heb ik het niet genoeg gewild.’
Soms denkt ze nog aan wie haar ongeboren kinderen hadden kunnen zijn. Tijdens een vakantie met haar vriend en zijn kinderen zag ze hen samen staan en dacht plots: hoe oud zouden mijn kinderen nu zijn geweest? ‘Ik voelde: zij staan niet om mij heen.’ Marijns krachtige, bedachtzame blik maakt even plaats voor ontroering. ‘Maar gek genoeg voelde ik hun aanwezigheid toch ook wel.’
Met haar neefjes kan ze het goed vinden, vooral de geboorte van de jongste raakte haar. ‘Ik was meteen verliefd. Laatst was ik met hem een dagje naar Artis en terwijl we daar liepen dacht ik: o, wat fijn, wat lopen we hier gelukkig te zijn met z’n tweeën. Op zo’n moment denk ik dat ik toch iets heb gemist.’
Door de geboorte van haar neefje merkte Marijn dat het onderwerp niet-moederschap veel bij haar opriep. Daarom besloot ze een voorstelling te maken, waarmee ze na de Parade avondvullend zal touren. Marijn maakte al meerdere voorstellingen, bijvoorbeeld over vrouwen als Etty Hillesum of Geertje Dircx, de tweede vrouw van Rembrandt. Een inspiratiebron voor No kidding vormt het boek Echte vrouwen krijgen een kind, waarin journalist en nomo Liesbeth Smit schrijft over hoe het is om geen kinderen te hebben.
De titel van dat boek (tevens de ondertitel van Marijns voorstelling) suggereert het al: het idee heerst dat je als vrouw pas compleet bent als je kinderen baart. Marijn: ‘Moeders plaatsen wij collectief op een heel hoog voetstuk. Laatst las ik bijvoorbeeld op de cover van het blad Jan, bij een foto van een actrice: ‘Moeder is de mooiste rol die ik mag vervullen.’ Waarschijnlijk heeft die actrice het in een bepaalde context gezegd, maar waarom moet die uitspraak per se op de voorpagina? Alsof we als vrouw alleen tot bloei komen als we de moederrol vervullen.’
Volgens Marijn is deze moederverering diep in onze patriarchale samenleving geworteld. ‘Jarenlang was je alleen maar de vrouw, of de moeder van. Meer smaken waren er niet. Als er geen kind kwam, klopte de pastoor aan de deur.’ Ze noemt een ander voorbeeld dat illustreert hoe dat nu nog doorwerkt: ‘In interviews met vrouwen moet het moederlabel er telkens weer bij: ‘Marieke woont samen en heeft drie kinderen.’ Bij een man staat er: ‘Joost werkt op de universiteit en geeft parttime les.’’
Over de auteur
Mina Etemad is freelance theater- en podcastjournalist voor de Volkskrant.
In haar voorstelling visualiseert Marijn twee planeten: planeet moederschap en planeet nomo. Als nomo ben je namelijk geen onderdeel van de collectieve ervaring van het moederschap. Op planeet nomo krijg je te maken met allerlei vooroordelen of zingevingsvraagstukken. Je denkt actiever na over hoe je je oude dag invult. Gesprekken die niet tussen moeders en nomo’s worden gevoerd. Marijn: ‘Sterker nog, als je op planeet moederschap of ouderschap zit, heb je helemaal niet het idee dat dit thema’s zijn die in andermans leven spelen.’
Er zijn te weinig zichtbare kinderloze rolmodellen, vindt Marijn. En zonder voorbeelden van mensen met een vervullend leven zonder kinderen, wordt planeet nomo geen plek waar je heen wilt reizen. Wat we wel zien in films of series: het archetype van de verzuurde oude heks, zoals Cruella de Vil uit 101 Dalmatiërs of juf Ank uit De luizenmoeder. Marijn: ‘Dat zijn vrouwen zonder kinderen, die sporen niet helemaal.’
JD Vance, de running mate van de Amerikaanse presidentskandidaat Trump, probeerde onlangs de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris precies zo af te schilderen toen hij haar uitmaakte voor ‘childless cat lady’. Alsof ze, omdat ze geen biologische kinderen heeft, een treurig kattenvrouwtje is dat uit misère over haar eigen leven maar een gooi naar het presidentschap doet.
Marijn vindt Harris juist een vrouw om tegen op te kijken. In het onderzoek voor haar voorstelling heeft ze vele andere inspirerende nomo’s gevonden, zoals journalist Aldith Hunkar en presentator Annemiek Schrijver. Elke voorstelling sluit ze af met een kort gesprek met een van hen, waarna ze samen de nomo-club oprichten, met bijbehorende buttons, stickers en zelfs een eigen lied.
Marijn hoopt dat ze vrouwen kan laten inzien dat er in het leven parallelle wegen te bewandelen zijn. Zelf omarmt ze het pad dat zij is ingeslagen. ‘Vooral als ik denk aan de generaties vrouwen die die keuze helemaal niet hadden. Want het is natuurlijk pas sinds de komst van anticonceptie mogelijk dat we überhaupt kunnen kiezen of we kinderen willen.’
No kidding van Julika Marijn is te zien op de Parade Amsterdam, van 26 t/m 29 augustus.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant