Altijd de lieve vrede bewaren; het klinkt als een mooie eigenschap. Maar door het structureel vermijden van confrontaties kunnen de spanningen oplopen. Hoe kom je als conflictvermijdend persoon voor jezelf op?
‘Als de ober een salade brengt in plaats van de door mij bestelde soep, zeg ik daar niets van. Dat vind ik te pijnlijk’, vertelt een collega. Een klassiek geval van conflictvermijdend gedrag, waarbij dingen worden ingeslikt om de ander niet voor het hoofd te stoten. De bestelling in een restaurant is natuurlijk geen halszaak, maar wat als een vriend een kwetsende opmerking maakt? Of je iets wilt aankaarten bij je baas?
Hoe mensen omgaan met conflicten verschilt per persoon. De Amerikaanse wetenschappers Thomas en Kilmann ontdekten dat er grofweg vijf conflictstijlen bestaan: forceren, samenwerken, compromissen sluiten, vermijden en toegeven. Die laatste twee vallen onder conflictvermijdend gedrag.
‘We denken dan al snel aan een vredelievend persoon die alles met de mantel der liefde bedekt, maar dat hoeft niet per se zo te zijn’, zegt agressie- en conflictexpert Caroline Koetsenruijter. ‘Iemand die confrontaties vermijdt, kan ook kil gedrag vertonen door opeens helemaal niet meer thuis te geven.’
De zogenoemde ‘toegevers’ zijn zo bezig met het in stand houden van hun sociale relaties dat ze bereid zijn om in discussies het onderspit te delven.
Wat maakt het zo lastig om de confrontatie aan te gaan?
Allereerst is er het afbreukrisico. Vooraf kun je niet goed inschatten wat de consequenties zullen zijn en dat maakt het spannend, zegt Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Je weet niet wat je baas met deze informatie gaat doen of wat je buurman van jou gaat denken. Dat is een vorm van stress waar mensen slecht tegen kunnen.’
Over de auteur
Anna van den Breemer schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen. Ze publiceerde meerdere boeken, waaronder Alle ouders klungelen maar wat aan.
Dit speelt vooral bij mensen van wie je afhankelijk bent. ‘Het is vaak lastiger om voor jezelf op te komen bij een goede vriendin dan bij een opdringerige straatverkoper’, zegt Koetsenruijter. ‘Je neemt een groter risico als je iemand uit je eigen sociale omgeving op iets aanspreekt, want dat contact wil je behouden.’
Waarom mensen conflicten graag uit de weg gaan heeft ook te maken met wat psychologen ‘affective forecasting’ noemen. ‘Uit onderzoek blijkt dat mensen niet goed zijn in het accuraat voorspellen van hun eigen emoties. We schatten onze gevoelens over zo’n conflict vaak negatiever in dan nodig’, aldus Van Lange. En dat werpt een drempel op. Hoe kom je wel voor jezelf op?
Uit onderzoek blijkt dat conflictvermijders van zichzelf vinden dat ze niet goed kunnen improviseren. ‘Pas ’s avonds op de bank bedenken ze hoe ze hadden willen reageren’, zegt Koetsenruijter. Dat is helemaal geen slechte eigenschap. ‘Ik raad altijd aan: smeed het ijzer wanneer het koud is.’ Op die manier ben je kalmer en zal de andere partij zich minder snel aangevallen voelen. Kom wel binnen 48 uur op het voorval terug. ‘Anders bestaat de kans dat de ander het allang is vergeten en jou een muggenzifter vindt.’
Een stok achter de deur nodig? Gebruik de ‘als-danconstructie’. ‘Maak met jezelf de afspraak: de eerstvolgende keer dat je collega een racistische grap maakt of een vriend jou weer alles laat betalen, dan zeg je er wat van’, zegt Koetsenruijter. ‘Alleen dat voornemen bezorgt je al voor kracht én je hebt een concrete aanleiding.’
‘Bij een confrontatie gaan mensen vaak uit van een ‘fixed pie’: er is een taart te verdelen en iemand krijgt de grootste punt en iemand de kleinste. Er is een duidelijke winnaar en een verliezer’, zegt Van Lange. Dat is volgens de hoogleraar de verkeerde houding. ‘Je krijgt zo een vernauwde, blik waardoor je allerlei mogelijkheden mist om er op een goede manier uit te komen.’
Stel: je vindt dat je te weinig salaris krijgt en je kaart dit aan bij je baas. ‘Misschien blijkt een verhoging niet mogelijk, maar kun je wél op kosten van de zaak een interessante cursus doen om jezelf te ontplooien.’ Zoek naar de win-winsituatie. En daarvoor is het vaak belangrijk om je te verplaatsen in de ander.
Conflictvermijdende mensen kunnen wat leren van de beproefde Harvard-onderhandelmethode waarin je leert om niet naar standpunten te kijken, maar naar de achterliggende belangen, meent Koetsenruijter.
Om dit te illustreren geeft ze een voorbeeld: ‘Er zijn twee zussen en die willen alle twee de laatste sinaasappel uit de fruitschaal.’ Beide standpunten zijn helder: ik wil ’m! ‘De meest voor de hand liggende oplossing is om de vrucht in tweeën te snijden, want dat is eerlijk. Maar wat als ze elkaar hadden gevraagd: wat wil je met die sinaasappel doen? De één zegt: ik wil een glas sap, de andere wil de schil gebruiken voor het bakken van een cake. Ze hadden alle twee kunnen krijgen wat ze wilden.’
Bedenk van tevoren goed wat je uit het gesprek wilt halen, adviseert Van Lange. Misschien vind je dat een vriend veel over zichzelf praat en zie je dat graag anders. ‘Geef voorbeelden. Hoe concreter, hoe beter. De nadruk ligt dan op specifiek gedrag en minder op de persoon. Bijvoorbeeld: ‘Toen ik laatst vertelde over mijn probleem, stelde je geen enkele wedervraag.’ Daar kan een ander meer mee dan met een algemene beschuldiging in de categorie ‘Jij praat alleen maar over jezelf!’’
Conflictvermijdende mensen zijn bang dat ze iemand kwetsen als ze zich uitspreken. Vaak is het tegenovergestelde waar. ‘Het klinkt als een tegeltjeswijsheid, maar het klopt wel: alles wat je bij je houdt, zorgt voor verwijdering’, zegt Koetsenruijter. ‘Juist door vroegtijdig over iets te beginnen, voorkom je dat het een groot probleem wordt.’
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant