Het nieuws gaat al negen maanden over Hamas, maar wat is dat voor groepering? Hoe is Hamas aan de macht gekomen? En welke invloed hebben de Palestijnen in het conflict? We zetten de belangrijkste basisinformatie op een rij.
"Hamas is een islamistische organisatie. Dat betekent dat ze de islam niet alleen als een godsdienst ziet, maar ook als een politiek en maatschappelijk relevante ideologie", vertelt islamoloog Joas Wagemakers van de Universiteit Utrecht aan NU.nl.
Je kunt die opvatting vergelijken met hoe bijvoorbeeld een ChristenUnie met het christendom omgaat, legt Wagemakers uit. Die partij gelooft dat het christendom een godsdienst is, maar ook maatschappelijk en politiek belangrijk is.
Hamas ontstond in 1987 uit de islamitische organisatie Moslimbroederschap. Er is een duidelijk verschil tussen de twee. "Het Moslimbroederschap bekeek het conflict tussen Israël en de Palestijnse Gebieden heel erg door een religieuze bril, namelijk als een conflict tussen joden en moslims. Begin jaren tachtig kwam een nieuwe generatie op die stelt dat het conflict meer nationaal van aard is: Israëli's tegen Palestijnen."
De directe aanleiding voor de oprichting van Hamas was het begin van de zogenoemde Intifada: de Palestijnse opstand tegen de Israëlische bezetting. Het Moslimbroederschap koos ervoor niet zelf mee te doen met die opstand, maar om een organisatie op te richten die de activistische tak van het Moslimbroederschap vormt: Hamas. Door de jaren heen heeft Hamas het Moslimbroederschap in de Palestijnse Gebieden opgeslokt en is het één organisatie geworden.
In 2006 won Hamas de Palestijnse verkiezingen. Die overwinning leidde tot spanningen tussen Hamas en Fatah, een andere belangrijke Palestijnse politieke partij. De situatie escaleerde in 2007, waarna Hamas de macht over de Gazastrook kreeg. Fatah heeft sindsdien de controle over de Westelijke Jordaanoever. Wagemakers: "Er wordt vaak gezegd dat Hamas niet legitiem aan de macht is gekomen, maar de organisatie heeft in 2006 eerlijk de verkiezingen gewonnen."
Sindsdien zijn er geen verkiezingen meer geweest. "Hamas organiseert ze niet in Gaza en Fatah niet in de Westelijke Jordaanoever", vertelt Peter Malcontent, universitair docent Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht en expert op het gebied van het Israëlisch-Palestijns conflict.
In Gaza hanteert Hamas een driesporenbeleid, legt Wagemakers uit. De beweging richt zich op sociale activiteiten als sportclubs, moskeebesturen en vrouwenverenigingen. Daarnaast houdt Hamas zich bezig met politieke activiteiten, zoals het uitstippelen van politiek beleid. "En je hebt de derde tak, die we het meeste op tv zien, de militante tak: dat is degene die verantwoordelijk is voor aanslagen tegen Israël."
De aanslagen die Hamas uitvoert, hebben iets gemeen, vertelt Malcontent. "Het geweld dat Hamas gebruikt, is eigenlijk altijd terroristisch van aard. Ze zijn gericht op burgers, op angst en op destabilisatie."
Malcontent noemt het geweld van Hamas op 7 oktober "ongekend". "Het was niet alleen een aanval, Hamas viel Israël ook nog eens binnen." Dat maakt de aanslagen van 7 oktober anders. "Maar Hamas weet ook dat de internationale gemeenschap er op die manier niet aan voorbij kan."
En dat is precies wat Hamas duidelijk wil maken, legt hij uit. "Heel bruut gezegd: Hamas heeft de oorlog al op dag één gewonnen", stelt hij. "Hamas heeft namelijk heel goed begrepen dat geweld soms loont. Het heeft verschrikkelijke gevolgen voor de burgers, maar ze plegen zulke aanslagen bewust om aan mensen in Europa en het Westen te laten zien dat er iets aan de hand is in het Midden-Oosten. Mensen gaan zich afvragen waarom Hamas dit doet, wat er aan de hand is. Daarmee zet de beweging het Palestijns-Israëlische conflict weer op de kaart. En Hamas weet dat het werkt, omdat voorgangers diezelfde strategie in het verleden toepasten."
Tegelijkertijd benadrukt Wagemakers dat het belangrijk is om twee dingen uit elkaar te houden bij Hamas: de ideologie en het gebruik van geweld. "Iedereen binnen Hamas gelooft dat geweld tegen Israël gerechtvaardigd is." De gedode Hamas-leider Ismail Haniyeh stond bekend als een gematigd persoon, legt hij uit. "En dat klopt ook wel binnen de organisatie. Maar toch was hij iemand die het geweld tegen Israël, waaronder de aanslagen van 7 oktober, gerechtvaardigd vond."
Dat neemt volgens Wagemakers niet weg dat de ideologie van Hamas door de jaren heen veranderd is. Toen Hamas werd opgericht, was de invloed van de Moslimbroederschap nog sterk aanwezig. "Hamas heeft zich proberen te ontworstelen aan die religieuze kijk op het conflict en is door de jaren heen steeds meer een nationalistische organisatie geworden."
Die nationalistische kijk op het conflict heeft volgens Wagemakers in zekere zin een matiging teweeggebracht. Een conflict tussen joden en moslims gaat namelijk om veel grotere groepen dan een conflict tussen Israëli's en Palestijnen. "Bovendien wek je de indruk dat een religieus conflict onoplosbaar is. Bij een territoriaal conflict ligt dat anders."
Ook is Hamas begonnen met het idee dat de staat Israël helemaal weg moet, stelt Wagemakers. "Dat wil niet zeggen dat alle Israëli's weg moeten, maar wel dat de staat als entiteit weg moet." Hamas is door de jaren heen gaan inzien dat dat onrealistisch is. "Hoewel Hamas een tweestatenoplossing officieel niet wil of erkent, zie je dat ze in de praktijk wel bereid zijn dat te accepteren. Dus in die zin zie je dat ze ook ideologisch gematigd zijn."
Hoewel Gaza sinds 2006 geen nieuwe verkiezingen heeft gehad, is Hamas wel gevoelig voor de steun van de Palestijnen. Aan de ene kant is er veel solidariteit met de beweging, vertelt Wagemakers. Aan de andere kant zien Palestijnen ook dat de oorlog is uitgebroken na de aanslagen op 7 oktober.
"Maar als de solidariteit afneemt en de bevolking zegt 'stop ermee, we staan niet meer achter jullie, dit leidt alleen maar tot meer bloedvergieten', dan houdt Hamas ermee op", zegt Wagemakers. "Op dit moment zie je dan ook dat Hamas heel erg bereid is om een wapenstilstand te sluiten. Dat gebeurt nog niet, maar Hamas wil dat wel. Dat is de invloed van de Palestijnse bevolking."
Source: Nu.nl algemeen