Met haar voorname stem en voorbeeldige dictie won ze de harten van het Nederlandse publiek. Met racisme kreeg ze opmerkelijk genoeg nauwelijks te maken.
Ze schreef zelf een brief naar de leiding van de Nederlandse Televisie Stichting (NTS), tegenwoordig de NOS. Dat ze het vreemd vond dat in het NTS Journaal alleen maar mannen het nieuws lazen, en geen vrouwen, zeker als het ging over onderwerpen al mode en de huishoudbeurs.
De brief van Eugènie Herlaar, die woensdag op 84-jarige leeftijd na een kort ziekbed is overleden, had succes: ze werd uitgenodigd voor een stemtest en in 1965 werd ze aangenomen op de redactie van het NTS Journaal. Eerst als commentaarstem, later als verslaggever en al snel verscheen ze ook in beeld. Dat was niet alleen bijzonder omdat ze de eerste vrouw was, maar ook omdat ze op 8-jarige leeftijd met haar ouders vanuit Curaçao naar Nederland was geëmigreerd (haar vader werkte bij Shell). Vrouw én zwart, en opmerkelijk genoeg: nauwelijks gedoe daarover.
Het was voor de televisiekijker hooguit even wennen, maar Herlaar won al vrij snel de harten van het publiek. Dat kwam waarschijnlijk ook door haar voorname, ietwat deftige stem en uitstraling en haar voorbeeldige dictie – haar taalgebruik werd zelfs als koninklijk omschreven. Het scheelde ook dat in de jaren zestig een zekere autoriteit nog gold als een pluspunt, en er geen sociale media waren. Zwarte vrouwen die nu belangrijke maatschappelijke posten bekleden en vaak met racisme te maken hebben, zullen er met verwondering naar kijken.
Herlaar hield plakboeken bij over haar carrière. Daarin ook een brief die zij in 1975, het jaar van de Molukse gijzelingsacties, kreeg en waarin de afzender haar verzocht ‘vlug op te donderen naar het land waar je thuishoort’. Dat was voor zover bekend de enige keer dat aan haar afkomst werd gerefereerd.
Kranten schreven over ‘een prettige verschijning bij u thuis’, ‘het toetje van het Journaal’ en ‘de vrouw met de fluwelen stem’. Ze kreeg liefdesbrieven, huwelijksaanzoeken en dozen chocolade toegestuurd. Maar toen ze haar eerste kind kreeg, moest ze stoppen, en ging ze verder als freelancepresentator.
Haar omroepcarrière kwam overigens niet uit de lucht vallen. Ze werkte vanaf de middelbare school al bij Minjon, de jeugdomroep van de Avro-radio, in die tijd een kweekvijver van talent, en daarna bij de Wereldomroep. Ook de van oorsprong Surinaamse Noraly Beyer begon daar later haar carrière in Nederland. Vanaf 1985 werkte ze 23 jaar bij het NOS-Journaal, als presenstator en redacteur.
Beyer: ‘Eugènie en ik kenden elkaar goed, wij waren allebei lid van de Media Meidengroep waarin vrouwen zitten die bij de omroep hebben gewerkt – van Henny Stoel tot Ellen Brusse. We komen geregeld bij elkaar, en vaste prik aan het begin van het jaar is een Nieuwjaarsborrel met boerenkool met worst. We spraken veel samen, ook over het feit dat we allebei vrouw en allebei zwart waren, en dat zij over dat zwart zijn bijna geen gedoe had, en ik wel.
‘Op mijn zolder staat een doos met brieven en kaartjes en een substantieel deel daarvan zijn scheldbrieven. Dat geeft maar aan hoe de tijdgeest was veranderd. Overigens word ik tot op de dag van vandaag regelmatig aangesproken met Eugènie – mensen zien het verschil niet zo tussen zwart en zwart, denk ik.’
Beyer benadrukt dat haar oud-collega na haar journaal-periode een rijk en gevarieerd leven had. Herlaar presenteerde onder meer modeshows, werd logopedist en zette zich in voor allerlei organisaties op het gebied van kunst en welzijn. Ook begon ze met schilderen en ze schreef ze gedichten, die ze in eigen beheer uitgaf. In 2008 werd ze benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau.
Herlaar beschouwde zichzelf niet als een activistisch feministe, dat was meer iets voor vrouwen als Hedy d’Ancona, zei ze ooit in een interview. Maar ze onderschatte haar invloed niet: ‘Als ik nu zo veel vrouwen op tv zie, ben ik er toch trots op dat ik voor die meiden de deur heb opengezet.’ Mede dankzij die fluwelen stem.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant