Vorige week bepaalde de federale rechter in de Verenigde Staten dat Google zijn dominante positie op de markt voor zoekmachines misbruikt door producenten van smartphones en browsers grote bedragen te betalen om hun software zo in te stellen dat Google de standaard zoekmachine is. Daardoor weet Google concurrenten succesvol van zich af te houden. De uitspraak is een opsteker voor president Joe Biden, die het inperken van de macht van de technologiebedrijven als een speerpunt ziet. Er lopen nog vier andere grote antitrustzaken tegen Amazon, Apple, Meta en Google.
Maar antitrustregels kunnen weinig uitrichten tegen het socialemediaplatform X van Elon Musk. Er is een wildgroei aan digitale platforms en X is niet een bijster groot technologiebedrijf. De waarde van het bedrijf wordt geschat op 12,5 miljard dollar, nauwelijks een kwart van de prijs die Musk er in 2022 voor betaalde en minder dan een honderdste van de marktwaarde van Google. Het bedrijf heeft het financieel zo zwaar dat het vorige week een rechtszaak aanspande tegen onder meer Unilever en Mars omdat die niet op X adverteren. De advertentieboycot kost X miljarden dollars per jaar.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
X is niettemin het grootste en meest invloedrijke socialemediaplatform in de democratische wereld en een van de belangrijkste verspreiders van desinformatie. Vorige maand werd via X het valse gerucht verspreid dat Donald Trumps running mate, JD Vance, in zijn memoires Hillbilly Elegy zou hebben geschreven dat hij seks had gehad met een ‘latex handschoen tussen twee bankkussens geschoven’. Het gerucht verspreidde zich zo snel dat persbureau Associated Press een fact check publiceerde met als kop: ‘Nee, JD Vance had geen seks met een bank’. Het bericht werd later weer verwijderd.
Maar er zijn ook minder onschuldige leugens die via X razendsnel verspreid worden. Zo schreven extreemrechtse groeperingen ten onrechte dat een islamitische asielzoeker verantwoordelijk zou zijn geweest voor de moord op drie jonge meisjes in Southport, waarop relschoppers brandstichtten bij een asielzoekerscentrum. Elon Musk, oproerkraaier-in-chief, gooide olie op het vuur door te schrijven dat een burgeroorlog onvermijdelijk was en het valse bericht te verspreiden dat de Britse premier Keir Starmer de relschoppers naar een detentiekamp op de Falklandeilanden wilde sturen.
Anders dan traditionele media, zijn digitale platforms als X en Facebook niet verantwoordelijk voor de berichten die gebruikers erop plaatsen. Terwijl Fox News vorig jaar bijna een miljard dollar schadevergoeding moest betalen omdat het leugens had verspreid over gemanipuleerde stemmachines, moeten de autoriteiten achter individuele gebruikers aan als er valse en opruiende berichten op digitale platforms worden geplaatst. De Britse autoriteiten deden dat overigens met succes. Vorige week werden via snelrecht twee mannen veroordeeld tot celstraffen van respectievelijk 20 en 38 maanden voor het plaatsten van opruiende berichten op Facebook en X.
X is niet de enige digitale platform dat desinformatie verspreid en haat zaait; op Facebook, Instagram, TruthSocial, Threads en TikTok gebeurt het ook. Maar het verschil met een platform als Facebook is dat Musk een post-liberale samenleving nastreeft. Adrienne LaFrance omschreef de ideeën van Musk en andere tech-miljardairs in het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic als ‘techno-autoritarisme’; autoritarisme dat antidemocratische doelen wil bereiken met behulp van technologische middelen. Musk laat onder het mom van vrijheid van meningsuiting rechtsextremisten toe op X om die post-liberale samenleving dichterbij te brengen.
Traditionele media creëren content die gereguleerd kan worden. Digitale platforms bouwen alleen de machines om de content te selecteren, verspreiden, promoten of te onderdrukken. Zolang we de algoritmes niet kennen, weten we niet op basis van welke criteria dat gebeurt.
Duidelijk is dat X een persoonlijke megafoon is geworden voor Elon Musks extreme politieke uitlatingen. Maar we weten bijvoorbeeld niet of gebruikers op grond van huidskleur, etniciteit, geloof of politieke opvattingen in een shadow ban worden gedaan, waardoor hun berichten moeilijk te vinden zijn. We weten ook niet of het de algoritmes zijn die aanslaan op geweld en extreme uitlatingen, of wij als gebruikers zelf.
Als gebruikers zijn we immers geneigd berichten te plaatsen waarvan we verwachten dat ze ons veel likes en nieuwe volgers opleveren. Op die manier worden we zelf onderdeel van het desinformatie-industriële complex. Duidelijk is dat het aan banden moet worden gelegd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns