Duitse en Amerikaanse media onthulden deze week nieuwe informatie over de aanslag op gaspijplijn Nord Stream in 2022. Het net sluit zich rond een groep Oekraïense duikers, die mogelijk werden aangestuurd vanuit Kyiv. Duitsland-correspondent Remco Andersen praat ons bij over de laatste ontwikkelingen.
Dag Remco, wat zijn we deze week te weten gekomen over de aanslag op Nord Stream?
‘Woensdag onthulden enkele grote Duitse media dat de Duitse autoriteiten drie verdachten op het oog hebben en in juni een arrestatiebevel hebben uitgevaardigd tegen een van hen. De verdachten zijn alle drie Oekraïners en zijn zeer ervaren diepzeeduikers.
‘Een dag later kwam de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal met een uitgebreide reconstructie, waarin zij naar eigen zeggen voor het eerst de ware toedracht van de aanslag opschreven. De krant citeert vier bronnen binnen het Oekraïense militaire- en inlichtingenapparaat, die zeggen dat Oekraïne achter de aanslag zat.
Over de auteur
Daan de Vries is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
‘Het idee voor de operatie ontstond volgens die bronnen in mei 2022 tijdens een drankgelag met hoge Oekraïense officieren en zakenmensen. Die avond heeft een van de aanwezigen geopperd om Nord Stream op te blazen. Een paar dagen later was dat idee uitgewerkt tot een plan.
‘Dat plan kwam bij president Volodymyr Zelensky op het bureau, die er zijn goedkeuring aan zou hebben gegeven. Vervolgens is informatie over die plannen bij de Nederlandse militaire inlichtingendienst MIVD terechtgekomen. De MIVD gaf de informatie aan de CIA, die Zelensky opriep om af te zien van de aanslag.
‘Zelensky heeft zijn toestemming toen ingetrokken, waarna de Oekraïense bevelhebber Valeri Zaloezjny de aanslag op eigen houtje toch heeft laten uitvoeren, aldus The Wall Street Journal. De aanwijzingen van Oekraïense betrokkenheid worden dus steeds sterker, hoewel Oekraïne in alle toonaarden ontkent.’
Welke vragen over de toedracht van het opblazen van Nord Stream zijn nog onbeantwoord?
‘Van de vier pijpleidingen van Nord Stream 1 en 2 zijn er maar drie opgeblazen. Dat roept vanaf het begin af aan vraagtekens op. Als Oekraïne achter de aanslag zit, waarom zouden ze dan een pijpleiding ongemoeid hebben gelaten? Aanvankelijk leek dit juist op Russische betrokkenheid te wijzen: als de verhouding tussen Rusland en de EU in de toekomst zou verbeteren, zou via die ene overgebleven leiding weer Russisch gas naar Europa kunnen komen.’
‘De reden kan ook veel banaler zijn, bijvoorbeeld een menselijke fout. De duikers moesten vier keer op 80 tot 90 meter diepte kilo’s explosieven aanbrengen. In de reconstructie van The Wall Street Journal laat een van de daders op een gegeven moment in de diepte ook explosieven uit zijn handen glippen.
‘Een andere belangrijke vraag is wie de opdrachtgever van de aanslag was. Als ik veiligheidsexperts vraag wat zij nu denken, dan zeggen zij dat de aanwijzingen dat de aanslagplegers banden hadden met hoge Oekraïense bevelhebbers, wel heel robuust worden. Er is nog niets onomstotelijk bewezen, maar het net sluit zich.
‘Ik sprak gisteren een Duitse expert maritieme veiligheid, die het ongeloofwaardig vindt dat een team burgers dit op eigen houtje kan hebben gedaan. Losse elementen van het plan zijn uitvoerbaar, blijkt uit onderzoek van Duitse media, zoals een duik naar 80 meter. Maar de operatie als geheel is complex: tientallen kilo’s geavanceerde explosieven verwerven, die ongezien aan boord brengen, de pijpleidingen op open zee lokaliseren, met zware lading duiken tot de rand van wat een mens aankan, en de explosieven vervolgens aanbrengen en ontsteken.
De daders beschikten ook over valse identiteitsbewijzen, en volgens Der Spiegel over ‘bundels’ contant geld. Het plannen en uitvoeren van zo’n complexe operatie, zonder dat iemand zijn mond voorbij praat, is volgens de expert ondenkbaar zonder een state sponsor, zoals dat heet.’
Duitsland is een belangrijke bondgenoot van Oekraïne, na de Verenigde Staten de grootste leverancier van wapensteun. Heeft de nieuwe informatie gevolgen voor de Duits-Oekraïense verhoudingen?
‘Duitsland steunt Oekraïne niet alleen maar om Oekraïne te helpen, maar ook omdat het in het eigen strategische belang van Duitsland en Europa is dat Rusland daar niet wint. Aan die inschatting is niets veranderd.
‘Tegelijkertijd is er, met name in het oosten van Duitsland, veel weerzin tegen de steun aan Oekraïne. Als wordt aangetoond dat Oekraïne Nord Stream heeft opgeblazen, kan de druk op de Duitse regering toenemen. Dat mensen roepen: wacht eens even, wij hebben hier een tekort aan betaalbare energie, de kwaliteit van onze voorzieningen gaat achteruit en dan geven wij miljarden aan Oekraïne en terwijl zij onze kritieke infrastructuur opblazen.
‘Toch lijkt het er niet op dat de Duitse hulp aan Oekraïne als geheel op het spel staat. Ook is het de vraag of dat bewijs er ooit zal komen. Er zijn allerlei politieke, juridische en zelfs verzekeringsgerelateerde redenen waarom je de ware toedracht wilt achterhalen. Maar er zijn ook redenen, met name politieke, waarom je het niet zou willen weten. Een diplomaat vertelde eens dat bij Europese topbijeenkomsten het devies is om niet over Nord Stream te spreken. Het kan soms opportuun zijn iets niet te weten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant