Ooit waren sterren als Sophia Loren en Elizabeth Taylor er kind aan huis, tegenwoordig is het Turks-Cypriotische kustplaatsje Varosha een spookstad en een openluchtmuseum. Maar over het ontstaan van de spookstad krijgen de bezoekers niets te horen.
Spooktoerisme, is dat een bestaand woord? Hoe dan ook, het beschrijft precies de toestand in Varosha, een toeristenoord aan de oostkust van Cyprus waar geen winkel open is, waar je nog geen glas ranja kunt bestellen en waar geen gebouw toegankelijk is voor bezoekers, op één kleine moskee na.
Toch wandelen en fietsen honderden dagjesmensen door de straten van Varosha, duizenden op sommige dagen. Ze komen hier juist omdát Varosha een spookstad is, onbewoond en verlaten. Ze vergapen zich aan etalages met poppen die zich zwijgend afvragen waarom ze nooit meer worden aangekleed. Aan een roestig emaillen reclamebord van 7Up uit de jaren zeventig. Aan de vergane glorie van ooit chique hotels.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Menig raam in de appartementenflats heeft de tand des tijds niet doorstaan. Groen gaat ongehinderd zijn gang, veel gebouwen zijn overwoekerd door bomen en struikgewas. Luiken staan open, soms scheef hangend in de scharnieren. ‘Let op! Kans op instorten. Het is gevaarlijk het gebouw te naderen’, staat in witte letters op een rood bord.
Bijna vijftig jaar lang was Varosha voor niemand toegankelijk, afgezien van Turkse militairen en leden van de VN-vredesmacht op Cyprus. In de zomer van 1974 werden Varosha en de naastgelegen stad Famagusta ingenomen door het Turkse leger, dat kort daarvoor was geland om, zo heette het, de Turkse minderheid te beschermen. Het was het begin van de nog altijd voortdurende deling van Cyprus in een Turks-Cypriotisch en een Grieks-Cypriotisch deel.
Famagusta was een deels Griekse stad en Varosha was vrijwel geheel in handen van Grieks-Cyprioten. Alle Griekstalige inwoners vluchtten na de Turkse invasie naar het zuidelijke deel van het eiland. Vrijgekomen woningen in Famagusta werden in gebruik genomen door Turks-Cyprioten, maar de verlaten badplaats ernaast werd door de bezettingsmacht afgesloten, als wisselgeld in onderhandelingen over een oplossing van het conflict.
Kostbaar wisselgeld. Het mondaine, met prachtige stranden gezegende Varosha gold als een van de aantrekkelijkste toeristenoorden van Europa, de ‘Rivièra van Cyprus’. Leden van de jetset, zoals Brigitte Bardot, Raquel Welch en Richard Burton, waren kind aan huis. Elizabeth Taylor deed graag inkopen op de John F. Kennedy Avenue. Sophia Loren had een woning in Varosha.
Maar niks onderhandelingen, althans niet met resultaat. Een door toenmalig VN-chef Kofi Annan opgesteld vredesplan werd in 2004 in een referendum door de Turks-Cyprioten goedgekeurd, maar door de Grieks-Cyprioten afgewezen.
Varosha bleef al die tijd wat het sinds 1974 was: een spookstad. De Veiligheidsraad van de VN bepaalde in 1984 dat het ‘ontoelaatbaar’ zou zijn om andere mensen in de stad te huisvesten dan de oorspronkelijke inwoners.
Ook de laatste ronde van serieuze, door de VN gefaciliteerde onderhandelingen over de toekomst van het verdeelde eiland, in 2017 in het Zwitserse Crans-Montana, liep op niets uit. De Grieks-Cyprioten besloten dat verder praten geen zin had.
Het mislukken van Crans-Montana kwam in de Turkse Republiek Noord-Cyprus (TRNC) hard aan. De in 2019 aangetreden premier Ersin Tatar, anders dan zijn voorgangers geheid tegenstander van concessies doen, gooide de deur dicht. Toen hij een jaar later tot president werd gekozen, werd zijn onverzoenlijke lijn definitief TRNC-beleid.
Turkije steunde Tatar hierin. Ook president Recep Tayyip Erdogan, ooit voorstander van hereniging door diplomatie, had het nu helemaal gehad met de Grieks-Cyprioten. De Turkse regering en Erdogans AK-partij hadden er alles aan gedaan om Tatar in 2020 tot president gekozen te krijgen, met succes.
De heropening van Varosha dat jaar paste in de nieuwe harde koers, van zowel Tatar als Erdogan. Het moest bewijzen dat Turkije en de TRNC zich nergens meer iets van aantrokken, zelfs niet van de Veiligheidsraad.
‘Het is een schande, natuurlijk was het een provocatie’, zegt Xenia Constantinou, woordvoerder van de Democratische Coalitie, een van de weinige partijen in Zuid-Cyprus die indertijd het Annan-plan steunden. ‘Varosha had kunnen dienen als een prikkel om nader tot elkaar te komen. Helaas besloot Turkije anders.’
Bewoning door Turks-Cyprioten was niet direct aan de orde, maar toeristen waren voortaan van harte welkom in een deel van de stad en op 600 meter strand. Varosha werd een openluchtmuseum, geopend van 8.00 tot 20.00 uur, met een kaartjesloket en fietsenverhuur. Erdogan was een van de eerste bezoekers.
Maar een museum van wát, dat wordt bij een wandeling door het spookoord niet goed duidelijk. Een infobord behandelt alleen de Ottomaanse en Britse koloniale geschiedenis, in 1960 houdt het op. Een gids die een groep buitenlanders in zomeroutfit rondleidt, vertelt over de architectuur en over de hoogtijdagen van het jetsettoerisme. Geen woord over het pronkstuk van dit museum: de ontvolking als gevolg van een politiek conflict.
Zoals in elk museum zijn ook hier de tentoongestelde objecten – hotels, winkels en flats – met touwen afgezet. Het betreden van grond buiten de openbare weg is streng verboden, er hangen camera’s. De mythevorming wil dat in sommige, haastig verlaten woningen nog half afgemaakte maaltijden op het gas staan. Kostbaarheden zijn al lang geleden in veiligheid gebracht – dan wel geroofd – door soldaten van het Turkse leger en de VN.
‘Er is veel buitgemaakt. Spullen, huizen en auto’s zijn als oorlogstrofeeën in beslag genomen door militairen, Turks-Cyprioten en Turken uit Turkije’, zegt Aysemden Akin, hoofdredacteur van de Turks-Cypriotische krant Bugün Kibris. ‘Het huis van Sophia Loren is leeggehaald. We hebben alles geplunderd en de Grieken en de internationale gemeenschap zijn het niet vergeten.’
Niet ver van de heropende Bilal Aga-moskee houdt bewaker Yilmaz Taskin ontspannen een oogje in het zeil. Ingrijpen hoeft hij zelden. ‘Laatst was hier een ouder Grieks echtpaar’, zegt hij. ‘Ze hadden hier gewoond toen ze jong waren, in het tweede huis om de hoek, je kunt het net niet zien. Zij dus ook niet. Ze moesten huilen. Ik had met ze te doen, maar ik kon ze echt niet doorlaten, dan zou ik ontslagen zijn.
‘Of ze de sleutel van hun huis nog hadden? Dat weet ik niet. Maar die zou toch niet hebben gewerkt. Er zijn geen deuren meer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant