Burgemeester Reinie Melissant van Gorinchem rondde in maart een hbo-opleiding verpleegkunde af. Ze wilde antwoord op de vraag die een verwarde vrouw haar ooit stelde: ‘Burgemeester, weet u wel wat u mij aandoet als u een crisismaatregel neemt?’
Burgemeester Reinie Melissant (59) van Gorinchem studeerde bestuurskunde aan de Universiteit Twente en deed daarna een master strategisch management aan de Universiteit Utrecht. De CDA’er werkte als ambtenaar in Hellendoorn, Cranendonck, Woudrichem en Dordrecht, was lid van Provinciale Staten in Noord-Brabant en werd burgemeester, eerst in het Zuid-Hollandse Korendijk, later in Gorinchem.
Kortom, ze volgde een klassieke opleiding en carrière voor een overheidsbestuurder. Toch wist ze de buitenwacht in maart te verrassen met de mededeling op LinkedIn dat ze haar hbo-diploma verpleegkunde (bachelor of nursing) had behaald. Daarbij gaf ze ook enige uitleg over de opmerkelijke stap en studiekeuze voor een burgemeester, die vorig jaar nog voor een tweede termijn in vestingstad Gorinchem werd herbenoemd.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland. Eerder was hij EU-correspondent in Brussel en economieverslaggever.
‘Je moet ook wel een beetje gek zijn eigenlijk om dit te doen’, blikt ze op een zomerse middag terug op haar opleiding hbo-v (‘versneld en in deeltijd’) aan de Hogeschool Utrecht, terwijl ze koffie serveert in de burgemeesterskamer. ‘Maar ik wilde die ene, cruciale vraag beantwoord hebben die een verwarde vrouw mij ooit stelde: burgemeester, weet u wel wat u mij aandoet als u een crisismaatregel neemt?’
Een crisismaatregel is een spoedprocedure waarin iemand die een gevaar is voor zichzelf of zijn omgeving gedwongen wordt opgenomen en verplichte zorg krijgt. Na informatie en advies van een psychiater moet de burgemeester daarvoor tekenen, soms ook in het holst van de nacht.
Wanneer en in welke context stelde die verwarde vrouw u die cruciale vraag?
‘Dat was tijdens Oud en Nieuw 2019-2020, toen ik met de politie meereed om met eigen ogen te zien wat er in mijn stad aan de hand was. De jaarwisseling wordt beschouwd als het grootste risico-evenement van het jaar. Dan ga ik niet thuis borrelen met familie en vrienden, terwijl er van alles kan gebeuren in de stad.
‘We kregen in het politiebusje een melding over een vrouw die rond middernacht blootsvoets in pyjama op de weg liep. We reden ernaartoe en konden haar overreden in te stappen om haar terug te brengen naar de ggz-kliniek. Daaraan heb ik als vrouw ook nog een bijdrage kunnen leveren – dat praatte net wat makkelijker.
‘En daar zat ik dan, samen met haar op de achterbank van de bus. Ze vroeg wie ik was, en toen ik vertelde dat ik de burgemeester van Gorinchem was, stelde ze de vraag: ‘Weet u wel wat u mij aandoet als u een crisismaatregel neemt?’ Want ze was eerder gedwongen opgenomen geweest op basis van een crisismaatregel.
‘Ze begon te vertellen. Over haar ervaringen in wat vroeger de isoleercel heette en tegenwoordig de extra beveiligde kamer (ebk) wordt genoemd. Over hoe ze werd behandeld. Het waren niet erg positieve verhalen. We hebben haar afgezet in de kliniek, maar die vraag bleef maandenlang rondzingen in mijn hoofd.
‘Wat gebeurt er eigenlijk nadat ik zo’n crisismaatregel heb uitgevaardigd? Is zo’n vergaande maatregel altijd terecht? Want daarmee ontneem ik wel iemands vrijheid. Zou het weleens voorkomen dat zo’n psychiater uit gemakzucht denkt: kom op, het is weekend of ’s avonds laat, even geen gezeur, ik bel de burgemeester voor een crisismaatregel?
‘Ik liep met allerlei vragen rond die in de loop der tijd samenbalden tot een morele kwestie. Als burgemeester weet ik niet veel van ggz-zaken, maar ik ben wel een cruciale schakel in dat systeem. Doe ik wel de goede dingen, neem ik wel de juiste beslissingen?’
Kon u daar alleen achter komen door een hbo-opleiding verpleegkunde te gaan doen?
‘Ja, eigenlijk wel. Ik heb na een halfjaar nog wel contact opgenomen met ggz-instelling Yulius, of ik misschien een tijdje kon meelopen en -kijken op de high intensive care (hic), waar patiënten worden behandeld die acute psychiatrische zorg nodig hebben. Hun antwoord luidde: zomaar iemand toelaten doen we niet, onder meer vanwege de veiligheid. Dat kon alleen als je een relevante opleiding volgde en stage kwam lopen op de hic.
‘Weer een halfjaar ging voorbij, het was midden in coronatijd, veel activiteiten lagen stil. Als burgemeester had ik even geen verplichtingen meer in de weekenden en meestal ook niet in de avonden. Was dit niet een uitgelezen kans voor een studie? Als ik mijn weekenden en vakanties nu eens daarvoor gebruikte? Ik overlegde met het thuisfront, een gezin met man en vier kinderen tussen (nu) 17 en 22 jaar. Ze waren voor. In februari 2021 begon ik met de versnelde opleiding hbo-verpleegkunde.’
Hoe verliep de studie?
‘De lessen en toetsen over theorie en verpleegtechnische vaardigheden gingen best voortvarend. De eerste stage moest ik in de vvt-sector doen: verpleging, verzorging of thuiszorg. Dat was wel een beetje een tegenvaller, want mijn doel was juist om stage in de acute psychiatrie te doen.
‘Het werd de thuiszorg in Strijen, een dorp in de Hoeksche Waard: katheterzakken verwisselen, medicatie toedienen, steunkousen aantrekken. Dat was overigens ook heel leerzaam, want ik ben voorzitter van de raad van toezicht van zorginstelling Zorgwaard. Het is nooit verkeerd om als bestuurder ervaringen op te doen op de werkvloer.
‘Mijn tweede stage liep ik wel op de acute psychiatrie van een ggz-kliniek. Dat was niet in Gorinchem, maar in Sliedrecht. Je moet uitkijken dat het niet te dichtbij komt.
‘Daarna had ik eigenlijk mijn doel bereikt. Maar anderen spoorden mij aan om de hele studie af te maken. Daarvoor deed ik nog een afstudeeropdracht in het UMC Utrecht – over empathie onder verpleegkundigen – en een stage in de geriatrische revalidatiezorg. De laatste loodjes waren wel zwaar. Ik offerde vakanties en weekenden op om stage te kunnen lopen. Of ik had vrijdag als burgemeester nog allerlei bestuurlijke overleggen, kleedde me ’s middags snel om en meldde me een uur later voor de avonddienst in het ziekenhuis.’
Heeft u tijdens uw stage bij de acute psychiatrie antwoord gekregen op die ene ‘cruciale’ vraag? Weet u inmiddels wat u iemand aandoet als u een crisismaatregel neemt?
‘Enigszins, maar niet helemaal. Ik weet nu bijvoorbeeld wel hoe consciëntieus psychiaters omgaan met cliënten. Dat ze eerst echt alle mogelijkheden hebben onderzocht om iemand maar niet gedwongen te laten opnemen. Als ze de burgemeester bellen, dan ben je echt het laatste redmiddel. Dat weet ik nu. Dus in die zin geeft mij dat wel gemoedsrust.
Maar de morele kant van die vraag (‘Weet u wel wat u mij aandoet als u een crisismaatregel neemt?’) zal ik nooit ten volle kunnen doorgronden. Want ik heb nooit in een psychose gezeten. Ik heb nooit op een hic vastgezeten tegen mijn wil. Dus hoe dat voelt, zal je nooit weten. Maar ik weet wel dat de psychiaters en verpleegkundigen die daar werken mensen zijn die echt een heel groot hart hebben voor hun cliënten. En er alles aan doen om mensen zo snel mogelijk weer zelf de regie te laten voeren over hun eigen leven. Alle mogelijke middelen, van medicatie tot therapieën, worden ingezet om de verblijfsduur zo veel mogelijk te verkorten.’
Heeft u als burgemeester ook iets geleerd van die stage op de hic?
‘Ja, vraag ook altijd naar de context van mensen. Focus je niet alleen op de cliënt, maar ook op zijn omgeving: familie of vrienden. Als burgemeester neem ik gemiddeld één keer per maand een crisismaatregel. Ik vraag nu altijd aan de psychiater: hoe is de context, zijn er nog mogelijkheden om op een andere manier een oplossing te vinden? Stel dat een familielid zegt: hij is nu echt compleet in de war, maar als je ervoor zorgt dat hij deze pil inneemt, dan is hij over een uur weer rustig. Nou, dan hoeft iemand niet drie dagen gedwongen opgenomen te worden. Het gaat om kwetsbare mensen die in zo’n crisissituatie op hun kwetsbaarst zijn. Dat vergt een uiterste poging tot moreel handelen.’
Heeft de opleiding verpleegkunde u ook in het algemeen andere inzichten gegeven die van pas komen in het burgemeestersambt?
‘Jazeker. Neem dat onderzoek naar de empathie bij verpleegkundigen, daarbij zijn best parallellen te trekken naar de bestuurlijke wereld. Je kunt nog zulke goede gesprekstechnieken en -vaardigheden beheersen, het gaat er uiteindelijk om echt moeite te doen om de ander te horen en te begrijpen. Als een patiënt een empathische verpleegkundige voor zich heeft, daalt zelfs zijn bloeddruk. Die empathie heeft gewoon invloed op de vitale functies.
‘Daar praat ik weleens met collega-burgemeesters over. Mensen merken gewoon als je echt aandacht voor ze hebt. Dan voelen ze zich gehoord en gezien, zelfs als het niet lukt om een oplossing te vinden. Goed luisteren en goede vragen stellen, dat is echt een daad van creativiteit.
‘Mijn stages in de zorg hebben mij meer inzicht gebracht in de kloof tussen de systeemwereld en de leefwereld. Een patiënt op de revalidatie-afdeling van ons ziekenhuis moest voor een parkinsondiagnose naar het Erasmus in Rotterdam, maar dat bezoek kon niet doorgaan omdat er geen vervoer was geregeld. De man barstte in tranen uit. We gaan er soms te makkelijk vanuit dat iedereen wel contacten heeft om zelf een auto te regelen. Hetzelfde geldt voor vuil wasgoed. Niet iedereen heeft familie of vrienden die dat wel even thuis kunnen wassen.
‘Ook bij de overheid bestaat die kloof tussen systeem- en leefwereld. Het toeslagenschandaal is daar een treffend voorbeeld van. Soms sluiten systemen van de overheid niet zomaar aan op de leefwereld van burgers. Op die kloof moeten we altijd alert zijn.
‘Als burgemeester kan ik mijn dagen prima vullen met het ene na het andere bestuurlijke overleg of een receptie hier en daar. We denken dan goed bezig te zijn met het oplossen van maatschappelijke problemen. Maar de praktijk leer je pas echt op de werkvloer kennen, of dat nu in de zorg, het onderwijs of de politie is. Daarom adviseer ik mijn collega-burgemeesters ook: zoek eens een halve dag per week de werkvloer op, dan ben je na een jaar gegarandeerd een andere bestuurder geworden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant