Is nationalisering van de NS de oplossing voor de problemen met de trein? Dat is de verkeerde discussie, vindt Ton van Rietbergen.
De enorme prijsverhoging van de treinkaartjes met een kleine 10 procent brengt de pennen in beweging. Zo wil Hans Nagtegaal (Brieven, 7/8) Wouter Koolmees er al weer uitgooien en zonder gouden handdruk laten vertrekken en verlangt hij massale investeringen in het OV om zo de automobilist van de weg af te krijgen. En Richard de Boer wijst maar weer eens op Japan De ‘bullettreinen’ zijn daar even betrouwbaar en snel als Harrie Lavreysen en co. Marktfilosoof Savriël Dillingh pleit op dezelfde opiniepagina ook voor mogelijke nationalisatie van de spoorwegen.
Joseph Stiglitz legt in zijn recente boek The road to freedom voor de zoveelste maal uit dat een strikte scheiding tussen markt en overheid onzinnig is. Zo wijst hij erop dat echt werkende markten bijna nergens voorkomen. De vader van het marktdenken, Adam Smith, zou zich in zijn graf omdraaien als we vinden dat er sprake is van marktwerking bij de tech-giganten, de pharmaceutica, de oliereuzen en bijvoorbeeld het Nederlandse bankwezen. Dat is ook de kern van het denken van Mariana Mazzucato die terecht door Dillingh wordt aangehaald.
Ton van Rietbergen is economisch geograaf, Universiteit Utrecht.
Bedrijven roepen altijd dat overheden zich niet met de markt moeten bemoeien maar doen zelf niet anders dan marktwerking uitschakelen. Ook in het OV gaat het om een hybride vorm van marktwerking, want nog steeds betaalt de overheid ongeveer de helft van de rekening. Maar als we in de lijn van Mazzucato naar de NS en het overige OV kijken dan valt wel op dat er weinig innovativiteit in het beleid zit. De aangekondigde prijsverhoging past daarin.
Wat dan wel te doen? Wat het meeste opvalt bij de huidige invulling van het OV is dat alle organisaties op zich opereren. En dat terwijl het grote probleem van het OV het voor- en na-transport is. Zo verbaas ik me er dagelijks over dat je in de trein en bus niet zo maar je fiets kunt meenemen. Zeker in de dun bevolkte delen van Nederland is een combinatie van trein, bus en fiets aantrekkelijk. Ruimte genoeg, want zeker veel bussen rijden leeg rond. In deze gebieden zou ook nadrukkelijk samenwerking moeten worden gezocht met taxibedrijven en Uber-achtige initiatieven.
Het succes van de OV fiets die de NS aanvankelijk helemaal niet wilde, bewijst, dat de organisatie niet echt openstaat voor nieuwe dingen. Kortom, denk vanuit de reiziger! Het niet van de grond komen van de nachttreinen tussen Almere en Amsterdam (de Volkskrant, 26 juli) past in dit terughoudende en weinig op samenwerking gerichte gedrag. Datzelfde geldt voor de dienstregelingen die te weinig op elkaar worden afgestemd en de bijbehorende weinig geavanceerde ict, die wederom de organisatie en niet de reiziger centraal stelt .
Tenslotte valt het hardnekkig vasthouden aan de eerste klasse, die veelal slechts door conducteurs wordt bezet, daaronder. Kortom, het probleem is niet zozeer de kwestie het publiek versus de markt, maar vooral dat het hele OV er van doordrongen moet raken dat het om de reiziger gaat. In het stimuleren van samenwerking en het minder rigide maken van afspraken en concessies kan de overheid wel een belangrijke rol spelen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant