Met het vertrek van premier Sheikh Hasina zijn de problemen in Bangladesh nog niet opgelost. De Bengaalse politicoloog Ali Riaz ziet vier obstakels voor de nieuwe interim-regering onder toezicht van Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus.
Het kwam totaal onverwacht afgelopen week: Sheikh Hasina, de premier van Bangladesh ontvluchtte haar land, waardoor haar autoritaire regering na vijftien jaar viel. Slechts drie dagen daarna installeerde Bangladesh een interim-regering. Vijftien mensen uit het maatschappelijk middenveld – onder anderen een advocaat, een mensenrechtenactivist, studenten en een legerofficier onder toezicht van Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus – kregen de opdracht om de rust in het land te herstellen, na wekenlange protesten waarbij meer dan vierhonderd doden vielen.
Hoe moet het verder? De Bengaalse politicoloog Ali Riaz, verbonden aan de universiteit van Illinois, is expert op het gebied van de Bengaalse politiek; hij schreef boeken over de Bengaalse politieke geschiedenis, het Bengaalse islamisme, en het autoritaire leiderschap van premier Hasina. Hij draagt de studentenopstand in Bangladesh een warm hart toe. Maar hij ziet vier obstakels voor de nieuwe interim-regering.
Over de auteur
Iva Venneman is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
De Awami-League-partij van Sheikh Hasina was vijftien jaar aan de macht. In die periode brokkelden de vrije pers, de oppositie en de onafhankelijke rechtspraak in Bangladesh af. De studentenbeweging beloofde structurele veranderingen door te voeren. ‘Maar het opruimen van de puinhoop van de afgelopen jaren kost tijd’, zegt Riaz.
Tegelijkertijd is deze interim-regering niet gekozen. Ze heeft slechts twee opdrachten: de rust herstellen en verkiezingen organiseren. ‘De interim-regering moet dus beslissen: gaat zij zelf deze hervormingen doorvoeren, of zit ze er maar negentig dagen, organiseert ze verkiezingen en laat ze de volgende gekozen regering haar gang gaan?’
Gebeurt dat laatste, dan bestaat de kans dat er op de lange termijn niets verandert, denkt Riaz. Wil de interim-regering wel zelf hervormen? ‘Dan moet ze op zoek naar steun van de grootste politieke partijen.’
Sheikh Hasina stond bekend als de premier die de Bengaalse economie in een ongekend tempo liet groeien. Maar de laatste jaren kwam de klad erin: de inflatie nam toe, de buitenlandse valutareserves raakten op en steeds meer Bengalen kregen moeite om in hun levensonderhoud te voorzien.
Riaz denkt niet dat de interim-regering deze problemen zomaar kan oplossen, maar ze moet wel iets laten zien, zegt hij. ‘Ze kan ervoor zorgen dat er weer meer uren per dag elektriciteit is. En dat de industrie haar normale ritme hervat. Want de economie is tot stilstand gekomen door de protesten en al het geweld.’
De Bengaalse kledingindustrie lag ook weken plat. Dat kostte de sector zo’n 150 miljoen dollar per dag, zei het hoofd van de Bengaalse Vereniging van Fabrikanten en Exporteurs een paar weken geleden, tegen nieuwssite Al Jazeera.
De eerste paar dagen na het vertrek van Hasina ontstond een machtsvacuüm. Politiebureaus gingen in vlammen op, agenten bleven thuis. Vooral op het platteland werden in die dagen minderheden aangevallen. ‘Het meest acute probleem van deze interim-regering is daarom het herstellen van de openbare orde.’
Bangladesh heeft een geschiedenis van religieus geweld tegen hindoes. Maar de aanvallen van afgelopen week zouden niet alleen religieus gemotiveerd zijn, volgens Riaz. ‘Veel mensen waren doelwit omdat ze niet alleen tot een minderheid behoorden, maar ook actief waren binnen de Awami-league-partij van Hasina.’
Op sociale media circuleren beelden van aanvallen tegen hindoes in Bangladesh, waarvan sommige oud zijn of uit de context zijn getrokken, toonden verschillende media aan.
Riaz vermoedt dat dit ‘nepnieuws’ wordt verspreid door Hasina’s Awami-League-partij, die bekendstaat om haar grote hindoe-achterban. ‘Zo probeert het de onrust aan te wakkeren, zodat het zich kan opwerpen als de enige partij die de rust kan terugbrengen.’
De geschiedenis kent veel voorbeelden van opstanden tegen autoritaire regimes die hoopvol begonnen, maar werden gekaapt door extremisten. Riaz ziet dat in Bangladesh niet snel gebeuren. ‘Als je kijkt vanuit welke hoek zo’n dreiging kan komen, dan denk je automatisch aan de islamisten. Zij genieten zeker steun, maar hun populariteit is niet dusdanig dat zij de interim-regering kunnen uitdagen.’
‘Wat we wel in de gaten moeten houden is het leger. Dat hielp Sheikh Hasina bij haar vlucht naar India en stelde zich tijdens dit hele proces op als mediator. De Bengaalse geschiedenis leert ons dat het leger op deze cruciale momenten kan ingrijpen.’
Tegelijkertijd weet het leger wat het op het spel zet met een machtsovername. Het Bengaalse leger is de op één na grootste leverancier van militairen aan de vredestroepen van de Verenigde Naties. Dat levert niet alleen aanzien op; het is ook lucratief voor Bangladesh. ‘Die positie wil het leger niet zomaar kwijtraken. Maar mocht het oude regime genoeg onrust weten te creëren, dan kan het zijn dat het leger zegt: ‘Dit is een probleem van de openbare orde geworden, we kunnen niet aan de zijlijn blijven staan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant