Voor de tweede keer in ruim twee jaar tijd heeft Wereldgezondheidsorganisatie WHO een Afrikaanse epidemie van Mpox, voorheen bekend als apenpokken, uitgeroepen tot een wereldwijd gevaar voor de volksgezondheid. Biedt het bestaande pokkenvaccin genoeg bescherming?
Wat is er bekend over het virus dat nu in Afrika rondwaart?
Mpox kent twee hoofdtypen. In de wereldwijde uitbraak van 2022 ging het om type 2 van het Mpox-virus, nu is in Afrika een variant gevonden van type 1. Beweerd wordt dat die variant 1B besmettelijker is, maar daarvoor bestaat nog onvoldoende bewijs, zegt hoogleraar virologie Marion Koopmans, adviseur van de WHO. Variant 1B is een mutatie van hoofdtype 1, legt ze uit, het mist een stuk genetisch materiaal. ‘We mogen niet zomaar aannemen dat we weten hoe het zich gedraagt, we moeten het virus eerst onderzoeken en dat is nog niet gebeurd.’
Variant 1B is voor het eerst opgedoken in een mijnstreek in Kivu, een provincie van de Democratische Republiek Congo, een regio waar veel mannen werken en waar een ‘actieve barcultuur’ is ontstaan. Intiem contact lijkt nog steeds de belangrijkste besmettingsroute zegt Koopmans. Ze werkt samen met plaatselijke gezondheidswerkers en zegt dat 80 procent van de besmettingen met het nieuwe type daar is ontstaan bij mensen die in de seksindustrie werken of daar als klant zijn geweest. De incubatietijd van het virus is lang: patiënten krijgen pas na 5 tot 21 dagen klachten. Inmiddels heeft het virus zich naar een aantal andere Afrikaanse landen verspreid.
Is die nieuwe variant dodelijker? Er circuleren sterftepercentages van 3 tot 4 procent, waarmee het virus veel gevaarlijker zou zijn dan covid.
Die cijfers zijn nog erg onbetrouwbaar, zegt Koopmans. Ze zijn afkomstig uit de regio’s waar uitbraken plaatsvinden en waar mensen vaak bijkomende ziekten hebben, zoals hiv. En waar patiënten misschien niet altijd toegang hebben tot medische zorg. Van type 2 werd lang beweerd dat 1 op de 100 mensen eraan stierf, zegt Koopmans, maar toen buiten Afrika een goede registratie op gang kwam, bleek dat cijfer veel lager.
Over de auteur
Ellen de Visser is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over medische ontwikkelingen en nieuwe geneesmiddelen.
Er bestaat een vaccin tegen Mpox, werkt dat ook tegen de nieuwe variant?
Het vaccin dat bij de vorige epidemie werd ingezet, is een vaccin tegen pokken maar het werkt ook tegen Mpox omdat beide virussen erg op elkaar lijken. In Nederland zijn enkele tienduizenden mensen uit hoogrisicogroepen ermee ingeënt. Ze bleven niet allemaal gevrijwaard van besmetting, zegt Chantal Rovers, hoogleraar uitbraken van infectieziekten aan het Radboudumc, maar als ze toch een infectie opliepen, werden ze er over het algemeen minder ziek van. Of het vaccin, van een Deens biotechbedrijf, ook antistoffen oproept tegen variant 1B moet nog worden onderzocht, zegt Rovers, maar ze acht dat ‘niet onwaarschijnlijk’.
Als apenpokken op pokken lijken, biedt een pokkenvaccinatie dan bescherming?
Pokken zijn de wereld uit en daarom worden kinderen niet meer tegen de ziekte ingeënt. In Nederland is de vaccinatie van kinderen in 1974 stopgezet. Wie voor die tijd is geboren, heeft antistoffen tegen pokken. Ook in Afrika zijn veel vijftig-plussers nog tegen pokken ingeënt. Mogelijk dat zij daardoor nog enige bescherming hebben, zegt Rovers, en daardoor minder makkelijk geïnfecteerd raken.
Congo heeft 200 duizend vaccins besteld en de farmaceut geeft er nog 40 duizend weg. Is dat niet een druppel op een gloeiende plaat?
Om de epidemie te bestrijden, is het niet nodig om iedereen te vaccineren, zegt Koopmans. 'Bij de bestrijding van de pokken hadden we ook niet genoeg vaccin voor iedereen en toch is het gelukt om dat virus uit te bannen.’ Het is zaak, zegt ze, om de vaccinaties strategisch aan te pakken: achterhalen met wie geïnfecteerden contact hebben gehad en ook de sekswerkers vaccineren die in de mijnstreek in Kivu werken.
Maar Zuid-Kivu is een regio met veel gewapende conflicten, weet Koopmans: het zal niet eenvoudig zijn om daar een vaccinatiecampagne op te zetten.
De vaccins voor Congo zijn betaald door Hera, een Europese organisatie die is opgericht na de coronapandemie om snel maatregelen te nemen als zich een mogelijke grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid voordoet. Koopmans: ‘Gelukkig is dit keer het idee losgelaten dat iets wat ver weg gebeurt ons niet kan raken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant