De Oekraïense inval in Koersk is de zoveelste vernedering voor president Poetin. Maar de Russische bevolking krijgt daarvan niets te zien. Poetin gebruikt de aanval vooral voor zijn eigen propaganda.
Honderddertigduizend Russische burgers op de vlucht. Hele pelotons van Russische militairen met de handen in de lucht. Oekraïense vlaggen boven overheidsgebouwen in Rusland.
De beelden uit de Russische provincie Koersk zijn moeilijk te rijmen met het verhaal van president Vladimir Poetin dat Rusland in Oekraïne afstevent op de overwinning. De Oekraïense verrassingsaanval in Rusland dwingt Poetin om zijn plannen opnieuw bij te stellen, nu zijn ‘speciale militaire operatie’ heeft geleid tot de eerste bezetting van Russisch grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog.
Over de auteur
Tom Vennink is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Eerder was hij correspondent in Moskou.
De tweede week van de Oekraïense inval in Koersk bracht nieuwe vernederingen voor Poetin. Hij heeft er al talloze achter de rug tijdens deze oorlog – van de Russische nederlagen bij Kyiv, Charkiv en Cherson tot aan de binnenlandse opstand van zijn eigen Wagner-huurlingenleger. Hoe schadelijk is deze nieuwe domper voor Poetin?
De afgelopen dagen brachten Poetin meer slecht nieuws. Het Russische leger werd verder teruggedrongen in Koersk. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei donderdag dat zijn leger een commandopost heeft ingericht in het Russische dorp Soedzja, waarmee hij de suggestie wekt dat Oekraïne het gebied wil vasthouden. Zelensky’s legercommandant Oleksandr Syrsky stelde ondertussen dat Oekraïne 1.000 vierkante kilometer, inclusief 82 nederzettingen, onder controle heeft in Rusland.
Het terreinverlies is volgens de Russische autoriteiten kleiner, maar Poetin kan ook die berichten moeilijk verdragen. Hij onderbrak de gouverneur van Koersk toen die de afmetingen van de Oekraïense opmars opsomde in een overleg dat op de staatstelevisie werd uitgezonden. ‘Luister, Aleksej Borisovitsj, de militaire afdeling zal ons vertellen over breedtes en dieptes’, zei Poetin geërgerd. ‘U brengt verslag uit over de sociaal-economische situatie en over hulp aan mensen.’
Die hulp stelt bar weinig voor, klagen vluchtelingen uit de grensregio. ‘Ze hebben ons allemaal achtergelaten’, zei een inwoner van het ingenomen dorp Soedzja tegen nieuwssite RBC over de Russische autoriteiten. Een ander, die tevergeefs op hulp wachtte en uiteindelijk zelf maar een bos inrende: ‘Dit is niet wat ik verwachtte toen de oorlog begon.’
Ook pijnlijk voor Poetin is de groeiende reeks beelden van Russische militairen die zich overgeven. Een iconische foto van AFP-fotograaf Roman Pilipey toonde dinsdag hulpeloze Russische militairen met vastgebonden armen en afgeplakte ogen in de achterbak van een Oekraïense pick-uptruck. Een dag later werden er volgens Oekraïne nog eens honderd Russische militairen gevangengenomen.
Onder de gesneuvelde militairen en krijgsgevangenen zijn tientallen jonge dienstplichtigen: mannen die van Poetin de belofte hadden gekregen dat ze niet naar gevaarlijk gebied zouden worden gestuurd. Hun familieleden voelen zich bedonderd en zeggen te zijn verstoken van informatie door het leger. ‘We worden als stompzinnigen behandeld’, zei de moeder van een vermiste dienstplichtige tegen nieuwssite Vjorstka.
Toch zijn de vernederingen in Koersk vooralsnog niet rampzalig voor Poetin. De staatsmedia zorgen ervoor dat de Russische bevolking slechts een beperkte en verdraaide voorstelling te zien krijgt van de gebeurtenissen in Koersk. Geen beelden van Russische krijgsgevangenen in de achterbak van Oekraïense pick-uptrucks. Wel van opgevangen vluchtelingen en van uitgebrande Oekraïense legervoertuigen – ook als die beelden eigenlijk niet in Koersk zijn gemaakt en uit een archief komen, zoals deze week het geval was in een journaal, zo ontdekte onderzoekssite Sistema.
Poetins propagandakanalen gebruiken de aanval tevens om de bevolking achter de strijdkrachten te verenigen. Westerse gevechtsvoertuigen die Oekraïne inzet op Russisch grondgebied moeten als bewijs dienen dat het Westen via ‘marionettenstaat Oekraïne’ Rusland probeert te vernietigen. Andere geluiden worden onderdrukt: deze week beperkte het Kremlin de bandbreedte van YouTube, dat door gevluchte Russische media wordt gebruikt om Russen te voorzien van feiten.
Bovendien biedt de Oekraïense inval Poetin militair gezien ook kansen. Het Oekraïense leger heeft een riskante beslissing genomen door ervaren militairen weg te halen van krakende frontlinies en over te hevelen naar Koersk. De woordvoerder van de Oekraïense 110de brigade zei deze week dat de situatie aan het front in de Donbas is verslechterd door de inval in Koersk. ‘We krijgen minder munitie en de Russen zetten druk.’
Sinds het offensief in Koersk rukt Poetins leger sneller op in het oosten van Oekraïne. Donderdag naderden Russische militairen de strategische stad Pokrovsk tot op tien kilometer. De Oekraïense autoriteiten riepen inwoners op om de stad te verlaten. Valt Pokrovsk in Russische handen, dan komt een belangrijk oorlogsdoel van Poetin – inname van de Donbas – dichter bij.
Wel dwingt Oekraïne Poetin nu om ook een riskante beslissing te nemen. De Russische president moet nu besluiten waar hij versterkingen vandaan haalt om de Oekraïense opmars te stoppen. Voorlopig lijkt Poetin erop te vertrouwen dat zijn leger de opdracht in Koersk aankan zonder versterkingen uit de Donbas. Versterkingen laat hij aanrukken uit bases in Rusland zelf en uit delen van Oekraïne waar weinig wordt gevochten, stellen militair analisten.
Zelensky’s adviseur Mychailo Podoljak zei vrijdag dat Poetin nog een andere optie heeft om Koersk terug te krijgen: door te gaan onderhandelen met Oekraïne. Maar Poetin zei eerder deze week dat er ‘nergens over te spreken valt’. De Russische leider is zijn geloof in de overwinning nog niet verloren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant