Een staakt-het-vuren in Gaza of een verdere escalatie van de oorlog in het Midden-Oosten, dat is de inzet van onderhandelingen die donderdag in de Qatarese hoofdstad Doha gepland staan tussen vertegenwoordigers van Israël, de Verenigde Staten, Egypte en Qatar.
De situatie in het Midden-Oosten werd twee weken geleden door Israël extra op scherp gezet met de liquidaties van Hezbollahleider Fuad Shukr in Beiroet en Hamasleider Ismail Haniyeh in Teheran (niet officieel opgeëist door Israël). Hezbollah en Iran zwoeren wraak, waardoor een spiraal van geweld in werking kan worden gezet.
Dinsdag zeiden drie hoge Iraanse functionarissen tegen persbureau Reuters dat Iran en Hezbollah niet zullen aanvallen als er een staakt-het-vuren in Gaza wordt bereikt. Maar als de besprekingen mislukken, worden de vergeldingsacties meteen uitgevoerd, aldus deze Iraniërs. Ook de Amerikaanse president Joe Biden zei dinsdag dat Iran en Hezbollah zullen afzien van een aanval als er een bestand in Gaza op tafel ligt. ‘Dat is mijn verwachting’, aldus Biden.
De voortekenen zijn echter niet onverdeeld gunstig. Hamas liet weten niet bij de onderhandelingen aanwezig te zijn. Dat hoeft niet onoverkomelijk te zijn, omdat de terreurorganisatie toch al niet rechtstreeks meepraatte, maar werd vertegenwoordigd door Qatar en Egypte. Niettemin wordt de verklaring van Hamas als een negatief signaal gezien.
Hamas weigert te komen vanwege de opstelling van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. ‘Netanyahu is niet geïnteresseerd in een overeenkomst die een eind maakt aan alle agressie’, zei Hamas-vertegenwoordiger Ahmad Abdul-Hadi.
Ook door zijn eigen veiligheidschefs wordt Netanyahu van obstructie beschuldigd, berichtten Israëlische en internationale media. Op tafel ligt een plan voor een bestand van zes weken, waarin Israëlische gijzelaars worden vrijgelaten en humanitaire hulp kan worden verleend aan de bevolking van Gaza. In deze periode moet verder worden onderhandeld over een langer staakt-het-vuren.
Netanyahu heeft echter nieuwe eisen gesteld om een bestand te saboteren, aldus verschillende media. Zo zou Israël militair aanwezig moeten blijven in de Philadelphi-corridor aan de grens met Egypte, en zou er een ‘mechanisme’ moeten komen om te verhinderen dat Hamasstrijders meeglippen met burgers die naar het noorden van de Gazastrook terugkeren. Netanyahu ontkent de beschuldigingen, maar volgens The New York Times blijkt uit documenten wel degelijk dat hij aanvullende eisen heeft gesteld.
Ondertussen gooide Itamar Ben-Gvir, de extreemrechtse Israëlische minister van Binnenlandse Veiligheid, olie op het vuur door met aanhangers te gaan bidden op de Tempelberg. Dit is ook voor moslims een heilige plaats, vanwaar de profeet Mohammed naar de hemel opsteeg. Volgens een overeenkomst uit 1967 mogen joden niet bidden op de Tempelberg.
Ben-Gvir trok zich hier niets van aan. Vanaf de Tempelberg keerde hij zich in een video bovendien tegen een staakt-het-vuren in Gaza. ‘Dit is de boodschap: we kunnen Hamas verslaan en op de knieën krijgen’, aldus Ben-Gvir. Netanyahu keurde het optreden van zijn minister af, maar trad niet op, omdat hij extreemrechts nodig heeft voor zijn politieke overleving. Wanneer Ben-Gvir het kabinet laat vallen, kan Netanyahu worden vervolgd voor corruptie.
Terwijl Israël verdeeld is, lijken Iran en Hezbollah een bestand te verwelkomen. Een staakt-het-vuren zou de kans bieden om zonder gezichtsverlies van escalatie af te zien. Met de liquidaties van Shukr en Haniyeh heeft Israël Iran en Hezbollah voor het blok gezet. Enerzijds moeten ze reageren om prestigeverlies te voorkomen en Israël af te schrikken van aanvallen in de toekomst. Anderzijds hebben ze geen belang bij een echte oorlog. De positie van Hezbollah in Libanon zou ernstig verzwakt worden als de beweging het politiek en economisch toch al zo fragiele land zou meesleuren in een oorlog.
Ook Iran worstelt met een economische crisis en politieke onrust. En er speelt nog een factor mee, schreef de Israëlische krant Haaretz. Iran werkt aan zijn eigen kernbom. Met een grote regionale oorlog, waarin ook de Verenigde Staten worden meegesleurd, zou Netanyahu zijn oude droom kunnen verwezenlijken om het Iraanse nucleaire project onschadelijk te maken. Iran is daar zeer beducht voor, aldus Haaretz.
Een staakt-het-vuren zou ook gunstig zijn voor Joe Biden en Kamala Harris. Harris kan een diplomatiek succes goed gebruiken voor de Democratische conventie van eind augustus, waarop zij tot Democratisch presidentskandidaat zal worden gekozen. Een mislukking van de onderhandelingen in Doha zou daarentegen het fiasco van Bidens Midden-Oostenbeleid bezegelen. Critici verwijten de VS dat ze Israël nooit werkelijk onder druk hebben gezet. Terwijl ze de regering van Netanyahu deze week aanspoorden om een bestand met Hamas te sluiten, maakten ze tegelijkertijd bekend een wapendeal van 20 miljard dollar te hebben gesloten. Voor Netanyahu zal de boodschap duidelijk zijn. Uiteindelijk is hij verzekerd van Amerikaanse steun, wat hij ook doet.
Er zijn geen excuses meer, er is geen tijd meer te verliezen, zei Biden vorige week. Er staat veel op het spel donderdag in Doha, voor de Israëlische gijzelaars, de burgers in Gaza, de Amerikaanse diplomatie, voor een regio die wordt geteisterd door een cyclus van geweld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant