Terwijl de NS waarschuwt voor een ‘pittig najaar’, wil het de treinkaartjes flink duurder maken. Kan dat niet anders? Of moet de politiek opnieuw de reddende hand toesteken?
1. Wat is er aan de hand?
Treinreiziger, zet u schrap voor een ‘pittig najaar’. Met die onheilspellende waarschuwing kwamen NS en spoorbeheerder ProRail dinsdag. Vertragingen en overvolle treinen worden in het vooruitzicht gesteld. Oorzaak: een opeenstapeling van werkzaamheden en een gebrek aan treinen en monteurs.
Het is niet het enige slechte nieuws dat de reiziger voor de kiezen krijgt. Begin deze maand kondigde NS al een flinke prijsstijging aan. Het spoorbedrijf wil de tarieven per 2025 met 8,7 procent plus inflatie verhogen.
Over de auteur
Ashwant Nandram is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de luchtvaart en de spoorwegen.
Dat zet de betaalbaarheid van de trein verder onder druk. Wie nu de trein pakt van Eindhoven naar Utrecht, betaalt 16,90 euro voor een enkele reis. Benzine voor een auto kost volgens de ANWB voor die afstand nog geen 13 euro. Dat verschil zal straks verder oplopen.
Het spoorbedrijf zegt dat het niet anders kan. Het wijst op het zogenoemde operationeel resultaat, dat de beste indicator is voor de financiële gezondheid. Daaruit blijkt dat NS sinds de coronapandemie geen enkele winst heeft gemaakt. De afgelopen zes maanden was er opnieuw een verlies, van 109 miljoen euro.
2. Waarom kan NS niet op eigen benen staan?
Het bedrijf spreekt zelf van een mix van negatieve gevolgen van corona en inflatie. NS vervoert nog altijd 5 procent minder reizigers dan voor de pandemie. Net als in de rest van economie zijn ook bij NS de kosten omhooggeschoten. Het bedrijf is sinds de stakingen in 2022 flink meer geld kwijt aan salarissen. Vanaf volgend jaar moet het ook meer gaan betalen voor de elektriciteit waarop treinen rijden.
3. Iedereen heeft last van de inflatie. Waarom is NS dan het enige ov-bedrijf dat de kaartjes fors wil verhogen?
Ook de kaartjes voor metro, tram en bus zouden aanvankelijk flink gaan stijgen. Voor 2024 stond een prijsstijging van liefst 11,7 procent op de planning. Een meerderheid in de Tweede Kamer voorkwam dat in september 2023, vlak voor de verkiezingen. De politiek gaf regionale ov-bedrijven samen 300 miljoen euro, als tegemoetkoming voor de gestegen kosten.
Het ging om een structurele bijdrage, waar ze elk jaar op kunnen rekenen. Ook NS kreeg 120 miljoen euro, maar als eenmalige gift. Daarmee heeft de politiek het probleem vooruitgeschoven, maar niet opgelost.
4. Kan de politiek de prijsstijging niet opnieuw voorkomen?
NS-baas Wouter Koolmees zegt buikpijn te hebben van de prijsverhoging. Hij kijkt verwachtingsvol naar de politiek, in de hoop dat de NS opnieuw de reddende hand krijgt toegestoken.
Dat is niet uit de lucht gegrepen, want bestaanszekerheid was een van de belangrijkste thema’s van de afgelopen verkiezingen. Ook PVV-leider Geert Wilders heeft meermaals beloofd dat hij met het hoofdlijnenakkoord opkomt voor ‘de gewone man en vrouw’.
Maar de praktijk is vooralsnog weinig veelbelovend. Kamerleden van coalitiepartijen PVV, VVD en NSC zeiden eerder dit jaar nog dat de NS vooral zelf zijn best moet doen om de kosten te drukken.
Een prijsstijging van 10 procent noemt NSC-Kamerlid Olger van Dijk nu echter ook ‘onacceptabel’. Hoe PVV en VVD erin staan is onduidelijk, de Kamerleden zijn met reces en waren woensdag onbereikbaar.
5. Zijn er andere manieren voor de NS om er financieel bovenop te komen?
De meeste aandacht gaat naar het voorkomen van de prijsstijging. Toch is het voor NS noodzakelijk ook andere manieren te zoeken om weer winst te maken. Dat kan bijvoorbeeld door het verlagen van de kosten. Het bedrijf herhaalde onlangs dat het jaarlijks 200 miljoen euro wil gaan besparen.
De vraag is hoe succesvol die bezuiniging wordt, en of het genoeg is. De spoorvakbonden, die NS stevig in de tang hebben, dwarsbomen zulke plannen vaak. Zij dwingen bijvoorbeeld kortlopende cao’s af, waardoor de salarissen relatief hard stijgen.
Ook moet NS het bedrijfsmodel opnieuw tegen het licht houden. Het spoorbedrijf heeft conducteurs en treinen om tijdens de spits de vraag aan te kunnen. Dat is materieel dat buiten de spits grotendeels leeg rondrijdt.
Afgelopen jaar stelde NS-baas Koolmees een spitsheffing voor, als manier om reizigers te spreiden. Het voorstel werd door deskundigen omarmd, maar door reizigers en politici weggehoond. De politiek schoot het plan uiteindelijk af. Een onderzoek naar alternatieve oplossingen om reizigers te spreiden loopt nog.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant