In de whodunit rond het opblazen van Nord Stream-gasleiding sluit het net rondom Oekraïense verdachten. Als wordt bewezen dat de aanslagplegers banden hebben met de regering-Zelensky, staan Europese regeringen voor een hoofdbreken: wat moeten we met een bondgenoot die onze infrastructuur opblaast? Een reconstructie.
Zou dit weekend de telefoon roodgloeiend staan in het presidentiële paleis te Kyiv? Na een week vol journalistieke onthullingen over de aanslagen op gaspijpleiding Nord Stream, in 2022, wijzen steeds meer vingers naar Oekraïne. Duitsland zoekt naar drie Oekraïense diepzeeduikers. De Amerikaanse krant The Wall Street Journal schreef dat het plan werd bedacht, goedgekeurd en uitgevoerd in opdracht van de Oekraïense legerleiding. Zelensky zou ervan hebben geweten.
Dat brengt niet alleen hém in een netelige positie, maar ook Europese regeringen – Duitsland voorop. De aanslagen op Nord Stream vormden de grootste sabotage van Europese kritieke infrastructuur in de recente geschiedenis. Wat zou Oekraïense betrokkenheid betekenen voor haar relaties met Europese bondgenoten, en hun steun voor de strijd tegen Rusland?
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
Het idee ontstond tijdens een avond in de kroeg. In mei 2022, drie maanden na de Russische invasie van hun land, kwam een select gezelschap hoge Oekraïense legercommandanten en invloedrijke zakenmensen samen om te proosten op Oekraïense successen. Alcohol en patriottisme vloeiden rijkelijk, iemand sloeg op de tafel en zei: laten we Nord Stream opblazen.
Dat is althans de lezing van The Wall Street Journal, naar eigen zeggen de eerste ‘schets van het ware verhaal’. Het idee resulteerde in een plan, het plan kwam op het bureau van Zelensky, en die zei: doe maar. Totdat het lekte naar de Nederlandse MIVD, die sinds MH17 goede contacten onderhoudt met het Oekraïense veiligheidsapparaat, en vandaar naar de CIA. Die zei: doe het niet. Zelensky blies het af, maar drie maanden later deed zijn legerleider het toch.
Het is mogelijk. Talloze gewaagde ondernemingen begonnen op een bierviltje in de kroeg. Zeker in het spiegelpaleis van spionage en clandestiene operaties gebeuren vreemde dingen. Deze maand nog vloog een Russisch spionnen-echtpaar terug naar Moskou met twee kinderen die tot op dat moment niet beter wisten dan dat ze Argentijnse staatsburgers waren.
Een rondvraag onder Duitse veiligheidsexperts levert een tamelijk eenduidige conclusie op: de connectie tussen de explosies en senior figuren binnen de Oekraïense overheid is nu wel heel sterk. Eerder deze week meldden Duitse media dat de autoriteiten aldaar drie Oekraïners in het vizier hebben, allen ervaren diepzeeduikers. In juni vaardigde de Duitse federale aanklager stilletjes een internationaal arrestatiebevel uit tegen een van hen, Vladimir Z. Maar er staan nog veel vragen open.
De afdeling staatsveiligheid van de Duitse federale recherche (BKA) leidt het onderzoek. Vlak na de aanslagen traceerde die het gehuurde zeiljacht dat werd gebruikt, de Andromeda. De doorbraak kwam nadat – wederom – een tip van de MIVD de Duitsers op het spoor zette. Ze hadden mazzel: het jacht werd op het droogdok klaargemaakt voor de winter, was niet schoongemaakt, en de laatste huurders waren de zes Oekraïeners. Het Poolse reisbureau dat betaalde voor de huur van de Andromeda, is eigendom van een Oekraïense zakenman.
De BKA vond dna, afbeeldingen van vervalste Bulgaarse identiteitsbewijzen, en telefoonnummers. Na maandenlang bestuderen van metadata, gps-gegevens, reisbewegingen en financiële transacties kwam de BKA uit op de drie verdachten. De volgende doorbraak was een foto van een snelheidscamera op Rügen, aan de Oostzee. Daarop stond een Oekraïens Citroën-busje waarnaar de rechercheurs zochten. Op de foto, die in Duitsland van de voorkant genomen wordt, was het gezicht herkenbaar van de bijrijder: Vladimir Z.
The Wall Street Journal trekt vandaar de lijn door naar de Oekraïense top. De krant schrijft dat het team bestond uit zes personen, vijf mannen en een vrouw. Slechts één actieve militair zou hebben deelgenomen, de schipper van het zeiljacht. De Oekraïense zakenmensen legden drie ton op tafel om de operatie te financieren. Die werd overzien door een Oekraïense kolonel met ervaring in speciale operaties. Hij rapporteerde aan de toenmalige Oekraïense legerleider, Valeri Zaloezjny. Die is inmiddels om onduidelijke redenen uit zijn functie ontheven, en nu ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk.
Maar zover gaat de Duitse aanklager nog lang niet. De vraag is of dat er ooit van komt. De orders waren volgens media-onthullingen mondeling, de financiering buiten de staat om, de teamleden geen actieve militairen. Als Oekraïne onschuld volhoudt, of uiteindelijk het boetekleed aantrekt en geloofwaardig maakt dat een losgeslagen eenheid op eigen houtje opereerde, kan dat politieke consequenties beperken – zeker als het onderzoek nog een hele tijd voortduurt.
Maar als ooit onomwonden wordt aangetoond dat Oekraïne achter de aanslag zit, zadelt dat Europese regeringen op met een enorm hoofdbreken. Deze week sorteerde een Duitse regeringswoordvoerder al voor op die mogelijkheid, door te benadrukken dat ‘het justitiële onderzoek volledig onafhankelijk is van het feit dat we Oekraïne zo lang als nodig steunen in hun verdedigingsgevecht tegen de illegale Russische agressie-oorlog’.
Duitse steun voor Oekraïne dient immers een breder strategisch doel, en is ook in het belang van Duitsland en Europa. Dat is goed nieuws voor Oekraïne; Duitsland geeft na de VS inmiddels meer steun aan Kyiv dan enig ander land.
Maar het kan weleens lastiger worden als straks grote demonstraties opduiken van mensen die klagen dat miljarden aan belastinggeld wordt weggeven aan een land dat de Duitse energie-infrastructuur opblaast. Bij de EU-verkiezingen in juni stemde bijna een kwart van de Duitsers op de extreem-rechtse AfD en de conservatief-linkse BSW, partijen die fel tegen steun voor Oekraïne zijn. In het oosten was dat bijna de helft.
In Nederland, waar de staat via de Gasunie voor 9 procent eigenaar is van de verwoeste Nord Stream, belooft het kabinet Oekraïne te blijven steunen. Maar er zijn wel vragen. Als het waar is dat Zelensky van de aanslagen wist en aanvankelijk toestemming gaf, zei Geert Wilders, kan dit ‘niet zonder gevolgen blijven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant