In mijn favoriete kinderverhaal, Tranenthee van de Amerikaanse schrijver Arnold Lobel (1933-1987), zet de in een knus huisje wonende Uil graag een potje thee van tranen. Daartoe moet hij aan ‘heel verdrietige dingen’ denken. Zoals ‘lepels die achter het fornuis zijn gevallen’ en ‘heerlijke aardappelpuree’, die niemand wilde opeten. ‘Liedjes die niemand meer zingt, omdat niemand de woorden meer weet.’ Bij ‘potloodjes die te klein zijn geworden om vast te houden’ snikt Uil het uit. Dan is zijn pot vol. Monter schenkt hij een kopje in.
Het verdrietigste aan Uils verdrietige dingen is dat helemaal niemand ze verdrietig vindt. Dan is iets pas echt reddeloos weggevaagd. Gisteren kwam ik nieuwe kandidaten tegen voor Uils lijstje. De Openbare Bibliotheek in Amsterdam wijdt een piepkleine tentoonstelling aan een droevig fenomeen: boeken die niet meer worden gelezen. Bekommerde lezers richtten de Ongelezen Boeken Club op, in de hoop dat ze verweesde meesterwerken een nieuw baasje kunnen bezorgen.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
De OBA-hoofdvestiging heeft in een depot 400 duizend boeken staan, die zelden worden uitgeleend. Het is een voorportaal van de dood, want boeken die nooit meer worden uitgeleend, de ‘nullijst’, zullen worden geruimd. Hartverscheurend, als je bedenkt hoeveel inspanning en hartenbloed het kost om een boek te schrijven, zelfs een slecht boek.
Een deel van die nullijst, lees ik, gaat naar gevangenissen en azc’s (ook een verdrietig ding; waarom kunnen de bewoners geen boeken uitkiezen?). De rest gaat door de shredder. Er komen almaar boeken bij; het wordt steeds drukker in de boekenhemel. Als er geen papieren boeken meer zijn, zullen vergeten boeken nog lang ronddobberen in de digitale eeuwigheidssoep, maar wie dregt ze op?
In de OBA hangt de nullijst niet – gelukkig, je zal er maar op staan. Wel kun je op een ouderwetse telefoon een willekeurig nummer bellen, dan krijg je informatie over een vergeten boek. Je kunt zo’n boek redden en het komen ophalen.
Ik trof De overlevende (1968) van Ed. Hoornik, een autobiografisch verhaal van een man die concentratiekamp Dachau heeft overleefd. Nog in 2003 schreef een havo-scholier er een verslag over; het boek kreeg een 7,8. Ook werd ik gewezen op Spelevaren met een sultan (1978) van Johan Fabricius, dat speelt op de Molukken, in 1945. Beide boeken heb ik niet gered.
In een apart kastje stonden vergeten boeken van schrijvers die nog springlevend zijn; ik herinner me dat hun werk een kleine hype veroorzaakte. Texaco (1992) bijvoorbeeld, van Patrick Chamoiseau, een roman over de geschiedenis van Martinique, over racisme en slavernij, steeds weer actueel. Chamoiseau kreeg er de Prix Goncourt voor. En Vergeef me (2007) van de toen veelgelezen Frédéric Beigbeder, een roman over een oudere scout die verliefd is op een minderjarig model – wederom razend actueel.
De OBA wijdt ook een paar vitrines aan Gerard Reve, die ruim honderd jaar geleden werd geboren. Veel is het niet, een paar pagina’s manuscript, wat briefjes. Foto’s van de gelukkige Gerard en Hanny Michaelis en van de befaamde Kus voor Marga Klompé, een plukje haar van Teigetje. En het handgeschreven gedicht Droom, over Reves overleden moeder: ‘Ze had kralen om die goed pasten bij haar jurk.’ Reve, postuum steeds meer een verguisde, ongepaste schrijver en binnenkort achteloos vergeten, de magistrale Reve, om wiens werk ik zo vaak heb gehuild en gelachen, liefst tegelijk, díé wilde ik wel redden – maar hoe?
Treurig kwamen we buiten, twee oude uilen. We liepen langs de zonloze Willem Frederik Hermansstraat, een grijze doodskist. Geen boek gered, wel vervuld van een besef van vergeefsheid en vergankelijkheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns