‘Mijn behoefte om over hem te praten is overweldigend’, schreef Renate Rubinstein over haar (getrouwde) geliefde Simon Carmiggelt. Natuurlijk was hij allang óók van haar, en dus deed ze in Mijn beter ik hun geheime relatie uit de doeken. Inclusief citaten uit zijn duizend brieven en kaarten. ‘Ik vrees dat ik echt van je hou’, schreef Carmiggelt. ‘Je kunt de ramp nu totaal overzien.’
Het verbod op het openbaren van privécorrespondentie: Rubinstein vond het een rottraditie. Alleen middels de eigen woorden kon je begrijpen ‘hoe zo’n man dacht en was en beminde’.
Over de auteur
Lotte Houwink ten Cate is historicus en deze zomer columnist voor de Volkskrant. Ze is aan Columbia University in New York gepromoveerd op de tweede feministische golf. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het tijdperk van de briefpost is voorbij. Wat we ervoor in de plaats hebben gekregen? Een onbegrensde archiefkast aan materiaal. Apps, dm’s, e-mails, socialemediaposts, geluidsopnamen, dickpics: we laten meer sporen na dan ooit tevoren. Zelfs onze seksuele fantasieën zijn traceerbaar. Uit onderzoek blijkt dat Google pornokijkers op een meerderheid van websites volgt. Terwijl we met de broek op de enkels zitten, worden onze data doorverkocht.
Over brieven werd (vaak) langer nagedacht – wie herinnert zich Tipp-Ex nog? Nu blijft een nauwelijks gecureerde versie van onszelf bewaard. Mannen die vroeger slechte grappen maakten op het schoolplein, doen dat nu achter de podcastmicrofoon. Een veel groter deel van ons leven wordt bewijsbaar, en dus potentieel belastend. We hebben nog geen gendergelijkheid, maar wel screenshots.
Naming en shaming is oncontroleerbaar. Het is dus voor iedereen risicovol. Het uitblijven van consequenties voor laakbaar gedrag is dat eveneens.
Deze week verscheen in NRC een reconstructie van de sociale onveiligheid bij Internationaal Theater Amsterdam (ITA), waar artistiek directeur Ivo van Hove, aldus twee medewerkers, heerste ‘als een god’. Een ITA-acteur, die de bovenmenselijke inzet die Van Hove van acteurs eist verdedigt, vertelt dat het ‘ongezond’ was. ‘Maar we gingen altijd naar elkaar toe.’ Het kantelpunt: ‘Mensen zijn dingen gaan opschrijven, klachten indienen, roddelen, WhatsAppberichten versturen.’
Volgens de directie van ITA , die niet meewerkte aan het NRC-stuk, staat ‘de roep om volledige openheid … in een situatie als deze op zeer gespannen voet met de privacy van direct betrokkenen’. Actrice en klokkenluider Hélène Devos week uit naar Instagram na jarenlang vergeefs meldingen te hebben gedaan bij de leiding van ITA van grensoverschrijdend gedrag door collega-acteurs.
Het aan het duister onttrekken van wangedrag is een morele overwinning van deze tijd. Tegelijkertijd maakt de nieuwe technologie die #MeToo mogelijk heeft gemaakt de grens tussen publiek en privé poreuzer dan ooit. Wanneer iemand ná werktijd een klootzak is, beinvloedt dit dan ook zijn geloofwaardigheid op de werkvloer? En vooral: wie bepaalt dat?
Eeuwenlang was de macht van zevenvinkers ook in de privésfeer onbegrensd. In het publieke domein werd politiek bedreven, terwijl vrouwen en kinderen werden verbannen naar het rijk van de natuur. De politicoloog Joyce Outshoorn stelt dat het onderscheid tussen publiek en privé een rechtvaardiging was om overheidsingrijpen ter verbetering van de positie van vrouwen te verhinderen.
Dat onderscheid betekende dat ongelijkheid heel moeilijk te politiseren viel. En het vertroebelt hoe politiek het persoonlijke leven is. De verhouding tussen publiek en privé gaat altijd ook over het recht van spreken. Over wie het (niet) heeft, en wie het grijpt. Toen ik in een column over alleenstaande moeders vermeldde er zelf ook een te zijn, noemde collega-columnist Sander Schimmelpenninck het in zijn wekelijkse podcast ‘gênant’. ‘Vrouwen die stukken schrijven, het gaat altijd over henzelf.’ In de woorden van Rubinstein: ‘Kennelijk eis ik mijn rechten op.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant