De Braziliaanse tv-presentator en mediamagnaat Silvio Santos is zaterdag op 93-jarige leeftijd overleden. Santos was ruim 60 jaar lang een van de bekendste gezichten van de Braziliaanse televisie, als presentator van populaire shows die een miljoenenpubliek trokken.
Daarnaast was Santos een succesvol zakenman. Hij was eigenaar van een eigen tv-zender, hotels, cosmeticamerken en werd zodoende een van de rijkste Brazilianen. Hij gold in Brazilië als de privépersoon die de meeste belasting betaalde.
Zijn dood leidde zaterdagochtend tot onderbrekingen van reguliere televisie- en radio-uitzendingen. Stations pasten direct hun programmering aan en kwamen met terugblikken op zijn carrière, interviews met mensen uit zijn omgeving en reacties uit de Braziliaanse mediawereld. In het hele land dromden meteen groepjes mensen samen rond de tv-schermen bij bars en café.
Santos (93) was al enige tijd ziek en lag sinds begin deze maand in het Albert Einstein Ziekenhuis in São Paulo. Een longontsteking als gevolg van een griepinfectie werd hem uiteindelijk fataal. Dat de man met de altijd stralende lach, bulderende stem en het immer keurig gekapte en bruin geverfde haar zou sterven, kwam voor vrijwel het hele land toch als een verrassing.
Opvallend genoeg onderbrak Santos’ eigen tv-zender SBT (Sistema Brasileiro de Televisão) de uitzendingen niet meteen. Die had simpelweg niets voorbereid, op uitdrukkelijke wens van de hoogste baas zelf: het zou maar ongeluk brengen al iets te maken voor hij echt dood was, had hij zijn medewerkers gezegd.
Santos richtte SBT in 1980 op en bouwde de zender uit tot de op twee na populairste van het land (na TV Globo en Record). Santos creëerde voor SBT talloze entertainmentprogramma’s, die hij vaak ook zelf presenteerde.
De bekendste daarvan droeg (en draagt) zijn naam, het Programa Silvio Santos. Hij presenteerde het sinds 1963, eerst op andere zenders, later op zijn eigen station, waarvan de laatste jaren op zondagavond. Het programma is een combinatie van spel, show, amusement, zang en dans en groeide uit tot een de populairste programma’s van het land en een van ’s werelds langstlopende tv-programma’s ooit.
Het programma was vooral populair onder de armere sociale klassen van Brazilië, die door alle glitters en show even hun problemen en moeilijkheden konden vergeten. De plaatsen in het publiek van de show, die wel tien uur lang kon duren, waren razend populair. Zwaaiend met zijn handen door de lucht en zijn beroemde kreet ‘Wie wil er geld?’ uitroepend, maakte Santos er een gewoonte van om tot vliegtuigjes gevouwen bankbiljetten uit te strooien in de studio, wat soms zelfs tot vechtpartijen leidde.
Santos was een symbool van de Braziliaanse hoop dat iedereen, ook van eenvoudige komaf, iets kan bereiken. Silvio Santos was niet zijn eigen naam, maar de artiestennaam die hij koos om zijn werkelijke naam te verbloemen. Hij werd op 12 december 1930 als Senor Abravanel geboren in de ruige volkswijk Lapa, in het centrum van Rio de Janeiro. Hij was een van de zes kinderen van Sefardische Joodse immigranten uit het toenmalige Ottomaanse Rijk, die zich in 1924 in de stad vestigden.
Hij had al jong oog voor wat mensen graag wilden hebben, zien en horen en ook het commerciële talent om dat uit te venten. Als jonge scholier verkocht hij in 1945 pennen en plastic hoesjes voor stempassen, in de jonge democratie die Brazilië toen was een schot in de roos. Om aandacht te trekken, deed hij trucs met munten en speelkaarten.
Zijn verkooppraatjes waren zo boeiend dat ze leidden tot een aanbod om auditie te doen voor een baan als radiopresentator. Hij kon aan de slag bij een station in Niteroí, aan de overkant van de Baai van Guanabara van Rio de Janeiro. Om daar te komen, moest hij met de veerboot op en neer en daar kreeg hij het idee om de mensen wat ontspanning te geven met muziek, die hij afspeelde door een luidspreker. Tussen de liedjes door, prees hij producten aan met zijn ook toen al luide en enthousiasmerende stem.
Santos ging in Rio van station naar station, maar vond uiteindelijk mediasucces in São Paulo. Daar kreeg hij begin jaren zestig zijn eerste televisiebaan bij het Globo-netwerk, dat toen TV Paulista heette en waar het Programa Silvio Santos werd geboren.
Ongeveer tien jaar later verwierf hij zijn eerste televisieconcessie en begon hij aan de opbouw van een groot zakelijk imperium, met SBT als middelpunt. Santos had ook ondernemingen in cosmetica, hotels en zelfs een bank.
Het zakentijdschrift Forbes schatte Santos’ vermogen van 30 bedrijven in 2020 op 2 miljard real (ongeveer 345 miljoen euro) in 2020. In 2013 had het tijdschrift hem al vergeleken met Oprah Winfrey en filmregisseurs Steven Spielberg en George Lucas.
‘Ik ben gewoon een straatventer in pak en stropdas die mijn producten verkoopt, de advertenties verkoopt, de programma’s. Ik geloof ook dat het de stem is, dat er iets onverklaarbaars aan is. Omdat het de stem is die de kijker raakt, jou raakt die aan de andere kant staat’, zei Santos in januari 2022 in een video op Instagram. Die werd geplaatst door een van zijn schoonzonen, Fabio Faria, een tijdje minister van Communicatie in de regering van president Jair Bolsonaro.
Niet al Santos’ grappen vielen in goede aarde. Hij werd herhaaldelijk beschuldigd van vrouwonvriendelijkheid vanwege opmerkingen over het uiterlijk van vrouwen. Bij zeker twee gelegenheden weigerde hij vrouwelijke sterretjes in zijn show te omarmen, omdat hij naar eigen zeggen niet ‘opgewonden’ wilde raken. In 2016 vroeg hij een 5-jarig meisje op de radio of ze seks, drugs of geld prefereerde. Als invloedrijk eigenaar van zijn populaire zender werd hij nooit gestraft.
Zijn aantrekkingskracht − en uiteraard zijn macht over de ether − trok ook de aandacht van politieke partijen, die hem probeerden te strikken. In 1989 wilde hij zich kandidaat stellen voor het presidentschap, maar de Braziliaanse kiesautoriteit blokkeerde dat vanwege zijn belangen in zijn televisienetwerk.
‘Silvio Santos was de grootste persoonlijkheid in de geschiedenis van de Braziliaanse televisie en een van de beste communicatoren van het land’, schreef de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva zaterdag op X. ‘Zijn heengaan laat een leegte achter op de Braziliaanse televisie en markeert het einde van een tijdperk.’
Santos laat zes dochters na, waar van twee uit zijn eerste huwelijk met Maria Aparecidea Vieira. Zij overleed in 1977. Het jaar erop hertrouwde hij met Iris Pássaro, met wie hij nog eens vier dochters kreeg. Alle Santos’ werken voor de tv-zender van hun vader, voor of achter de camera’s. Hij laat behalve zijn weduwe en dochters ook veertien kleinkinderen en 4 achterkleinkinderen achter.
Source: Volkskrant