Twee weken geleden verraste Oekraïne vriend en vooral vijand met een aanval op Rusland. Het Oekraïense leger zegt inmiddels ruim duizend vierkante kilometer te hebben veroverd. Een succes met grote symbolische waarde, ziet de Leidse hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga.
Het Kremlin waarschuwde het Westen ettelijke keren om niet de Russische ‘rode lijnen’ te overschrijden, tot nucleaire dreigementen aan toe. Nu rollen Amerikaanse Abramtanks door Rusland, en is misschien wel de roodste van al die lijnen geschonden, tot dusver zonder repercussies. Hoe moeten we dit zien?
‘Het is holle retoriek. Net als bij eerdere Russische dreigementen dat er een rode lijn is overschreden, zoals bij de levering van Himars, F16’s en andere westerse wapens, zie je dat een Russische reactie telkens uitblijft. De Oekraïense verrassingsaanval laat zien dat de voortdurende angst voor escalatie door de Russen, die telkens de nucleaire kaart trekken, eigenlijk ongegrond is. En dat westerse landen door die angst lang te terughoudend zijn geweest met het leveren van militair materieel aan Oekraïne.’
Over de auteur
Jonathan Witteman is economieredacteur voor de Volkskrant.
‘Dat is ongetwijfeld ook de boodschap die president Volodymyr Zelensky heeft willen afgeven aan zijn bondgenoten: hou op met die escalatie-angst, want die speelt Poetin alleen maar in de kaart. Want wanneer je banger bent voor escalatie dan je tegenstander, zal die je er onherroepelijk mee gijzelen.’
Intussen nadert het Russische leger de strategische Oekraïense stad Pokrovsk. Maken de Oekraïners zich door schaarse troepen naar Rusland te verplaatsen niet kwetsbaarder in de eigen Donetsk-regio?
‘Er kleeft aan de inval in Koersk een risico voor Oekraïne, absoluut. Er is in de Donbas immers nog steeds een felle strijd gaande. Dat geven de Oekraïners zelf ook toe. Dus je moet er vanuit gaan dat Zelensky en zijn opperbevelhebber Syrsky de risico’s vooraf goed tegen het licht hebben gehouden.’
‘Daarom wil ik een beetje oppassen met al te alarmistisch te doen. Vanuit Nederland kunnen we er namelijk alleen maar naar gissen wat de huidige sterkte is van de Oekraïense krijgsmacht, en hoeveel soldaten ze inzetten in de Koersk-regio. Ook weten we niet precies welke doelen ze nastreven met hun verrassingsoffensief. Een betere positie verwerven in onderhandelingen met Rusland, zoals Zelensky heeft gesuggereerd? Of een strategisch voordeel creëren door de oorlog te verplaatsen naar Rusland? Het is gissen.’
‘Wat we wel weten, is dat de inval in Rusland zeer positief is voor het Oekraïense moreel, en een klap betekent voor het regime van Poetin. De Oekraïners hebben in twee weken tijd evenveel terreinwinst geboekt in Rusland als de Russen in de afgelopen acht maanden in Oekraïne. En het Russische leger heeft in die acht maanden ook nog eens waanzinnige verliezen geleden. Dus hiermee zegt Zelensky tegen het Westen: blijf ons steunen, want de oorlog is nog helemaal niet voorbij, en zeker niet verloren.’
Hoe kan Poetin het verloren gebied al dan niet terugwinnen?
‘Dan zal hij eerst ergens troepen vandaan moeten zien te halen. We weten al dat Rusland inmiddels noodgedwongen bijna al zijn militaire eenheden bij de Finse grens naar Oekraïne heeft moeten verplaatsen, net nu Finland is toegetreden tot de Navo. Vorige week kwamen er bovendien berichten dat de Russen ook troepen uit de enclave Kaliningrad hebben moeten weghalen. Ze hebben zelfs luchtafweerstellingen moeten wegslepen uit de oostelijke districten, helemaal bij de Grote Oceaan.’
‘Rusland heeft dus problemen om aan genoeg mensen en materieel te komen om die duizend kilometer lange frontlijn met Oekraïne te verdedigen. En de Oekraïners hebben bewezen dat ze in staat zijn om de Russische zwakten daar op elk moment uit te buiten, wat de Russen dwingt om genoeg manschappen te hebben langs hun ellenlange grens.’
Het Oekraïense leger boekt nog steeds vooruitgang in de Koersk-regio, zij het trager. Welke opties hebben de Oekraïners nu?
‘Ze kunnen ofwel hun terreinwinst consolideren, ofwel zich deels terugtrekken naar makkelijk verdedigbare gebieden. In het eerste geval moeten ze ervoor zorgen dat ze goede defensielinies hebben, en dat ze de logistieke lijnen van de Russen verstoren, zodat hun versterkingen met vertraging en in kleinere getale aankomen. Het hangt helemaal af van welke doelen Zelensky en de zijnen precies nastreven. Ongetwijfeld zullen ze niet een groot Russisch gebied hebben willen veroveren, met daarbij toch ook de nodige verliezen aan eigen kant, om die veroveringen vervolgens weer helemaal te moeten prijsgeven.’
‘Hoe dan ook is de Oekraïense verrassingsaanval een zeer belangrijke zet geweest. Sommige mensen zeggen dat het louter een symbolische actie is van Zelensky. Daarbij vergeten ze dat oorlog een vorm van communicatie is, waarin symboliek een cruciale rol speelt.’
‘Denk eens terug aan het moment dat de westerse houding jegens de Oekraïne-oorlog begon te kenteren. Dat was in april 2022, toen het Russische leger uit Kyiv werd verdreven. Of toen Oekraïne de Moskva, het vlaggenschip van de Russische Zwarte Zeevloot, tot zinken wist te brengen. Dat waren belangrijke symbolische momenten, die de westerse steun aan Oekraïne en de bereidheid om wapens te leveren hebben versterkt.’
‘Deze verrassingsaanval is opnieuw zo’n belangrijk symbolisch moment. Een moment waarmee Zelensky een krachtig signaal naar zijn bondgenoten stuurt: die rode lijnen van Poetin waar jullie zo bang voor zijn in het westen, zitten vooral tussen jullie oren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant