De zomervakantie is vaak de genadeklap voor de relatie: we naderen het hoogseizoen voor scheidingsaanvragen. Eind augustus, begin september stijgt het aantal met zo’n 30 procent, aldus TNS Nipo. Deze week verscheen een discussie van Amerikaanse wetenschappers over de vraag of scheidingen nog actiever door middel van beleid moeten worden ontmoedigd. In Nederland strandt een op de drie huwelijken; er zijn inmiddels 3,3 miljoen eenpersoonshuishoudens. Terwijl het zo gewoon is, blijven we scheiden gelijkstellen aan falen. Waarmee je ook kunt zeggen: het huwelijksideaal is kennelijk oppermachtig.
‘Het is niet gelukt’, zeggen we, ook na tien, twintig, dertig jaar het leven te hebben gedeeld. De kwaliteit van de relatie weegt een stuk minder zwaar: of een relatie eenzaam, ongelukkig of (ongewenst) seksloos is, vinden we minder van belang; ‘mislukt’ noemen we alleen een beëindigde relatie.
Bij dat gevoel van mislukking spelen kinderen een centrale rol. Nu is het ook zo dat vele vechtscheidingen (10 à 20 procent) voor kinderen desastreuze gevolgen hebben. Terecht deed Kinderombudsman Margrite Kalverboer vorige maand een oproep om ook na de scheiding samen ouders te blijven. Uit onderzoek van Kalverboer blijkt dat kinderen van gescheiden ouders hun leven gemiddeld een lager cijfer geven. Op zich kun je dus stellen dat elke scheiding een negatieve impact heeft op het leven van kinderen.
Tegelijk is het negatieve beeld van de scheiding ook wat opgepompt. Er wordt sowieso meer gescheiden; het ‘tijdperk van de scheiding’ begon in de jaren zestig, en dat kwam onder meer doordat de ontevredenheid van vrouwen over hun relatie maatschappelijk meer ruimte kreeg, en in toenemende mate oorzaak werd van echtelijke conflicten en echtscheidingen. Die aanzwellende scheidingsgolf was reden voor, bijvoorbeeld, films en journalistiek om een steeds negatiever beeld te schetsen van de gevolgen van een scheiding voor kinderen. En dat gaf met name christenen weer munitie om te pogen het beleid te beïnvloeden met een focus op het bijeenhouden van het gezin.
Een gevolg daarvan was dat kinderen uit gebroken gezinnen veelvuldig door sociale wetenschappers zijn bestudeerd, terwijl er geen vergelijkbaar onderzoek is naar de mogelijke schade die kinderen ondervinden van ouders die wél bij elkaar blijven. Ook ouders die onder één dak wonen kunnen kinderen immers in een loyaliteitsconflict storten. En hoe worden kinderen getekend door ouders die bij elkaar blijven terwijl zij dat beter niet kunnen doen, door ouders wier huwelijk spanning, ruzie, manipulatie en emotioneel of zelfs fysiek geweld oplevert?
Wat kinderen ook negatief beïnvloedt: een thuissituatie waar de sfeer om te snijden is, waarin ouders klem zitten in patronen van dominantie en wegcijferen, van liegen en geheimhouden, waarin ouders de eigen gefnuikte ambities in de schoenen van de kinderen of elkaar schuiven, waar aan het einde van de maand geen geld is voor boodschappen.
Daarvan kunnen we gemakkelijker wegkijken wanneer de focus ligt op het in stand houden van het gezin. Ook leidt dat af van de verplichting van de overheid om goede omstandigheden voor ieder kind te scheppen, ongeacht de relationele status van de ouders. Want veel meer dan een stabiel huwelijk blijken geld en sociale privileges bepalend voor het verdere levensverloop van een kind.
Wat als een scheiding geen drama is maar een opluchting? Soms is een scheiding – letterlijk – een redding. Soms is het een zegen, of simpelweg het officiële einde van een relatie die allang ten einde was. Soms zijn mensen meer geschikt als ouderpaar dan als partners. Dan is een scheiding winst voor iedereen. We leven langer en kinderen komen steeds vaker als volwassenen weer perioden bij hun ouders wonen. Dit heeft grote gevolgen voor de ouder-kindrelatie: die wordt intensiever en langduriger. De ouder-kindrelatie zal met de tijd veranderen, er zullen verschillende fasen zijn.
Alle zeilen moeten worden bijgezet om een vechtscheiding te voorkomen. Maar in de woorden van de socioloog Eva Illouz: ‘Het einde van de liefde is geen plot met een duidelijke structuur.’ Dat betekent dat alles mogelijk is. Ook dat het leven mooier wordt dan ooit tevoren. Gelukkig gescheiden: hoe romantisch.
Over de auteur
Lotte Houwink ten Cate is historicus en deze zomer columnist voor de Volkskrant. Ze is aan Columbia University in New York gepromoveerd op de tweede feministische golf. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.