De verrassing was groot toen Oekraïne de Russische provincie Koersk binnenviel. Maar hoewel de inval het Russische regime problemen oplevert, kan deze ook worden gebruikt om Oekraïne in een kwaad daglicht te stellen, ziet Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp.
Dag Geert. Een week geleden vielen Oekraïense troepen de Russische provincie Koersk binnen. Hoe groot was de verrassing in Moskou?
‘De verrassing in het Kremlin was bij wijze van spreken van de gezichten af te lezen. Het was waarschijnlijk niet voor niets dat de reactie ook even op zich liet wachten. Het duurde meer dan een dag voordat op televisie te zien was hoe president Vladimir Poetin met zijn legertop overleg voerde over de inval.
‘In de eerste berichten werd bovendien gesproken over een behoorlijk snelle opmars van de Oekraïense troepen op Russisch grondgebied. Dat was toch geheel onverwacht, omdat iedereen het idee had dat de grens daar goed werd bewaakt en dat zoiets niet zomaar mogelijk zou zijn. Dat bleek dus toch het geval.’
Over de auteur
Thom Canters is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat krijgen Russen in de media verder mee over de inval?
‘Op televisie zie je eigenlijk een heel eenzijdig verhaal. In nieuwsuitzendingen en talkshows zie je een aaneenschakeling van beelden van Oekraïense troepen en hun militair materieel die door Russische drones en raketten worden uitgeschakeld. Dat moet het beeld uitstralen dat Oekraïne geen schijn van kans maakt en dat Russische troepen systematisch de Oekraïense troepen uit het gebied verdrijven. Zo sprak de Russische legerleider Valeri Gerasimov in dat eerste overleg met Poetin over het ‘terugwerpen van Oekraïners over de grens’.
‘De laatste dagen zie je ook beelden van mensen uit Koersk die worden geëvacueerd uit het gebied, en van hoe zij worden opgevangen. Daarmee willen de autoriteiten laten zien hoe zij alles in goede banen leiden. Het accent wordt verlegd naar de sociale impact.
‘Over de omvang van de inval zelf wordt weinig gezegd. Van Oekraïense kant wordt er geschermd met allerlei cijfers over hoeveel vierkante kilometer Russisch grondgebied zij in handen hebben. De Russen zeggen dan dat het over een veel kleiner gebied gaat. Het blijft moeilijk om in te schatten hoe de situatie nu aan de grond is. In ieder geval doen de Russische staatsmedia er alles aan om te suggereren dat alles onder controle is.
‘Daar zullen veel mensen in Rusland waarschijnlijk ook van uitgaan. Voor veel mensen buiten de getroffen regio’s maakt het misschien niet zoveel uit of er net aan de Oekraïense of net aan de Russische kant van de grens wordt gevochten. Het is allebei even ver weg en het raakt hen niet direct. Daar spelen de media waarschijnlijk bewust op in.’
Wordt de inval ook gebruikt om Oekraïne in een kwaad daglicht te stellen?
‘Naast alle problemen die dit het Kremlin oplevert, is de inval in zekere zin ook koren op de molen van de propagandamachine tegen Oekraïne. In de staatsmedia is de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne, zoals de oorlog hier wordt genoemd, voortdurend gerechtvaardigd door te zeggen dat Oekraïne van plan was Rusland aan te vallen. Dat was al langer het narratief en nu Oekraïne dat daadwerkelijk doet, wordt dat hier gepresenteerd als bewijs dat het Kremlin altijd gelijk heeft gehad. Het is voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat Rusland op deze manier wordt binnengevallen.
‘Bovendien wordt ook niet nagelaten om te benadrukken dat Oekraïne bij deze aanval gebruik heeft gemaakt van westers wapentuig. Dus worden er op televisie veel beelden getoond van kapotgeschoten westerse pantservoertuigen. Ook dat is onderdeel van het narratief hier: dat Oekraïne niet zelfstandig opereert, maar een marionet is van het Westen en met name van de Verenigde Staten. Alles wat er nu gebeurt, wordt ook weer in die mal gegoten.’
Is er ook nog kritiek te horen over hoe dit heeft kunnen gebeuren?
‘Met name onder zogeheten militaire bloggers, in Telegramkanalen van mensen die loyaal zijn aan het Kremlin en verslag doen van de oorlog, is er af en toe behoorlijke kritiek te horen op de manier waarop de Russische legerleiding opereert. In de eerste dagen na de inval was er in die kringen ook veel kritiek te horen over hoe Oekraïne zomaar kon binnentrekken. Dit is natuurlijk een operatie die de veiligheidsdiensten van tevoren hadden moeten zien aankomen. Het is niet uitgesloten dat de informatie daarover wel is doorgespeeld naar het Kremlin, maar dat men het daar heeft gebagatelliseerd.
‘En dan zijn er nog de beelden van onder meer het Russische militaire konvooi dat in de eerste dagen is geraakt door Oekraïense raketten. In sommige van de voertuigen zijn lichamen van omgekomen militairen te zien. Ook daarop hebben die bloggers felle kritiek geleverd.’
Poetin zei gisteren dat de inval op een ‘adequaat antwoord’ kan rekenen. Wat kan hij daarmee bedoelen?
‘Dat waren denk ik tamelijk obligate woorden van Poetin, het ligt voor de hand dat hij zoiets zegt. Dat is ook niet de eerste keer. Toen de Russische troepen in februari 2022 de grens met Oekraïne overstaken, zei Poetin dat iedereen die hen een strobreed in de weg zou leggen daar ‘ongekende’ gevolgen van zou ondervinden. Dat is inmiddels ruim 2,5 jaar geleden.
‘In deze situatie kun je je ook afvragen wat Rusland nog meer kan doen om Oekraïne te straffen. Ze zouden opnieuw bombardementen kunnen uitvoeren op Oekraïense infrastructuur. Maar dat hebben ze natuurlijk al heel vaak gedaan, ook zonder enige speciale aanleiding.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant