Met een grootschalige aanval op Israël door Iran en Hezbollah in het vooruitzicht, probeert de Amerikaanse gezant Amos Hochstein tijdens zijn bezoek aan Beiroet woensdag vooral tijd te rekken. Maar geheel onomstreden is de in Israël geboren diplomaat allerminst.
Valt de uitslaande brand in het Midden-Oosten nog te blussen? Wat begon als een strijd tussen Hamas en Israël, dreigt om te slaan in een brede, regionale oorlog tussen Israël enerzijds en Iran en Hezbollah anderzijds. Eén van de sleutelfiguren die zo’n veenbrand probeert te voorkomen, is de Amerikaanse gezant Amos Hochstein. Woensdag komt hij aan in de Libanese hoofdstad Beiroet. Zijn taak: de strijdende partijen verleiden tot de-escalatie.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet. Hiervoor was hij correspondent Centraal- en Oost-Europa.
De timing van Hochsteins bezoek is saillant. Waarnemers in de regio denken dat er ieder moment een gecoördineerde aanval op Israël kan komen van de pro-Iraanse ‘as van het verzet’, een alliantie waar behalve het regime in Teheran ook de Libanese militante beweging Hezbollah lid van is. Zowel Iran als Hezbollah zwoer wraak na de dubbele Israëlische moordaanslag in Beiroet (30 juli) en Teheran (31 juli).
Maar wanneer komt die wraak, en hoe zal die eruitzien? Met iedere dag die verstrijkt, groeit bij de Amerikanen de hoop dat uitstel zal leiden tot afstel. Een vreemde gedachte is dat niet, ook niet voor het Iraanse kamp. Met de belofte van wraak die sinds twee weken boven de markt hangt, hebben Iran en Hezbollah zichzelf een soort diplomatieke troefkaart bezorgd. Tegen de Amerikanen (en indirect ook Israël) kunnen ze zeggen: als onze wraak uitblijft, wat krijgen we daar dan voor terug?
Het is een uitgelezen moment voor diplomatie. Terwijl Hochstein Beiroet aandoet, landt de Amerikaanse minister Anthony Blinken (Buitenlandse Zaken) woensdag in Tel Aviv. Naar verwachting zal Hochstein de Libanese premier ontmoeten, Najib Mikati. Praten met Hezbollah mag hij niet (de VS beschouwen Hezbollah als een terroristische beweging), maar er lopen wel andere lijntjes. De belangrijkste is via de stokoude Libanese parlementsvoorzitter Nabih Berri – frontman van de sjiitische beweging Amal die nauw samenwerkt met Hezbollah.
Een tweede lijntje loopt via de Libanon-gezant van de Verenigde Naties, de Nederlandse oud-minister Jeanine Hennis-Plasschaert die de post sinds juni bekleedt. Zij wordt geacht met iedereen te praten. Via haar kan Hochstein zich ook op de hoogte stellen van Hezbollah’s positie en wensen.
Anders dan je zou verwachten, is Hochstein geen typische topdiplomaat. Hij werkte als lobbyist in het Amerikaanse congres en was de baas van aardgasbedrijf Tellurian, voor hij de ‘energiegezant’ van het Witte Huis werd, een titel die hij ontstegen is. In het najaar van 2022 wist hij een deal te beklinken tussen Israël en Libanon over de markering van de zeegrens tussen beide landen (die was nooit vastgesteld). Zo’n overeenkomst was hard nodig nadat er voor de kust aardgas gevonden was. Nu Israël en Hezbollah elkaar sinds maanden beschieten, is de hoop dat Hochstein zo’n huzarenstukje zal kunnen herhalen.
Tegelijkertijd is zijn positie niet onomstreden. Hochstein is een kind van Joods-Amerikaanse ouders, en werd geboren in Israël, een land dat door Libanon nooit erkend is. In de jaren negentig diende hij als tankbemanningslid in het Israëlische leger. Hoewel hij afstand heeft gedaan van zijn Israëlische nationaliteit, leidt zijn verleden voortdurend tot argwaan, met name aan Hezbollah-zijde.
Dat sentiment werd nog eens versterkt toen Hezbollah-topcommandant Fuad Shukr eind juli door Israël gedood werd in zuidelijk Beiroet. Zes weken eerder had Hochstein de hoofdstad nog bezocht, waarbij hij zijn gesprekspartners zou hebben verzekerd dat de Israëliërs doelwitten in Beiroet zouden vermijden. Andere topfunctionarissen betwisten deze lezing, en zeggen dat Hochstein zo’n toezegging nooit zou doen.
Aan Hezbollah-kant is de schade niettemin aangericht. De krant Al-Akhbar die de partijlijn vertolkt, noemde de gezant dinsdag een ‘peetvader van bedrog.’ Sowieso groeit in Arabische landen de woede over de rol van de Amerikanen die niet in staat blijken premier Benjamin Netanyahu in te tomen en tegelijk diens leger blijven spekken met miljarden aan wapensteun.
Makkelijk is Hochsteins missie dus allerminst. Dat komt ook omdat de Gaza-oorlog al maanden blijft etteren, hoewel allang duidelijk is dat het Israëlische oorlogsdoel (de vernietiging van Hamas) onhaalbaar is. Bij Israëlische luchtaanvallen vallen vrijwel dagelijks burgerslachtoffers. Omgekeerd blijft Hamas Israël met raketten bestoken. Tegenover persbureau Reuters zeiden drie Iraanse functionarissen dat alleen een staakt-het-vuren in Gaza Teheran van een wraakaanval kan weerhouden.
Voor donderdag staat er op voorspraak van de Amerikanen een nieuwe gespreksronde over zo’n bestand op de rol in Caïro (Egypte) of Doha (Qatar). Hoewel Hamas zegt er niet aan mee te willen doen (er liggen aanvullende voorwaarden op tafel waar de beweging niks voor voelt), zullen de gesprekken volgens Washington gewoon doorgaan. De hoop is dat het Iraanse kamp op zo’n delicaat moment geen olie op het vuur zal gooien.
Zelf erkende Hochstein tijdens een eerder bezoek aan Libanon dat de dossiers Gaza en Hezbollah niet meer van elkaar te scheiden zijn. Het zal niet meevallen om de angel uit het conflict te halen. Tijd winnen kan hij wel, en dat is voorlopig heel wat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant