Deze week is het 75-jarig jubileum van het internationaal humanitair oorlogsrecht. Bij zowel de oorlog in Oekraïne als die in Gaza vragen critici zich af of alle partijen zich wel aan deze regels houden. Jullie stelden volop vragen over het oorlogsrecht.
Jan Tijmen Ninck Blok, specialist op het gebied van humanitair oorlogsrecht bij het Rode Kruis, beantwoordt jullie beste en meestgestelde vragen.
Wanneer is er in de afgelopen tien jaar daadwerkelijk een land of persoon veroordeeld? En hebben ze straffen ondergaan als bewezen is dat dit recht geschonden is?
"Als landen worden beschuldigd van het schenden van het oorlogsrecht kan het Internationaal Gerechtshof, gevestigd in Den Haag, zich daarover buigen. In de recente geschiedenis is dit meerdere malen voorgekomen."
"Individuele personen kunnen ook veroordeeld worden voor schendingen van het oorlogsrecht. Zo zijn er tientallen oorlogsmisdrijven behandeld door de Nederlandse rechter en worden er op internationaal niveau ook tientallen personen berecht. Dit kan bij het Internationaal Strafhof of via gespecialiseerde tribunalen."
Voor wie is dit recht bindend?
"Het humanitair oorlogsrecht legt verplichtingen op aan alle betrokken partijen in een conflict. Dat kunnen staten zijn, maar ook gewapende groeperingen. Dit is redelijk uniek in het internationaal recht, dat normaal gesproken alleen geldt voor staten. Hiermee zorgt het humanitair oorlogsrecht ervoor dat alle betrokken partijen zich aan dezelfde regels moeten houden."
"Het rechtsgebied geeft bewust niet het stempel 'terroristische organisatie', maar kijkt juist naar de handelingen van de partijen. Een belangrijke regel is het verbod op het zaaien van terreur, zoals een aanslag plegen op een lokale markt. Iedere partij die zich daaraan schuldig maakt, schendt het oorlogsrecht. Alle landen en alle groeperingen (met welk oogmerk dan ook) moeten zich aan de regels houden."
Wat zijn de consequenties als landen zich niet aan het oorlogsrecht houden?
"Bij schendingen kunnen landen daar wel op aangesproken worden. Dit kan onder andere via diplomatieke initiatieven, met de inzet van sancties of door het land aansprakelijk te stellen. Het Internationaal Gerechtshof buigt zich bijvoorbeeld over kwesties die over dat laatste gaan."
"Op individueel niveau kunnen personen ook voor schendingen veroordeeld worden. Oorlogsmisdaden worden zowel op nationaal als internationaal niveau berecht."
Moet je je ook aan het oorlogsrecht houden als je tegenstander dat structureel niet doet? Zo ja, hoe voorkom je dan dat je tegenstander gaat winnen?
"Ja, zeker. Niet-wederkerigheid is een belangrijk principe van het humanitair oorlogsrecht. Dit betekent dat als één partij zich (vaker) schuldig maakt aan schendingen, het de andere partij(en) niet vrijstaat om hetzelfde te doen. Het oorlogsrecht houdt zich niet bezig met winnende of verliezende partijen, maar met het hooghouden van de humanitaire idealen die voortkomen uit dit rechtsgebied."
Hoeveel doden mogen er vallen om een doel te bereiken?
"Partijen moeten altijd alles inzetten om burgerslachtoffers te voorkomen. Maar als er burgerslachtoffers vallen, dan moet dit in verhouding staan tot het tastbare en rechtstreekse militaire voordeel. Er staan bewust geen aantallen voor. Het is namelijk van belang dat de grenzen niet worden opgezocht qua wat kan, maar om in te zetten op voorkomen. Het doel is om het leed van burgers zo veel mogelijk te beperken."
Wat heeft het oorlogsrecht voor nut als het geschonden wordt?
"Naast schendingen zien we gelukkig ook dat het humanitair oorlogsrecht juist wordt toegepast door partijen die in gewapende conflicten betrokken zijn. De menswaardige behandeling van een krijgsgevangene, het doorlaten van een ambulance bij een checkpoint en de opvang en medische behandeling van burgers zijn daar voorbeelden van."
"We zien dat er verontwaardiging is wanneer er wordt getwijfeld over de toepassing van het humanitair oorlogsrecht. Dat geeft aan dat de humanitaire principes van het oorlogsrecht als heel belangrijk worden gezien."
Source: Nu.nl algemeen