Ik zeg dat ik niet alleen mijn moeder maar ook het verzorgingshuis waar ze de laatste jaren van haar leven woonde – Humanitas in Deventer – nog altijd mis. Mijn moeder overleed vijf jaar terug. Wat het tehuis dan zo bijzonder maakt, wil mijn gesprekspartner weten. Verzorgingshuizen zijn meestal geen vrolijke plekken.
‘Dat woningzoekende studenten er tussen de ouderen wonen’, begin ik. ‘En jongeren met een rugzakje worden opgevangen en begeleid…’, en terwijl ik praat realiseer ik me dat ik redeneer vanuit de beperkingen van mensen (ouderdom, ziekte, psychiatrische problemen, dakloosheid) en wat ‘goed voor ze’ is.
Wat Humanitas zo bijzonder maakt, is juist radicaal tegenovergesteld aan dat soort ouderwets welzijnsdenken dat mensen reduceert tot hun gebrek. Directeur van Humanitas Gea Sipkes karakteriseert zichzelf als ‘licht burgerlijk ongehoorzaam’, ook al doet ze volgens mij niks illegaals, maar maakt ze het leven van bewoners (oud én jong), hun familieleden, personeel én de mensen in volkswijk waar het tehuis staat, prettiger en interessanter. ‘Leven staat voorop, zorg is ondersteunend.’
Christine Otten is schrijver en gastcolumnist van de Volkskrant.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het personeel neemt tijd voor de bewoners en hun familie, overal zijn leuke zitjes met gratis koffie en thee, er is een restaurant waar mensen uit de buurt voor weinig geld kunnen mee-eten. Naast meedoen met bingo en klaverjassen is er een volwaardig cultureel programma (ook toegankelijk voor buurtbewoners) met livemuziek, cabaret en lezingen over van alles en nog wat, bijvoorbeeld over ‘het vergeten linkse verzet in Deventer tijdens WOII’.
Op iedere afdeling woont een student tussen de ouderen, in ruil voor 30 uur vrijwilligerswerk per maand. En jongeren met een verstandelijke beperking of anderszins een afstand tot de arbeidsmarkt worden middels meester-gezelrelaties begeleid naar betaald werk bij bedrijven in de buurt. Toen een alleenstaande moeder uit de buurt haar huis (en kind) dreigde kwijt te raken, bood Humanitas haar woonruimte én een opleidingsplek aan.
Het ruikt er prettig naar etherische oliën. Er is een ‘zorghotel’ voor tijdelijke bewoners; ‘superbuurvrouwen’ uit de buurt geven nazorg. Een bibliotheek met leestafel in de lobby. Geen luxeresort voor bemiddelde ouderen, maar een huis waar mensen uit de arbeiders- en middenklasse wonen.
Ik zie mijn moeder nog zitten in het restaurant van het huis, glas Rotkäppchen (‘DDR-champagne’) in de hand, bitterballen op tafel. Ze was beginnend dementerend en lichamelijk volledig afhankelijk van zorg. Zo lang mogelijk woonde ze (noodgedwongen) thuis, tot het na een val echt niet meer ging. In Humanitas bloeide ze op. Veel aanloop. Reuring. De klok rond goede zorg. Echte, wederzijdse belangstelling.
Hoe kunnen we ieders eigenheid zo inzetten dat we er allemáál beter van worden? Daar komt de aanpak van Humanitas op neer. Vermenselijking van de zorg. Geen vaste protocollen en regels (‘Beter om vergeving vragen dan toestemming’). Kijk je naar de tekorten van mensen, of naar wat ze te bieden hebben, met andere woorden.
Het klinkt vanzelfsprekend om wonen, zorg en welzijn (van jong en oud) zo te organiseren. Maar dat is het niet. Het vergt lef om buiten ‘het systeem’ te durven denken en in te gaan tegen het heersende hyper-individualistische neoliberale (markt)denken en -beleid, waarin ouderen en mensen ‘waar iets mee is’ voornamelijk worden gezien als kostenpost.
Het vergt ook de wil en durf om anders over maatschappelijk vastgoed te denken. Het verzorgingshuis als ‘hangplek’ voor de hele buurt, oneerbiedig gezegd. Delen in plaats van ieder voor zich. Waarom, bijvoorbeeld, staan scholen in vakanties, weekends en avonden leeg, terwijl er dringend behoefte is aan plekken voor jongeren en ouderen om samen te komen, te sporten, kaarten, praten of wat dan ook te doen (want de meeste voorzieningen zijn de afgelopen decennia wegbezuinigd)?
Eenzaamheid is een van de grootste problemen in onze gefragmenteerde samenleving, en niet iedereen gaat op vakantie. In Amsterdam Nieuw-West zijn Huizen van de Wijk er al mee bezig: in de zomervakantie wordt er extra (gratis) onderwijs gegeven aan kinderen die daar behoefte aan hebben. Ouders ontmoeten elkaar. Bibliotheken zetten hun deuren vaker wijd open. In mijn buurt heeft de bieb tegenwoordig een koffiebar waar je voordelig kunt ontbijten en koffiedrinken. Hoe moeilijk is het? Mensen leven langer (gezond) als ze niet eenzaam zijn.
‘Gewoon beginnen’, zegt directeur Sipkes van Humanitas, ‘niet wachten op beleid.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns