Gena Rowlands, de grande dame van de Amerikaanse cinema, blonk uit in het neerzetten van complexe personages. En als muze van John Cassavetes, echtgenoot en regisseur. Rowlands overleed woensdag.
In hun glorietijd golden ze als Amerikaanse royalty: Gena Rowlands en John Cassavetes, nét achter John en Jackie Kennedy. Een artistiek en eigenzinnig stel. Cassavetes (1921-1989) als de eenling die buiten de grote Hollywoodstudio’s om aan een eigen filmoeuvre begon te werken. Gena Rowlands (1930-2024) als zijn muze en vaste leading lady.
Tien films zouden ze vanaf 1959 samen maken, maar ze liepen elkaar voor het eerst tegen het lijf in 1954.Dat was in Manhattan, op de American Academy of Dramatic Arts, de New Yorkse toneelschool waar ze allebei studeerden.
Zij, een bankiersdochter uit Wisconsin, met toneelaspiraties die ze van haar moeder Mary had meegekregen.
Hij, een New Yorker met Griekse roots wiens moeder Katharine Cassavetes ook al acteerde.
Rowlands haalde later op: ‘Ik was 23 en een vrouw met een plan. Ik had bedacht: ik moet vooral geen relatie beginnen, want dan krijg je een gezin en kan ik het acteren verder wel vergeten. Want zo ging dat in die dagen: kinderen, hup... klaar. Ik wilde zo graag acteren dat ik de eenzaamheid er graag voor over had. Maar net toen ik mijn studieboeken in mijn kluisje stopte zag ik John voor het eerst. Er schoot door mij heen: nee, nee, nee. Dit wil ik nu juist niet.’
Toch doen, natuurlijk.
Cassavetes: ‘Ik was destijds een flierefluiter. Altijd op stap met de jongens. Heel gezond hoor, op die leeftijd, zo op je 24ste. Maar de eerste keer dat ik Gena in de gang van de theaterschool zag, dacht ik: zij is het, met haar ga ik trouwen. Ik was bereid om mijn kostbare ik, zo vond ik toen, op te geven voor een vrouw. Maar dan moest haar liefde wel onvoorwaardelijk zijn.’
Hij hield haar onder streng toezicht, hij was verschrikkelijk jaloers. ‘Vol wantrouwen over andere mannen ook, maar Gena ging daar niet in mee. Ze had direct al genoeg van mijn kinderlijke gedrag. Uiteindelijk werd ik nadat we in 1954 getrouwd waren een stuk relaxter binnen onze relatie.’
Een relatie met mutual benefits, met wederzijdse voordelen, zoals dat heet. Gena Rowlands begon haar carrière met tv-rolletjes in westerns en detectives, als een bevallige jonge blondine met halflang haar. In 1967 zat ze nog veertig afleveringen als Adrienne Van Leyden in Peyton Place, de eerste langlopende soap op tv.
Maar in de films van Cassavetes werd ze een volwassen, door het leven getekende, soms zelfs gebutste vrouw met lok.
Het was tijd voor het Grote Werk.
Je kunt veel ervan terugvinden in de fraaie dvd-box die in 2009 verscheen: The John Cassavetes Collection. Vijf speelfilms, en twee documentaires voor de achtergronden. En dan is het niet moeilijk om je op Gena Rowlands te concentreren, want zij draagt die films.
In Faces (1968) – ze was destijds 38 – is ze Jeannie Rapp, een luxe callgirl in de filmwereld en het zakenleven. Ze is een dermate sterke persoonlijkheid dat de mannen die haar begeren allemaal voor haar terugdeinzen.
Ze schakelde door naar een compleet ander personage. In A Woman Under the Influence (1974) speelde ze Mabel Longhetti, die als vrouw van Peter Falk kampt met angstaanvallen en een dissociatieve persoonlijkheidsstoornis. De labiele Mabel leverde Rowlands haar eerste Oscarnominatie op.
Ook goed was haar creatie van Myrtle Gordon in Opening Night (1977) als een gevierde actrice van een zekere leeftijd die zich niet meer kan vinden in een nieuw theaterstuk. Ze vlucht in de drank en zet daarmee haar reputatie op het spel.
Gena Rowlands als specialist in even complexe als realistische figuren. Wat Opening Night extra interessant maakt is dat acteur-regisseur John Cassavetes hierbij haar tegenspeler was. Normaal dook hij soms even op in zijn eigen werk, maar meestal als passant of figurant. Ditmaal is hij de theateracteur Maurice Aarons, die ook gek wordt van Myrtles divagedrag. Net als de regisseur trouwens, gespeeld door Ben Gazzara.
En na zoveel jaar terugzien voel je wel: het klikte, dat samenspel tussen Rowlands en Cassavetes. Ze kenden elkaar door en door en sloegen – geheel in de geest van Cassavetes opvattingen over spel – vrijmoedig aan het improviseren.
Overigens, dat vroeg nogal wat moed. Voor Opening Night moest de regisseur een persoonlijke lening van 1,5 miljoen dollar afsluiten, en ook de vakbonden deden met hun vele regeltjes doorgaans moeilijk over de lange uren op de set.
De hulde was er niet minder om. Martin Scorsese herinnerde zich: ‘John Cassavetes liet zien dat zelfs ik films kon gaan maken. Hij hield ons voor: je hebt helemaal geen grote studiobaas meer nodig. Begin nou maar gewoon.’
Twee films maakten leading lady Gena en haar duivelskunstenaar John nog samen, voordat hij aan de bijkomende levergevolgen van alcoholisme op 3 februari 1989 bezweek.
Dat waren de veelgeroemde neo-noir Gloria (1980) en Love Streams (1984), over de diepe vriendschap tussen een broer en een zus die, allebei gedumpt door hun respectievelijke lovers, elkaar er (min of meer) doorheen slepen. Je zou het een metafoor voor hun eigen relatie kunnen noemen.
Zijn vroegtijdig overlijden luidde voor Gena Rowlands een rouwperiode van twee jaar in. Daarna pakte ze haar solocarrière weer op, zoals ze in 1988 al in Woody Allens Another Woman had gedaan.
Die doorstart leverde haar nog een paar mooie rollen op, als de grande dame van de Amerikaanse film- en theaterwereld. Jim Jarmusch vroeg haar voor zijn episodefilm Night on Earth (1991), en haar zoon Nick Cassavetes – die ook was gaan regisseren – bedacht haar met de hoofdrol in het familiedrama Unhook the Stars (1996).
Haar allerlaatste optreden was in de lichtvoetige comedy Six Dance Lessons in Six Weeks (2014), over een gepensioneerde dame die vriendschap sluit met een ingehuurde dansleraar.
Naar we nu begrijpen – uit een statement van zoon Nick – is dat Gena de laatste vijf jaar geplaagd werd door alzheimer. Ze overleed woensdag, 94 jaar oud, thuis in Indian Wells, Californië. Maar voor haar onverschrokken aandeel binnen de Amerikaanse onafhankelijke cinema zal ze nog wel meer dan een paar jaartjes worden geroemd. In 2015 kreeg ze er alvast (terecht) een ere-Oscar voor.
Gena Rowlands mag een onvergetelijk oeuvre hebben met de films die ze samen met John Cassavetes maakte, jongere kijkers kennen haar van haar rol als ‘oude Allie’ in de klassieke tearjerker The Notebook uit 2004. Rowlands was de hoogbejaarde en dementerende versie van het door Rachel McAdams gespeelde personage die in haar jonge jaren een relatie heeft met de toen nog onbekende Ryan Gosling. The Notebook was gebaseerd op de bestseller van Nicholas Sparks en werd geregisseerd door Nick Cassavetes, zoon van Gena en John.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant