Han van Krieken stapte op als rector magnificus van de Radboud Universiteit, drie weken voor zijn pensioen en het 100-jarig jubileum. Hij zou jaren geleden seksueel intimiderende opmerkingen hebben gemaakt tegen een medewerker. Maar waar ging deze kwestie precies over?
Dit moet geen ‘je mag ook niets meer zeggen’-verhaal worden, benadrukt Han van Krieken in het telefoongesprek dat aan het interview voorafgaat. De voormalig rector magnificus van de Radboud Universiteit in Nijmegen wil niet opgevoerd worden als slachtoffer van #MeToo of ‘woke’.
‘Die bewegingen hebben belangrijke zaken blootgelegd’, zegt hij twee weken later in zijn tuin in Lent. ‘Bijna alle vrouwen maken dingen mee die niet oké zijn. Ik wil niet het beeld schetsen dat we doorgeschoten zijn. Waar ik me wel zorgen over maak, is het zwart-witdenken. Iemand is goed of fout. Terwijl de meeste mensen zich natuurlijk ergens op grijstinten begeven.’
Over de auteur
Loes Reijmer is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie
Want ja, zegt de 68-jarige Van Krieken, ‘er ís iets vervelends gebeurd. Dat ga ik niet goedpraten. Vervolgens is het de kunst om tot een gesprek te komen, kijken of je samen een oplossing kunt vinden. Bij mijn casus is dat aanvankelijk op een goede manier gegaan, vind ik. Maar een paar jaar later is het alsnog ontploft.’
Die ontploffing stond eind september vorig jaar op de voorpagina van de Gelderlander. ‘Radboud Universiteit hield seksuele intimidatie door eigen rector magnificus stil’, kopte de regionale krant. Van Krieken zou begin 2017 op een wintermarkt van de universiteit ‘seksueel getinte, ongepaste opmerkingen’ hebben gemaakt tegen een medewerker. Haar klacht hierover was gegrond verklaard. De rector magnificus had een waarschuwing gekregen, verder was er door de universiteit geen ruchtbaarheid aan gegeven. Het nieuws werd overgenomen door landelijke media.
In een reactie bood hij publiekelijk zijn excuses aan. ‘In de volle omvang is tot mij doorgedrongen hoezeer twee opmerkingen, die ik in januari 2017 kort achter elkaar maakte tijdens een informeel gesprek op een evenement, een medewerker hebben geraakt.’
Van Krieken, arts, werkte sinds 1999 aan de universiteit. Hij was hoogleraar pathologie en voorzitter van het Centrum voor Oncologie. Na zeven jaar als rector zou hij over drie weken met emeritaat gaan. Zijn pensioen viel samen met het 100-jarig jubileum van de Radboud Universiteit, bij de feestelijke viering zou hij afscheid nemen. Daarna zou hij interim-voorzitter worden van de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland. Zou inderdaad, want het ging niet door.
Een paar dagen na het voorpaginanieuws van de Gelderlander verliet hij de universiteit. Via de achterdeur. ‘Het maakt me verdrietig op deze manier afscheid van jullie te nemen’, schreef hij aan studenten en medewerkers.
Wat hij precies had gezegd, bleef lang onduidelijk. De vrouw, die anoniem is, wilde geen toelichting geven. ‘Ík hoef me toch niet te verdedigen?’, zei ze in diezelfde krant. De klachtencommissie had haar gelijk gegeven, dat moest voldoende zijn.
Ook de gewezen rector hield de kaken op elkaar. Tot het radioprogramma Argos in februari een reconstructie van de zaak maakte. Daaruit ontstond de indruk dat de opmerkingen weliswaar onhandig of ongepast waren, maar dat de kwestie bovenal onnodig ontspoord was.
Wat gebeurde er op de wintermarkt?
‘Medewerkers van de universiteit verkochten daar spullen. Ik liep langs een kraampje van een vrouw die tasjes en portemonnees had gemaakt van bont. Ik moest denken aan de kunstenares Tinkebell die een tas van haar – inmiddels weet ik welk woord ik moet gebruiken – kat had gemaakt. Dus ik vroeg haar: ‘Heb je die van je eigen poes gemaakt?’ De vrouw verkocht ook beschilderde torso’s. Ik ben arts, ze deden me denken aan de gipsen rompkorsetten die patiënten krijgen na een rugoperatie. Zijn die gemaakt van je eigen lichaam, informeerde ik. Daarna was het gesprekje klaar.’
Had u door dat de vrouw uw opmerkingen anders interpreteerde?
‘Zeker niet. Ik ben gewoon verder gelopen. Een paar weken later kwam ik ter kennismaking op de afdeling waar zij werkte. De vrouw nam mij apart en vertelde dat ze mijn opmerkingen op de wintermarkt seksueel vond overkomen. Daar schrok ik van. Ik zei dat het me speet, dat ik het niet zo bedoeld had en legde uit welke associaties ik had met Tinkebell en die torso’s. Zij aanvaardde mijn excuses, zei dat ze blij was dat we het hadden uitgesproken. Daarmee was het voor haar ook klaar, hoorde ik later van haar leidinggevende. Na anderhalf jaar kwam er alsnog een klacht binnen.’
In de klachtbrief, ingezien door de Volkskrant, deed de vrouw inderdaad melding van de twee opmerkingen die Van Krieken hierboven beschrijft. Ze was erdoor overrompeld, schreef ze, voelde zich er onprettig bij. Een externe klachtencommissie oordeelde in 2019 dat de twee opmerkingen zo kort achter elkaar als seksueel intimiderend konden worden ervaren, zeker gezien het grote verschil in hiërarchie. De onderzoekers merkten op dat hij het misschien niet zo bedoeld had, maar vonden dat hij vanuit zijn positie had moeten beseffen dat hij een risico nam.
Het toenmalige toezicht van de Radboud Universiteit nam de conclusie over en gaf de rector een waarschuwing, met de afspraak dat deze niet openbaar zou worden gemaakt. Die maatregel zou passen bij de ernst van het incident. Ook woog mee dat er nooit eerdere meldingen tegen Van Krieken waren gedaan op het gebied van grensoverschrijdend gedrag of seksuele intimidatie. Het niet-publieke karakter van de waarschuwing was voor de rector een belangrijke reden om zich erbij neer te leggen, ook al was hij het niet eens met de conclusie van de klachtencommissie.
Had u verwacht dat de klacht gegrond verklaard zou worden?
‘Twee dingen leken mij belangrijk: om te beoordelen of gedrag seksueel intimiderend is, speelt de intentie ook een rol, of ik iets gedaan wilde krijgen met mijn opmerkingen. En of er sprake is van een patroon, en dus geen eenmalig incident. We hadden het ook al uitgepraat, ik vond het moedig dat ze mij op mijn gedrag aansprak en zij had mijn excuses aanvaard. Allemaal elementen waardoor ik aanvankelijk dacht dat het goed zou komen.
‘Gaandeweg merkte ik wel: dit gaat de verkeerde kant op. Ik vond dat die procedure niet goed was verlopen, maar besloot me bij de uitkomst neer te leggen. Even overwoog ik toen al terug te treden, maar dat leek me niet passend. Mijn collega’s in het bestuur vonden het ook niet nodig. Spannend was hoe het toezicht hiermee zou omgaan. Dat kwam met de niet-publieke waarschuwing. Ze zouden zich inspannen om te voorkomen dat het ooit openbaar zou worden.’
Dat gebeurde dus wel, ruim zes jaar na het incident. Het zat de vrouw, die zelf in 2019 vertrok omdat haar werkplek niet meer veilig voelde, dwars dat Van Krieken nog steeds in functie was. Tegen de Gelderlander vertelde ze dat ze zich niet serieus genomen voelde door de universiteit. ‘Het is binnenskamers gehouden’, zei ze. Nog altijd was ze heel alert op wat mannen zeiden en deden. ‘Het vertrouwen is een eind weg.’
In de klachtenprocedure was geheimhouding afgesproken. De vrouw klopte in 2022 bij de nieuwe raad van toezicht aan met de vraag in hoeverre zij met de gebeurtenis naar buiten mocht treden. Daar kreeg zij te horen dat ze er wel degelijk over mocht praten, ook over de klachtenprocedure. Slachtoffers mogen nooit belemmerd worden hun verhaal te doen, vond de raad van toezicht.
Van Krieken was in Duitsland voor een vergadering toen hij een bericht ontving van de Gelderlander. ‘Geen verzoek om het gesprek aan te gaan, alleen wat vragen. We hadden 25 uur om te reageren op een artikel dat ik echt niet oké vond. Een niet-publieke waarschuwing is een veelvoorkomende maatregel, maar de krant deed alsof er een doofpot was. Ook schreven ze niet over welke opmerkingen het ging. Dat hebben ze tot op de dag van vandaag niet gedaan, terwijl er wel veel artikelen over mij verschenen zijn, soms met de haren erbij gesleept.’
U betuigde spijt in de krant, uw reactie was volgens het boekje. Had u niet de behoefte om te zeggen: dit slaat nergens op?
‘Ik had destijds die waarschuwing geaccepteerd en wilde de gebeurtenis ook niet bagatelliseren. Ik hoopte wel dat de raad van toezicht in hetzelfde artikel meer uitleg zou geven over wat er precies voorgevallen was, wat de ernst van het incident was. Maar dat gebeurde niet.
‘De Gelderlander bood me na de publicatie van het nieuws een interview aan. Ik zag geen ruimte om met een heel verdedigingsverhaal te komen. We stonden vlak voor het 100-jarig jubileum, de koning zou komen, die moest ik ontvangen. Ik wilde die viering niet met gedoe belasten, dus besloot ik terug te treden. Ook vanuit de gedachte: later kan ik vertellen wat er speelde, als alle emotie en hectiek eraf is.’
Had u een andere keuze gemaakt als er geen 100-jarig jubileum was geweest?
‘Ja. Niemand van het bestuur vond het nodig dat ik stopte. En dan had ik ook meer tijd gehad om uitleg te geven.’
De raad van toezicht ging pal voor de vrouw staan. ‘De eerste aandacht (...) gaat uit naar de medewerker op wie het gebeurde zoveel impact heeft’, stond in de verklaring.
Geëmotioneerd: ‘Ik voelde me onvoldoende gesteund in die fase. Ik denk dat deze thematiek zo spannend is voor bestuurders dat er een kramp ontstaat die de rationaliteit doet verdwijnen.’
‘Een niet-publieke waarschuwing zouden we nu nooit meer geven’, zei de huidige voorzitter van de raad van toezicht tegen Argos, omdat juist de stilte de Gelderlander ertoe bracht om te publiceren.
‘Onbegrijpelijk. Er worden veel niet-publieke waarschuwingen gegeven, als die allemaal openbaar zouden worden... Ik hoop dat mensen beter gaan nadenken over de variatie in maatregelen. Het medisch tuchtrecht is hier al verder in. Als je als arts een waarschuwing krijgt, doet dat echt iets met je. Een publieke waarschuwing doet je natuurlijk veel meer, en een berisping al helemaal. In het publieke debat mis ik die nuances. Iemand heeft iets fout gedaan en dus is het einde verhaal. Voor mij was dat ook heftig om te ervaren.’
Had u, met de kennis van nu, die dingen mogen zeggen?
‘Zo’n fout moet je kunnen maken. Iedereen zegt weleens iets wat een ander niet begrijpt. Als rector heb je wel een vooraanstaande positie, je bent het geweten van de universiteit. Als iemand je aanspreekt op je gedrag, moet je luisteren. Ik vond het ook oprecht vervelend voor haar. De manier waarop je ermee omgaat, is dus belangrijk. Daar mag je op afgerekend worden.’
Hoe gaat het nu met u?
‘Kort na de publicatie liep ik in de stad. Een jonge vrouw kwam naar me toe en zei: ‘U kent mij niet, maar ik werk aan de universiteit en vind het zo erg voor u.’ Dat raakte me enorm. Ik heb veel steun gekregen, dat heeft ontzettend geholpen. Tegelijkertijd wil ik het ook in perspectief plaatsen. Wat mij is overkomen is naar, maar er zijn ergere dingen op wereld.
‘In mijn werk als rector kwam ik weleens mensen tegen die helemaal vastgelopen waren in een kwestie. Die waren daar al jaren mee bezig, kwamen niet meer aan hun werk toe en hadden zó’n stapel papieren voor hun neus. Ik voelde dat ik in diezelfde valkuil trapte toen de klachtenprocedure niet goed liep, mijn vrouw wees me er ook op. Dit gaat mijn leven niet bepalen, heb ik tegen mezelf gezegd. Shit happens.’
‘De Gelderlander heeft in een reeks artikelen onderzoek gedaan naar grensoverschrijdend gedrag aan de Radboud Universiteit en een cultuur waarbij melders het veld moesten ruimen en eventuele plegers konden blijven. Wij vonden het relevant dat een gegronde klacht tegen de rector magnificus, die gaat over de sociale veiligheid, stilgehouden is. Wat hij precies heeft gezegd en in welke mate dat grensoverschrijdend was, had een klachtencommissie al beoordeeld. Hij heeft een waarschuwing gekregen. De betreffende vrouw wilde niet dat er een discussie zou ontstaan over de uitlatingen en hoe zij die ervaren heeft. Dat hebben wij gerespecteerd. Van Krieken wilde de krant niet te woord staan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant