De Duitse autoriteiten zitten op de hielen van de aanslagplegers op de Russisch-Duitse gaspijplijn Nord Stream. Die werd in 2022 op de zeebodem opgeblazen. De Oekraïense hoofdverdachte, opgespoord met hulp van de MIVD, blijkt onlangs op het nippertje te zijn ontkomen.
De Duitse federale aanklager heeft drie plegers van de aanslag op Nord Stream in het vizier. Het gaat om Oekraïense staatsburgers, alle drie zeer ervaren diepzeeduikers. De hoofdverdachte, Vladimir Z., woont in Polen. Daar verdween hij na een arrestatieverzoek van Duitsland. Dat blijkt woensdag uit onderzoek van onder meer ARD, Der Spiegel, en Süddeutsche Zeitung.
De omstreden pijpleiding, die Duitsland en Europa van goedkoop Russisch gas voorzag, werd in 2022 opgeblazen op de bodem van de Oostzee. Het was de grootste naoorlogse sabotage van Duitse kritieke infrastructuur. Aanvankelijk wezen beschuldigende vingers richting Rusland. Dat zou als een van de weinige landen zo’n complexe operatie kunnen uitvoeren, op grote diepte ver buiten de eigen kust.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
Inmiddels lijkt het net zich te sluiten rondom een groep Oekraïense duikers. Dat zijn burgers, niet militairen – voor zover nu bekend. Maar er staan nog veel vragen open. Waren Oekraïense militaire eenheden of geheime diensten betrokken, of op de hoogte? Wat wist de Oekraïense president Volodymyr Zelensky? Welke rol speelde Polen, groot tegenstander van de pijpleiding? En wat heeft de Nederlandse MIVD met het onderzoek te maken?
Een reconstructie in vier sleutelmomenten.
Seismische sensoren registreren een beving nabij de Nord Stream-pijpleidingen, buiten de kust van het Deense eiland Bornholm in de Oostzee. De Denen sturen marineschepen en een F16. Die laatste fotografeert een draaikolk van bijna een kilometer doorsnede. Zeventien uur later exploderen ook de twee pijpleidingen van Nord Stream 1. Er zal 478 duizend ton methaan in de atmosfeer ontsnappen. Het is het grootste methaanlek in de recente geschiedenis.
Op dinsdag blijkt dat de drie pijpleidingen – Nord Stream 1 en 2 bestaan uit twee identieke pijpleidingen elk – over grote lengte onderzees zijn opgeblazen. Omringende landen, zoals Denemarken en Polen, gaan uit van sabotage. De eerste vingers wijzen naar Rusland. De pijpleidingen liggen op 70 en 88 meter diepte. Een Duitse functionaris zegt tegen de krant Tagesspiegel dat alleen een gespecialiseerde militaire eenheid op zulke diepte kan opereren.
Volgens veel kenners zou Oekraïne geen motief hebben: er ging als gevolg van de Russische invasie al geen gas meer door de pijpleidingen. Het is onduidelijk of Oekraïne zo’n operatie zou kunnen uitvoeren. Als het Westen erachter zou komen, riskeert Oekraïne alle steun. Veel te verliezen, weinig te winnen.
Rusland zou weinig te verliezen hebben, want geen gas meer door de leidingen, maar wel wat te winnen. Door in een tijd van energietekorten verdere onzekerheid te creëren zou het hopen Europees draagvlak voor Oekraïne-steun te ondermijnen. En: een van twee Nord Stream 2-pijpen is wonderbaarlijk gespaard gebleven. Daarmee hoopt Rusland mogelijk opnieuw te onderhandelen als de EU gas tekortkomt.
The New York Times schrijft op basis van inlichtingenbronnen dat de Amerikaanse overheid vermoedt dat een groep pro-Oekraïense saboteurs verantwoordelijk is voor de aanslagen. De groep zou bestaan uit Oekraïners, en mogelijk Russen. De bronnen van de NYT benadrukken dat er geen aanwijzing is dat de Oekraïense president Zelensky of zijn militaire bevelhebbers bij de operatie betrokken waren.
Duitse media schrijven dat de CIA de Duitse autoriteiten drie maanden van tevoren had gewaarschuwd voor aanslagen op Nord Stream. De waarschuwing was zeer gedetailleerd: een team van zes duikers zou met valse identiteitsbewijzen een jacht willen huren om daarmee explosieven aan te brengen op de pijpleidingen. De CIA op haar beurt kreeg de informatie van een buitenlandse inlichtingendienst, en zei tegen de Oekraïners: doe het niet. In juni onthult Nieuwsuur dat de informatie van de Nederlandse MIVD kwam.
Duitse journalisten reconstrueren de aanslagen – Der Spiegel huurt later in 2023 zelfs de boot waarmee ze gepleegd zouden zijn. Zes mensen met valse identiteitsbewijzen huurden op 15 september 2022 de Andromeda, een zeiljacht, in de Duitse havenstad Rostock. Daarmee reisden zij in achttien dagen van de Duitse naar de Poolse kust, en legden aan bij een Deens vakantie-eiland boven de onderzeese Nord Stream-pijpleidingen.
De ARD, in een eigen reconstructie, huurt ervaren diepzeeduikers in – burgers – die bewijzen dat niet alleen militaire duikers op deze diepte kunnen opereren: zij duiken zelf op de plek des onheils naar de diepte waarop de pijpleidingen zijn opgeblazen.
ARD, Der Spiegel, Süddeutsche Zeitung en die Zeit – zo’n beetje alle grote Duitse media – publiceren gezamenlijk onderzoek waaruit blijkt dat de Duitse autoriteiten de Oekraïense hoofdverdachte op de hielen zitten. Deze Vladimir Z. is duikinstructeur bij duikschool Folgat in Kyiv, die onder meer adverteert met diepzeeduiken waarvoor een mix van zuurstof, helium en stikstof nodig is. De twee eigenaren van de duikschool zijn ook verdacht.
De drie, schrijft Süddeutsche Zeitung, tonen zich op sociale media uiterst patriottistisch en beloven de strijd tegen Rusland ‘zowel online als offline’ te steunen.
Een internationaal arrestatiebevel volgt. Maar als de Poolse politie probeert Vladimir Z. bij zijn huis buiten Warschau te arresteren, blijkt hij gevlogen. De Süddeutsche Zeitung schrijft op basis van bronnen bij het onderzoek dat de Polen dwarsliggen. Camerabeelden zouden zijn verdwenen uit een Poolse haven waar de Andromeda aanlegde. De Poolse autoriteiten zijn ‘vanaf het begin weinig coöperatief geweest’, schrijft de krant.
Op woensdagmiddag reageren de Poolse autoriteiten. De Duitsers zouden weliswaar een arrestatiebevel hebben uitgevaardigd, maar verzuimd hebben dat correct in te voeren in het internationale grenscontrolesysteem. Daardoor kon Vladimir Z. begin juli 2024 ongehinderd de Pools-Oekraïense grens oversteken. Sindsdien is hij onvindbaar. Net als de eigenaren van de duikschool.
Nord Stream 1 en 2 waren pijpleidingen voor gastransport van de Russische kust naar de Duitse Oostzeekust. Beide systemen bestonden uit twee identieke pijpen elk, met een gezamenlijke transportcapaciteit van jaarlijks 110 miljard kubieke meter bestemd voor Duitsland en andere Europese landen. Nederland verbruikte vorig jaar 30 miljard kubieke meter. Nord Stream 1 werd in 2011 in gebruik genomen. Nord Stream 2 was in 2022 klaar – kosten 9,5 miljard euro – maar werd onder grote Amerikaanse druk nooit gestart.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant