Na de Toeslagenaffaire beloofde de Raad voor de Kinderbescherming te onderzoeken of ook in eigen huis sprake was van discriminatie. Bijna een jaar later is er van dat onderzoek nog weinig terechtgekomen.
Namen ze dezelfde ingrijpende beslissingen bij gezinnen met en zonder migratieachtergrond? Het was een vraag die in de nasleep van de Toeslagenaffaire opkwam bij de Raad voor de Kinderbescherming, de organisatie die beoordeelt wanneer het voor een kind thuis zo onveilig is dat het beter elders kan opgroeien.
In september kondigde de raad zelf een onderzoek aan, dat negen maanden zou duren. Uit een rondgang van de Volkskrant blijkt nu dat het nauwelijks van de grond komt.
Over de auteur
Charlotte Huisman is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de nasleep van de toeslagenaffaire.
Door de Toeslagenaffaire bleek dat opvallend veel gedupeerde ouders ook te maken kregen met een uithuisplaatsing van hun kinderen. Bij de Belastingdienst bleek institutioneel racisme een rol te spelen, waardoor ouders met een migratieachtergrond meer kans hadden om onterecht van fraude te worden beschuldigd. Daardoor rees de vraag of andere instanties zoals de Raad voor de Kinderbescherming – onderdeel van het ministerie van Justitie – wel zonder vooroordelen werken.
Vorig jaar had de Raad voor het eerst een (tijdelijke) directeur van kleur. Interim-directeur Iwan Bean houdt zich bovendien beroepsmatig bezig met diversiteit. Hij gaf opdracht tot het onderzoek aan het Verwey-Jonker Instituut en liet zich hierover op 7 september 2023 door de NOS interviewen. Een maand later werd hij opgevolgd door een nieuwe directeur, Monique Schippers.
Niet dat er aanwijzingen zijn dat de Raad discrimineert, beklemtoonde Bean. ‘Maar bij de ingrijpende beslissingen die wij nemen, moeten we zeker weten dat we een Nederlands gezin in een gelijke situatie eenzelfde advies geven als een gezin met een andere culturele achtergrond.’
Ook wilde hij laten onderzoeken of medewerkers van de Raad zich intern gediscrimineerd voelen en of er bij het aannemen van nieuw personeel voldoende oog is voor diversiteit. Het ministerie van Justitie betaalt het grootste deel van de kosten van ongeveer 300 duizend euro voor het onderzoek.
Deskundigen noemden het toen ‘uniek’ dat een organisatie op eigen initiatief besloot zichzelf onder de loep te laten nemen. Ook gezinnen die met de jeugdbescherming te maken hebben gehad juichten het onderzoek toe.
Maar bijna een jaar na de aankondiging blijkt het onderzoek de startblokken nog nauwelijks uitgekomen. Het ondervragen van medewerkers van de Raad over hun ervaringen is net begonnen en een dataonderzoek is in voorbereiding. Een belangrijk onderdeel, namelijk het interviewen van gezinnen over hun mogelijke ervaringen met discriminatie door de Kinderbescherming, blijkt helemaal vastgelopen.
Alfred Groenen, die een claim tegen de staat voorbereidt over jeugdzorg, viel het op dat veel ouders die zich bij hem melden een migratieachtergrond hebben. Daarom bood hij na de aankondiging van het onderzoek zijn hulp aan bij de Raad voor de Kinderbescherming.
De onderzoekers zeiden aanvankelijk dat zij vanaf april van dit jaar ook met gezinnen uit zijn bestand zouden gaan praten. Maar op 8 juli kreeg Groenen een mailtje van het Verwey-Jonker Instituut dat de Raad voor de Kinderbescherming de onderzoeksopzet wilde aanpassen. Waarschijnlijk pas in 2025 worden ‘zijn’ ouders geïnterviewd, als dat überhaupt nog gaat gebeuren.
‘Dit kwam voor ons als een schok’, mailde Groenen diezelfde dag aan de huidige directeur Schippers van de Raad voor de Kinderbescherming. ‘Wij horen vaak over mogelijk discriminerend gedrag van medewerkers van de Raad en willen daar graag over in gesprek.’ Dat gesprek heeft de Raad nu toegezegd.
‘We verkennen op dit moment wat de beste manier is om voormalige cliënten te benaderen voor het onderzoek’, zegt een woordvoerder van het Verwey-Jonker Instituut. ‘Het kost meer tijd dan verwacht om het onderzoek zo verantwoord mogelijk uit te voeren.’
Twee bronnen rond de Raad voor de Kinderbescherming die niet met naam genoemd willen worden, noemen een andere oorzaak van dit moeizame proces. Niet iedereen binnen de organisatie zou de noodzaak zien van het uitvoeren van een onderzoek met mogelijk pijnlijke conclusies. Directeur Schippers zou niet hetzelfde belang hechten aan het onderwerp als haar voorganger.
‘Het is onmacht, geen onwil, dat het onderzoek langer duurt’, beklemtoont woordvoerder Jeroen Duijvestijn van de Raad voor de Kinderbescherming, ook namens Schippers. ‘Wij vinden het een belangrijk onderwerp, maar het ligt heel gevoelig. Daarom willen wij dat het met 100 procent zorgvuldigheid wordt uitgevoerd. Negen maanden bleek niet realistisch.’
De meest gevoelige onderzoeksvraag – behandelt de Raad alle gezinnen hetzelfde, ongeacht hun afkomst? – blijkt lastiger te beantwoorden dan vooraf gedacht. ‘Door privacyregels moest er een beveiligde omgeving ingericht worden bij het Centraal Bureau voor de Statistiek waarin alle dossiers van de afgelopen vijf jaar geanonimiseerd kunnen worden onderzocht.’
Bij de geplande interviews met cliënten van de Raad kwam een ander probleem boven. ‘Gezinnen in de jeugdbescherming hebben vaak met zoveel instanties te maken dat ze niet weten om welke organisatie het gaat als zij zich gediscrimineerd voelen. De onderzoekers zoeken nu naar een methode om dit op te lossen.’
Iwan Bean wil niet reageren. In zijn recente boek over inclusief leiderschap is wel te lezen hoe hij zijn tijd heeft ervaren bij een ‘vrij homogeen samengestelde’ organisatie, waarin de Raad voor de Kinderbescherming te herkennen is. Toen hij besloot diversiteit en inclusie een ‘topprioriteit’ te maken, zei de communicatieafdeling dat hij ‘te snel’ ging. Hij voelde ‘weerstand’. Maar, schrijft hij, er waren ook medewerkers die hem vertelden hoe blij zij waren met de aandacht voor dit onderwerp.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant