Games met tientallen miljoenen spelers, series op Netflix, speelfilms, bordspellen en strips: de fantasywereld van The Witcher is een verbijsterend succes. Andrzej Sapkowski, de auteur van de boeken waarmee alles begon: ‘Ik heb natuurlijk wel naam gemaakt.’
Het is in de wereld van de fantasy een duidelijke trend: lijvige papieren epossen die de transitie maken naar film, televisie of game. Plots kun je hem zíén, die gitzwarte toren van opperslechterik Sauron uit J.R.R. Tolkiens The Lord of the Rings, of het gekonkel om de ijzeren troon in George R.R. Martins Game of Thrones.
The Witcher, over de belevenissen van Geralt van Rivia, die bovennatuurlijke krachten bezit en op monsters jaagt, past naadloos in dat rijtje. Naast een reeks bestsellers leverde de wereld van The Witcher meerdere extreem succesvolle computerspellen op, twee televisieseries op Netflix, en in het kielzog daarvan een lawine aan stripboeken, bordspellen, verzamelfiguren en overige hebbedingen.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
Toch verschilt The Witcher op één belangrijk onderdeel van al die andere multimediale fantasyfenomenen van de laatste jaren. Waar de rest geboren werd in de Engelstalige wereld, met het reusachtige wereldwijde lezerspubliek daarvan en de uitgeverijen van internationale allure, daar schreef Andrzej Sapkowski The Witcher in Polen.
Sapkowski wordt tegenwoordig dan ook vaak ‘de Poolse Tolkien’ genoemd. In zijn thuisland is The Witcher zelfs zo populair dat men hoofdpersoon Geralt pontificaal op de zijkant van een wolkenkrabber plaatste. Het is naar verluidt de grootste muurtekening die het land rijk is.
Twitter bericht wordt geladen...
Afgelopen weekend was Sapkowski in Nederland, als een van de hoofdgasten op Eurocon, de belangrijkste jaarlijkse Europese conventie voor geschreven sciencefiction en fantasy, ditmaal voor het eerst gehouden in ons land. De Volkskrant sprak Sapkowski nog voor de start, in zijn hotel, waar de tafels vol lagen met de nieuwe, luxere special editions van de Nederlandse uitgever Meulenhoff Boekerij van zijn boeken.
Hoe voelt dat, om de heerschappij van de Engelstaligen in de fantasywereld te doorbreken?
‘Ik ben trots op die prestatie, maar heb ook geluk gehad. Het is moeilijk om de concurrentie aan te gaan met Engelstalige schrijvers. Ik weet dat er ook goede fantasyschrijvers zijn in Frankrijk, Italië, Rusland, Oekraïne, Tsjechië, Hongarije – ik ben heus niet de enige. Maar los van valse bescheidenheid, ik heb natuurlijk wel naam gemaakt. Als vrienden van mij in het buitenland zeggen dat ze uit Polen komen, dan zeggen mensen vaak: o, Polen, het land van Lech Walesa (de Nobelprijswinnaar voor de vrede, red.) en The Witcher!’
In 1985, toen Sapkowski zijn dagen nog sleet als verkoper van deur tot deur, besloot hij een kort verhaal in te sturen voor een wedstrijd van het Poolse sciencefiction- en fantasytijdschrijft Fantastyka. Na een jaar kreeg hij de uitslag: hij was derde geworden.
U zegt in interviews vaak dat u alleen maar derde werd omdat bijna iedereen in Polen op fantasy neerkeek, zelfs de lezers en schrijvers van een aangrenzend genre als sciencefiction?
‘Fantasy werd beschouwd als dom genre, voor kinderen. Of nee: voor kinderen met mentale beperkingen! Sciencefiction werd juist gezien als een wijs genre, dat innovatie aanwakkerde. Stanislaw Lem (de bekende Poolse auteur van satire, filosofie en sciencefiction, red.) zei, toen hij van The Witcher hoorde: dat zal ik nooit, nooit gaan lezen. Hij vond het domme boeken. In geen enkel ander land dat ik ken werd zo op het genre neergekeken als in Polen. Ik kreeg vaak de vraag: wil je echt alleen fantasy maken? Wil je dan geen góéde schrijver worden? Tegenwoordig krijg ik die vraag niet meer.’
The Witcher werd uiteindelijk een internationaal succes. Van de computerspellen gingen er naar schatting zo’n 75 miljoen over de toonbank, terwijl de teller voor de boeken op ruwweg 15 miljoen staat.
Het duurde een jaar of vijftien voordat uw boeken het Engelse taalgebied bereikten. Dat gebeurde ongeveer tegelijk met het verschijnen van het eerste computerspel. Liftten uw boeken internationaal mee op het succes van de game?
‘Absoluut niet! Het was precies andersom. De computerspellen gebruikten míjn populariteit. Het spel is natuurlijk hartstikke goed gedaan. Een meesterwerk. Maar als het een spel was geweest over de Kerstman, had het niks verkocht.’
Maar er is ook zoiets als marketing. Kregen buitenlandse uitgevers niet meer interesse in uw boeken omdat die computerspellen zo goed verkochten?
‘Je hoeft mij niets te vertellen over marketing. Ik was dertig jaar lang een marketingman. Het spel bereikte mensen die al eens van mijn boeken hadden gehoord, maar die anders nooit een boek zouden openslaan. Laten we de zaken niet omdraaien: die computerspelmensen klopten bij míj aan, niet andersom. Omdat ze mijn personages, mijn plots, mijn alles nodig hadden in hun spel.’
U heeft zelf niks met computerspellen, zegt u vaak in interviews. Wat dacht u toen ze bij u aanklopten?
‘Schrijvers in Polen kunnen niet, zoals schrijvers in de VS, na hun eerste succes meteen een huis in Malibu kopen. Ik was blij met het geld. Het hielp me om te overleven als schrijver. Het aanbod weigeren zou heel, heel dom zijn geweest.’
Heeft u de spellen zelf weleens gespeeld?
‘Nooit. Nooit! Computerspellen zijn voor mij geen bron van entertainment. Mensen zeggen vaak dat ik vijandig tegenover de gamewereld sta, maar dat is niet zo. Ik eer altijd het spel, met het enorme succes dat het heeft gehad. Maar het is niets voor mij. Ik speel ook niet met barbiepoppen.’
Maar was u dan niet benieuwd wat ze ervan gemaakt hadden? De meeste mensen zouden het toch even willen proberen.
‘Bij het verschijnen van elk spel kreeg ik een luxe collector’s edition van de makers. Daar zat dan een groot album bij, met beelden uit het spel, met tekeningen op basis van het spel. En daar keek ik dan altijd naar. Die tekeningen waren vaak prachtig. Maar om een computerspel te spélen moet je er echt in opgaan. Dus nee, dat heb ik nooit gedaan.’
Later kwam Netflix. Zei u toen ook: kom maar op met dat geld, en succes ermee?
‘Zoiets. Al heb ik zelf nooit direct contact gehad met Netflix. Ik heb de rechten verkocht aan een Pools bedrijf. Zij zijn naar Hollywood gestapt en hebben gezocht naar iemand die dit wilde maken. Ze hebben enorm veel gesprekken gehad en uiteindelijk hapte Netflix toe.’
Benaderden de makers van de serie u toen voor tips en ideeën?
‘Er was contact, maar dat liep niet altijd even soepel. Soms was dat mijn fout, soms was dat hun fout. Zij zaten in de Verenigde Staten en ik in Polen, dus het was ook lastig. Bovendien: zij denken in beelden. Ik denk in woorden. The Witcher is gemaakt van letters. Dus als ze mij dan vroegen: klopt dit, ziet dit er goed uit? Dan dacht ik: geen idee.’
Maar de letters van een verhaal roepen toch ook beelden op?
‘Klopt, maar bij mij werkt dat niet zo. Ik denk niet in beelden terwijl ik schrijf. Geen van mijn Poolse uitgaven hebben ooit illustraties gehad, of bijvoorbeeld een kaart voorin. Er is één kaart die internationaal in veel van mijn boeken staat, maar die is gemaakt door mijn Tsjechische vertaler en zijn vrouw. Ik ben die later wel gaan gebruiken, om erop te letten dat ik die kaart niet tegensprak in mijn verhalen.’
Fantasy als genre biedt vaak escapisme, een spannend verhaal. Maar het bevat soms ook een boodschap, of maatschappijkritiek. Wat hoopt u dat lezers uit uw boeken halen?
‘Er zijn zo veel boeken op de bestsellerlijsten, ook in sciencefiction en fantasy, die dom zijn. Of saai. Ik wil bovenal niet dom of saai zijn.
Toen ik eens een lezing gaf, in Polen, werd ik benaderd door een oudere vrouw. Ze gaf me een boek om te tekenen voor haar kleinzoon. Ze zei tegen me: ik ben je zo dankbaar. Mijn kleinzoon wilde nooit iets lezen en nu is hij begonnen aan jouw boeken. Dus als je me vraagt: wat halen mensen uit mijn boeken? Dan denk ik aan die ene kleinzoon. Dat moet maar genoeg zijn.’
De boeken
Bundels korte verhalen: De laatste wens (1993 Polen, 2014 Nederland), Het zwaard der voorzienigheid (1993 Polen, 2014 Nederland)
Reeks van zes romans: Het bloed van de elfen (1994 Polen, 2014 Nederland), De jaren van verachting (1995 Polen, 2015 Nederland), De vuurdoop (1996 Polen, 2015 Nederland), De zwaluwentoren (1997 Polen, 2016 Nederland), De vrouwe van het meer (1999 Polen, 2016 Nederland)
Losse roman: Het seizoen van stormen (2013 Polen, 2017 Nederland)
Nieuw boek verwacht in 2024 of 2025
De games
Hoofdserie: The Witcher (2007), The Witcher 2: Assassins of Kings (2011), The Witcher 3: Wild Hunt (2015), The Witcher 4: Polaris (nog in ontwikkeling)
Televisie
The Witcher (Netflix, 3 seizoenen, vierde seizoen in ontwikkeling, 2019 - nu)
The Witcher: Blood Origin (Netflix, 1 seizoen, 2022 - nu)
Films
The Witcher (Marek Brodzki, 2001)
The Witcher: Nightmare of the Wolf (Kwang Il Han, 2021)
The Witcher: Sirens of the Deep (Kang Hei Chul, verwacht in 2024)
Strips
Reeks door Maciej Parowski (6 delen, 1993-1995)
Serie door Michał Gałek (2 delen, 2011)
Matters of Conscience (1 deel, 2015)
Doorlopende reeks bij Amerikaanse uitgeverij Dark Horse comics (2014 - nu)
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant