Brazilië is in rouw om de dood van tv-presentator en mediamagnaat Silvio Santos, die zaterdag op 93-jarige leeftijd overleed. Santos was tot kort voor zijn overlijden ruim 60 jaar lang een van de beroemdste gezichten van de Braziliaanse televisie, als presentator van populaire shows die een miljoenenpubliek trokken.
Daarnaast was Santos een succesvol zakenman. Hij was eigenaar van een eigen tv-zender, hotels, cosmeticamerken en werd zodoende een van de rijkste Brazilianen. Hij gold in Brazilië als de privépersoon die de meeste belasting betaalde.
Het is een lome zaterdagochtend, rond een uur of tien, als de belangrijkste tv-zender van Brazilië, TV Globo, de dood van Santos brengt als zogenoemd ‘flashnieuws’. Direct wordt de programmering aangepast, met terugblikken op zijn carrière, interviews met betrokkenen uit zijn omgeving en reacties uit de Braziliaanse mediawereld.
Meteen drommen in het hele land groepjes mensen rond tv-schermen bij bars en café. Velen geschokt, aangedaan en verrast. Natuurlijk, Santos was al 93 en ziek, hij lag sinds begin deze maand in het Albert Einstein Ziekenhuis in São Paulo, met longontsteking als gevolg van een griepinfectie, wat hem uiteindelijk ook fataal werd. Maar dat de man met de altijd stralende lach, bulderende stem en het immer keurig gekapte en bruin geverfde haar zou sterven, kwam voor vrijwel het hele land als een verrassing.
Opvallend genoeg onderbrak SBT (Sistema Brasileiro de Televisão), Santos’ eigen tv-zender die hij in 1980 oprichtte en uitbouwde tot de op twee na populairste zender (na TV Globo en Record) in het land van 214 miljoen inwoners, de uitzendingen niet meteen. Er was simpelweg niets voorbereid, op uitdrukkelijke wens dan wel opdracht van de hoogste baas zelf: het zou maar ongeluk brengen al iets te maken voor hij echt dood was, had hij zijn medewerkers gezegd.
Als eigenaar van SBT creëerde Santos talloze entertainmentprogramma’s, die hij vaak ook zelf presenteerde. De bekendste daarvan droeg zijn naam, het Programa Silvio Santos, dat hij sinds 1963 presenteerde, eerst op andere zenders, later op zijn eigen station, waarvan de laatste jaren op zondagavond. Het programma was een combinatie van spel, show, amusement, zang en dans en groeide uit tot een de populairste programma’s van het land en een van ’s werelds langstlopende tv-programma’s ooit.
Het programma was vooral populair onder de armere sociale klassen van Brazilië, die met het glitter- en showprogramma even hun problemen en moeilijkheden konden vergeten. Ook waren de plaatsen in het publiek bij de show, die soms wel tien uur lang kon duren, razend populair. Zwaaiend met zijn handen door de lucht en zijn beroemde kreet ‘Wie wil er geld?’ uitroepend, maakte hij er een gewoonte van om tot vliegtuigjes gevouwen bankbiljetten uit te strooien over het publiek in de studio, waarom − soms letterlijk − werd gevochten.
Santos was ook het symbool van de Braziliaanse hoop dat iedereen, ook van eenvoudige komaf, iets kan bereiken. Silvio Santos was niet zijn eigen naam. Het was de artiestennaam die hij koos om zijn werkelijke naam te verbloemen. Hij werd op 12 december 1930 als Senor Abravanel geboren in de ruige volkswijk Lapa in het centrum van Rio de Janeiro. Hij was een van de zes kinderen van Sefardische Joodse immigranten uit het toenmalige Ottomaanse Rijk, die zich in 1924 in de stad vestigden.
Hij had al jong oog voor wat mensen graag wilden hebben, zien en horen en ook het commerciële talent om dat uit te venten. Als jonge scholier verkocht hij in 1945 pennen en plastic hoesjes voor stempassen, in de jonge democratie die Brazilië toen was een schot in de roos. Om aandacht te trekken, deed hij trucs met munten en speelkaarten.
Zijn verkooppraatjes waren zo boeiend dat ze leidden tot een aanbod om auditie te doen voor een baan als radiopresentator. Hij kon aan de slag bij een station in Niteroí, aan de overkant van de Baai van Guanabara van Rio de Janeiro. Om daar te komen, moest hij met de veerboot op en neer en daar kreeg hij het idee om de mensen wat ontspanning te geven met muziek, die hij afspeelde door een luidspreker. Tussen de liedjes door, prees hij producten aan met zijn ook toen al luide en enthousiasmerende stem.
Hij ging in Rio van station naar station en na een periode in het leger vond hij uiteindelijk mediasucces in São Paulo. Daar kreeg hij zijn eerste televisiebaan begin jaren 60 bij het Globo-netwerk, dat toen TV Paulista heette en waar het Programa Silvio Santos werd geboren.
Ongeveer tien jaar later verwierf hij zijn eerste televisieconcessie en begon hij aan de opbouw van een groot zakelijk imperium, met SBT als middelpunt. Santos had ook ondernemingen in cosmetica, hotels en zelfs een bank. Het zakentijdschrift Forbes schatte Santos’ vermogen van 30 bedrijven in 2020 op 2 miljard real (ongeveer 345 miljoen euro) in 2020. In 2013 had het tijdschrift hem al vergeleken met Oprah Winfrey en filmregisseurs Steven Spielberg en George Lucas.
‘Ik ben gewoon een straatventer in pak en stropdas die mijn producten verkoopt, de advertenties verkoopt, de programma’s. Ik geloof ook dat het de stem is, dat er iets onverklaarbaars aan is. Omdat het de stem is die de kijker raakt, jou raakt die aan de andere kant staat’, zei Santos in januari 2022 in een video op Instagram, geplaatst door een van zijn schoonzonen Fabio Faria, die nog minister van Communicatie was in de regering van president Jair Bolsonaro
Niet al zijn grappen vielen in goede aarde. Santos werd herhaaldelijk beschuldigd van vrouwonvriendelijkheid vanwege opmerkingen over het uiterlijk van vrouwen of die ongemak veroorzaakten. Bij zeker twee gelegenheden weigerde hij vrouwelijke sterretjes in zijn show te omarmen, omdat hij zei dat hij niet ‘opgewonden’ wilde raken. In 2016 vroeg hij een 5-jarig meisje op de radio of ze seks, drugs of geld prefereerde. Als invloedrijk eigenaar van zijn populaire zender werd hij nooit gestraft.
Zijn brede aantrekkingskracht − en uiteraard zijn macht over de ether − trok ook de aandacht van politieke partijen, die hem probeerden te strikken. In 1989 stelde hij zijn kandidatuur voor het presidentschap, maar de Braziliaanse kiesautoriteit blokkeerde die vanwege zijn belangen in zijn televisienetwerk.
‘Silvio Santos was de grootste persoonlijkheid in de geschiedenis van de Braziliaanse televisie en een van de beste communicatoren van het land’, schreef de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva op X. ‘Zijn heengaan laat een leegte achter op de Braziliaanse televisie en markeert het einde van een tijdperk’, voegde hij eraan toe.
‘Vandaag is de hemel blij met de komst van onze geliefde Silvio Santos. Hij leefde 93 jaar om alle Brazilianen geluk en liefde te brengen. … Die brede glimlach en vertrouwde stem zullen voor altijd met veel dankbaarheid worden herdacht’, schreef Santos’ eigen SBT zaterdag op Instagram.
Santos heeft zes dochters, waar van twee uit zijn eerste huwelijk met Maria Aparecidea Vieira. Zij overleed in 1977. Het jaar erop hertrouwde hij met Iris Abravanel, met wie hij nog eens vier dochters kreeg. Alle zes dochters werken voor de tv-zender van hun vader, voor dan wel buiten de camera’s. Silvio Santos laat behalve zijn weduwe en dochters ook veertien kleinkinderen en 4 achterkleinkinderen achter.
Source: Volkskrant