Het kabinet is terug van zomerreces. Het politieke hoofdlijnenakkoord moet nu vorm krijgen in het beloofde ‘regeringsprogramma’. Maar op de ministeries worden de verwachtingen al getemperd. ‘Dit is voor iedereen nieuw.’
Het beeld van ministers die vrijdags het ministerie van Algemene Zaken van het Binnenhof betreden via de middeleeuwse toegangspoort, zien we de komende jaren niet meer terug. Vanwege de verbouwing van het Binnenhof is het Catshuis sinds deze week het toneel van de oploopjes rond de ministerraad, waar de pers het kabinet kan bevragen over de actualiteit. Er is hard doorgewerkt, benadrukken de ministers. Bijna verontschuldigend erkennen ze ook er deze zomer even tussenuit geweest te zijn. ‘Een weekje Zuid-Frankrijk’, aldus minister Barry Madlener (Infrastructuur, PVV). ‘39 graden.’
Met de eerste reguliere ministerraad in het Catshuis trapte het kabinet-Schoof vrijdag het politieke jaar af. En de ploeg kan direct aan de bak. Niet alleen staat Prinsjesdag voor de deur, de komende weken moet het kabinet de voorstellen uit het hoofdlijnenakkoord omzetten in deugdelijke wetten en beleidsvoorstellen, die ook nog eens voorzien zijn van een haalbaar financieel kader.
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Zo is het althans beloofd. Vrijwel alle vragen van de oppositie naar de details van het nieuwe regeringsbeleid werden sinds de beëdiging van het kabinet weggewimpeld met een vastbesloten ‘dat gaat u lezen in het regeringsprogramma’. Want dat was het idee: een beknopt hoofdlijnenakkoord van de vier regeringsfracties, gevolgd door een uitgewerkt ‘regeringsprogramma’ dat gemaakt moet worden door de nieuwe bewindslieden.
Premier Dick Schoof beloofde dat het ‘ruim voor Prinsjesdag’ (17 september) gepresenteerd zou worden. ‘Wat u mag verwachten, is een uitwerking van de belangrijkste onderwerpen uit het hoofdlijnenakkoord waarin doelstellingen, aanpak, planning en middelen inzichtelijk worden gemaakt’, aldus Schoof begin juli in zijn regeringsverklaring.
Zes weken na de beëdiging van het kabinet weet echter niemand op of rond het Binnenhof te vertellen hoe het ervoor staat. In de afgelopen weken waren de meeste bewindslieden op vakantie, net als veel ambtenaren. Op de departementen is het hoofdlijnenakkoord wel bestudeerd en is ook gewerkt aan scenario’s en analyses, maar tot hoog politiek overleg heeft dat nog niet geleid.
De onervaren bewindsliedenploeg zit nog vol in de kennismakingsweken: er worden handjes geschud op ministeries en pas afgelopen dinsdag vond het ‘startberaad’ plaats; een informele bijeenkomst in het Catshuis waar de nieuwkomers werd verteld hoe het in Den Haag procedureel en gewoonterechtelijk werkt.
Bovendien heeft ook op de departementen niemand ervaring met een ministerraad die een regeringsprogramma moet schrijven. Normaal gesproken vertalen de formerende partijen zelf hun politieke wensen, die nu in het hoofdlijnenakkoord staan, in haalbare, betaalbare en gedetailleerde plannen. Dat is nu aan de ministers en hun ambtenaren.
‘Het is voor iedereen nieuw hoe een hoofdlijnenakkoord moet worden uitgewerkt’, zegt een betrokken ambtenaar. ‘Daarom kijkt iedereen elkaar ook een beetje aan.’ Op ministeries klinken inmiddels dan ook temperende geluiden over het eindresultaat. ‘Vanwege de tijd verwacht ik in het regeerprogramma vooral ambities en voornemens terug te lezen.’
Er is nog een complicatie: de laatste weken van augustus zijn traditiegetrouw ook nodig om de rijksbegroting voor volgend jaar in de steigers te zetten. Heel veel tijd hebben Financiën en de andere ministeries niet: de planning is om de concept-Miljoenennota op 30 augustus voor een beoordeling naar de Raad van State te sturen.
Dat zal zijn weerslag hebben op het regeerprogramma, valt op de ministeries te horen. ‘Ik verwacht weinig spannends te lezen in dat programma’, zegt een betrokken ambtenaar. ‘Daar is simpelweg te weinig tijd voor.’
Te weinig tijd én naar verwachting te weinig geld. Minister van Financiën Eelco Heinen sloot na afloop van de ministerraad nieuwe bezuinigingen niet uit. Om de begroting rond te krijgen, houden de departementen er rekening mee dat de kaasschaaf uit de keukenla van Heinen wordt getrokken. Alle ministeries krijgen dan een bezuinigingsopdracht mee: bij iedereen moet er een beetje af.
Met generieke bezuinigingen over alle departementen is het onwaarschijnlijk dat het kabinet met gedetailleerde plannen en harde afspraken kan komen in het regeerprogramma. Ambtenaren gaan ervan uit dat het regeerprogramma uiteindelijk slechts een kleine update van het hoofdlijnenakkoord zal worden. Een soort Hoofdlijnen-plus. In de eerste begrotingsdebatten zullen de ministers wel hun prioriteiten bekendmaken, maar de echte politieke keuzes en voorstellen waarmee het kabinet een stempel op het land zal drukken volgen waarschijnlijk een jaar later, in de volgende Miljoenennota.
Op de vraag of de coalitiepartijen misschien niet te hoge verwachtingen hebben gewekt met de belofte van een uitgewerkt regeerprogramma, willen ambtenaren niet vooruitlopen. De kritiek van de oppositie zal niet mals zijn als straks bij de Algemene Politieke Beschouwingen veel vragen over het hoofdlijnenakkoord nog steeds niet beantwoord kunnen worden.
Vanaf volgende week, met alle bewindspersonen terug van vakantie, mag het kabinet een poging wagen de oppositie niet teleur te stellen. In de komende twee weken komen daartoe vele onderraden bijeen: groepjes ministers van wie de beleidsterreinen overlappen.
Voor het onderwerp asiel zit dus niet alleen minister Faber aan tafel, maar ook minister Van Weel van Justitie en Veiligheid en minister Uitermark van Binnenlandse Zaken. Gaat het over stikstof, dan kunnen naast het ministerie van Landbouw ook de ministers van Volkshuisvesting en Economische Zaken niet ontbreken.
De ministeries van Algemene Zaken en Financiën worden geacht de grote lijnen in de gaten te houden, in een poging om in twee weken de keuzes te maken waar de coalitiepartijen in zeven maanden onderhandelen liever met een grote boog omheen liepen. ‘Nu komt het er echt op aan’, aldus een betrokken ambtenaar. ‘Het wordt een hele uitdaging.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant