Brandhaarden volop in de wereld. Maar het Midden-Oosten spant de kroon. Als je de geweldsuitbarstingen daar sinds 1945 op een rij zet, duizelt het je al gauw. Israël, de Palestijnen en de Arabische landen hebben elkaar in hele trits oorlogen en opstanden bestreden: in 1948, 1956, 1967, 1973, 1982, 1987, 2000, 2006, 2008, 2012, 2014, 2021, 2023, 2024. Ook waren er de Irak-Iranoorlog (1980-1988), de Golfoorlog (1990-1991) en Amerika’s invasie van Irak (2003).
Iets zit er niet goed in het Midden-Oosten.
Inmiddels wachten we alweer weken angstig af wat Iran en zijn bondgenoten gaan doen als vergelding voor het doden door Israël van een aantal kopstukken uit hun kamp. Spanning en geweld, dood en ellende vormen een deprimerende constante in het gebied. Een bestand in de Gaza-oorlog zou enig soelaas kunnen bieden, maar voor hoelang?
Er zit iets niet goed in het Midden-Oosten, zoals ik al zei. De vraag is wat dat dan is.
Wie zich losmaakt van het hier en nu en in een denkbeeldige vogelvlucht van bovenaf kijkt naar wat er in het hele gebied over een langere periode is gebeurd, ziet dat er geen decennium is gepasseerd zonder geweld. Het is zoveel dat het alleen al daarom onzin zou zijn om exclusief de schuld bij Israël te leggen. Het is een van de hoofdrolspelers, het treedt keihard op tegen wat het ziet als bedreigingen, maar er speelt zoveel meer.
Zoals de afwezigheid van democratie in de regio. De autocratische regimes. Het gebrek aan perspectief voor veel bevolkingen. De politieke islam, het sektarisme en tribalisme als splijtzwammen die welig tieren op de ondergrond van maatschappelijke frustraties. Het chronische onvermogen om de politiek-sociale impasse te doorbreken, of dat nu geprobeerd wordt van buitenaf (Amerika in Irak) of van binnenuit (Arabische Lente in Egypte).
Ondertussen wordt er gevochten om invloedssferen. Het sjiitische Iran heeft zich via geestverwante onderaannemers als Hezbollah, Hamas en de Houthi’s genesteld in de Arabische wereld. Zij wedijveren met een soennitisch blok onder leiding van Saoedi-Arabië.
Het Midden-Oosten is een grote opeenhoping van brandbaar materiaal. Wat het extra gevaarlijk maakt is dat de diverse lagen conflictstof elkaar overlappen. Het is Israël versus de Palestijnen, maar ook Iran versus Israël, Saoedi-Arabië versus Iran, Hamas versus de Palestijnse Autoriteit, Amerika versus Iran. Als het nu tot een harde vergeldingsactie komt door het kamp-Iran, kan de regio afglijden naar een 1914-scenario waarin iedereen elkaar te lijf gaat. Gaza zal dan slechts een voorspel blijken te zijn geweest.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het hoeft niet zo te gaan. Iran zou in het geval van een totale, openlijke oorlog namelijk iets moeten doen wat het liever niet doet: de schaduw verlaten waar vanuit het bij voorkeur opereert. Na door het Irak van Saddam te zijn aangevallen in de jaren tachtig, creëerde het een buffer in de Arabische wereld via pro-Iraanse milities en krachten in Libanon, Gaza, Jemen, Syrië en Irak.
Die groeperingen bestuurde het op afstand, zelf bleef het op de achtergrond. Ook wat het heilige doel van de ayatollahs betreft, de vernietiging van de Joodse staat Israël, blijven zij liever op afstand. Het vuile werk laten ze over aan die lokale loopjongens, aangezien het hier gaat om Israël, de sterkste militaire macht in de regio die de steun heeft van Amerika,’s werelds grootste supermogendheid.
Voor gelovigen in de eeuwigheid en goddelijke almacht tonen de Iraanse theocraten een opvallend werelds besef van hun kwetsbaarheid. Het zet een rem op Irans imperialisme. Het schuwt directe confrontaties uit vrees dat die kunnen leiden tot de eigen ondergang. In april viel het voor het eerst Israël openlijk aan, maar het verklaarde ijlings dat die actie beperkt zou blijven. Als het nu weer tot een rechtstreekse slagenwisseling komt, weten we niet of dit keer iedereen losgaat in ‘een zee van vuur’, of dat iedereen zich andermaal zal inhouden, net als toen.
Ooit zei een man tegen zijn vrouw ‘we kunnen zo niet verder leven’. En hij beëindigde de Koude Oorlog. Die man was Sovjetleider Gorbatsjov. Zo iemand met dat besef heeft het Midden-Oosten nodig om eindelijk eens de dodelijke keten van geweld en tegengeweld te doorbreken. Alleen is zo’n verlosser niet in zicht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns