Theatermedewerkers van Internationaal Theater Amsterdam (ITA) hebben onlangs op uitnodiging van de gemeente hun hart gelucht bij de Amsterdamse wethouder Touria Meliani over de langjarige sfeer van intimidatie en angst bij het internationaal vermaarde gezelschap.
De gemeente volgt als belangrijkste subsidieversterker van ITA de aangekondigde cultuurverandering op de voet en wil naast woorden ook daden zien.
‘Het is belangrijk dat bevindingen serieus worden genomen en dat passende maatregelen worden genomen om de sociale veiligheid te verbeteren’, liet Meliani donderdag vanaf haar vakantieadres weten in een schriftelijke reactie op vragen van de Volkskrant over de manier waarop ITA de problemen aanpakt.
Begin juli adviseerde de Raad voor Cultuur de minister de rijkssubsidie bijna te halveren, onder meer omdat in de plannen nauwelijks werd gereflecteerd op de sociale onveiligheid binnen het gezelschap.
De druk op ITA is groot, ook omdat het gezelschap er financieel zwak voor staat: in 2023 leed ITA meer dan 3 miljoen euro verlies. Behalve uit regisseurs en het acteursensemble bestaat ITA ook uit al het personeel dat de Stadsschouwburg aan het Leidseplein draaiende houdt. Om de jaarbegroting van bijna 26,5 miljoen euro voor 2024 rond te krijgen is het sterk afhankelijk van subsidie: 16,2 miljoen euro van de gemeente Amsterdam, die het als een culturele pijler van de hoofdstad ziet, en 3,8 miljoen van het Rijk.
Wethouder Meliani (GroenLinks) benadrukt dat ze vertrouwen heeft in de intenties van de directie en de raad van toezicht van ITA om de cultuurverandering te bewerkstelligen en wil hen daar ook tijd voor geven. Maar ze wil er scherp op toezien dat er daadwerkelijk iets verandert.
‘Bij elke stap die wordt gezet is het van belang dat ITA blijft evalueren of de maatregel passend is en of dit de gewenste cultuurveranderingen binnen ITA brengt. Ik zal blijven monitoren of deze veranderingen daadwerkelijk en ook effectief worden doorgevoerd.’ Eerder besloot Meliani al ITA 500 duizend euro extra subsidie te geven voor 2025 en 2026 om de aangekondigde korting van rijkssubsidie op te vangen.
De ongezonde werkcultuur is in de jaren 2001-2023 ontstaan onder de leiding van artistiek directeur Ivo van Hove. Uitschelden, fysiek geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag kwamen veel voor en bleven onbestraft, bleek een maand geleden uit onafhankelijk onderzoek van het bureau Verinorm. Hoewel het personeel aangaf dat de sfeer onder de nieuwe artistiek directeur Eline Arbo is veranderd, zijn er afgelopen jaar toch nog twaalf klachten ingediend, waarvan er maar vijf in behandeling zijn genomen.
De krant NRC onderstreepte de algemene bevindingen deze week met een reconstructie op basis van onder meer een geheime opname van de personeelsbijeenkomst waarop de directie het onderzoek presenteerde aan het personeel. Daaruit blijkt dat een acteur tijdens een voorstelling richting eerste hulp was geslagen; dat klachten over scheldpartijen en machtsmisbruik jarenlang werden genegeerd; dat twee oud-directieleden met vertrekpremies en zwijgplicht zijn vertrokken; en dat Van Hove vorig jaar zomer na zijn plotselinge vertrek als artistiek directeur voor een gelijk gebleven salaris van 145 duizend euro in dienst is gebleven als adviseur en regisseur.
Na de publicatie van het ‘cultuuronderzoek’ van Verinorm toonde de driekoppige directie – naast Arbo ook algemeen directeur Clayde Menso en zakelijk directeur Denise de Boer – zich ‘geraakt’. Het trio kondigde aan een veilige cultuur te gaan scheppen en alle aanbevelingen daartoe uit het rapport te onderschrijven. Ondertussen is niemand geschorst of ontslagen. Op vragen van NRC is ITA niet ingegaan, wel meldde het op de eigen site in een verklaring dat de reconstructie was ‘gebaseerd op suggesties, aannames, feitelijke onjuistheden en een gebrek aan nuance’ zonder daar voorbeelden van te noemen.
Ook op vragen van de Volkskrant gaat ITA niet concreet in. Wel laat de directie weten dat zij de uitkomsten van het onderzoek van Verinorm heeft laten toetsen door een arbeidsrechtadvocaat. ‘De adviezen gaven aan dat er gegeven de context onvoldoende juridische gronden waren voor schorsing of ontslag’, schrijft de directie. ‘Conform het onderzoek en de aanbevelingen van de onderzoekers richt ITA zich op het aanpakken van de bron en de context van de klachten (...). Dat er in de pers en op social media nu onterecht namen van acteurs in verband worden gebracht met grensoverschrijdend gedrag is heftig en schadelijk en is precies wat we wilden voorkomen.’
Naast het openbaar gemaakte cultuuronderzoek waar meer dan 200 (oud-)werknemers aan deelnamen is er ook een onderzoek naar personen en concrete voorvallen geweest dat uit privacyoverwegingen geheim is gehouden. ‘We willen benadrukken dat in het persoonsgerichte onderzoek niet bij alle beklaagden grensoverschrijdend gedrag is vastgesteld en dat het grensoverschrijdende gedrag dat wel is vastgesteld heeft kunnen plaatsvinden in een cultuur waarin te weinig is ingegrepen.’
Op vragen over de huidige positie van Van Hove bij ITA, zijn salaris en geplande regies, gaat de directie niet in. Wel laat zij weten dat ‘we afspraken rondom bepaalde producties tegen het licht houden’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant