Na de reggaeton en de afrobeats rukken vanuit Mexico de ‘corridos’ op in de popmuziek. Waarom doet dit voorheen zo controversiële genre het wereldwijd zo goed? Plus: wie is de grote nieuwe ster Peso Pluma?
Wie de kunst van de Mexicaanse ‘corridos’ wil doorgronden, moet eerst luisteren naar een onverwoestbare klassieker van ruim een eeuw oud. Corrido de Gregorio Cortez gaat over onrecht, machtsmisbruik en moord en doet het mede daarom nog altijd goed, in steeds nieuwe uitvoeringen.
Ergens in het jaar 1901, in het uitgestrekte grensgebied tussen Mexico en de Verenigde Staten, joeg een Amerikaanse sheriff op een paardendief. Hij stuitte op de Mexicaanse broers Gregorio en Romaldo Cortez, die relaxed op hun merries rondreden. De sheriff vroeg hoe ze aan hun paarden kwamen, in het Engels. Gregorio gaf keurig antwoord, in het Spaans. Dat begreep de sheriff niet, en hij besloot Romaldo uit voorzorg maar vast neer te schieten.
Over de auteur
Robert van Gijssel is muziekredacteur van de Volkskrant en schrijft over pop en de muziekindustrie. Hij schrijft ook over gamecultuur.
Onacceptabel, vond Gregorio. Hij pakte zijn pistool, schoot op de sheriff en gaf zijn merrie de sporen. Daarop volgde een epische vlucht over honderden kilometers, langs de Rio Grande en door een vaag niemandsland, richting Texas. Gregorio werd achtervolgd door dertig Amerikaanse rangers, maar bleef hen steeds een stap voor.
Gregorio Cortez werd een Mexicaanse volksheld, een cultfiguur waaraan generaties minder bedeelde of zelfs dramatisch mishandelde Mexicanen zich konden optrekken. En het verhaal van de arme ‘ranchero’ met het hart van goud, want dat had hij, werd als een hartverscheurende folksong van kampvuur tot dorpsplein tot nationale feestdag doorgegeven. Liefst omlijst met de instrumenten uit de traditionele Mexicaanse muziek; zacht huilende gitaren, koperblazers of een accordeon. En vaak gespeeld in een walsend polkaritme, waarop sterke verhalen het nu eenmaal goed doen.
Volgens de overlevering gaf de ballade over Cortez de naam aan een genre. Het Spaanse ‘el corrido’ betekent: de vlucht. De corrido werd een heldendicht, waarin de tegenpartij ook mooi even kon worden beledigd. De Corrido de Gregorio Cortez zit vol subtiel venijnige teksten. ‘De Amerikanen kwamen, zo snel als de wind’, staat ergens geschreven. ‘Omdat een beloning van drieduizend pesos was uitgeloofd.’ Je voelt de haat opborrelen bij de luisteraars van dit lied, dat als een soort mondelinge nieuwsbrief, of sociale media zonder telefoon, viral moest gaan.
De Mexicaanse corrido is het lied van de underdog, de loser die worstelt en hogerop probeert te komen, met alle mogelijke middelen en ja, helaas, soms ook met geweld. Het genre zeilde dwars door de Mexicaanse geschiedenis, van de burgeroorlog tussen 1910 en 1920 naar de grensconflicten met de Verenigde Staten. En van de drugscriminaliteit en de oorlogen tussen de kartels en smokkelsyndicaten naar de al dan niet illegale migranten in de zuidelijke staten van Noord-Amerika.
De corrido kent vele aftakkingen en subgenres maar is nu, door een soort popmuzikaal wonder, groter dan ooit. De moderne variant is al een paar jaar een van de populairste popstromingen in Latijns-Amerika en verovert intussen zelfs de rest van de wereld. Daarmee volgt de nieuwe Mexicaanse pop de reggaeton en de afrobeats; niet-westerse stijlen die de laatste tien jaar dominant werden in de mondiale afspeellijsten.
En dat is opmerkelijk, want het genre had de afgelopen decennia een bedenkelijk imago gekregen. Vanaf de jaren zestig werd de drugshandel in Mexico een bloeiende bedrijfstak, met machtige drugsbazen die gebieden beheersten als warlords. De oude corridos werden ingezet als diplomatiek middel, om eer te bewijzen aan de cokebaronnen. En later, vanaf de jaren tachtig, werden de ‘narcocorridos’ ook gebruikt om boodschappen over te brengen aan rivaliserende bendes.
Deze narcocorridos werden op maat besteld bij professionele liedschrijvers, en de goede verstaander kon eventuele doodsbedreigingen aan concurrenten uit de teksten filteren. De Mexicaanse overheid probeerde de drugsliederen te verbieden – tevergeefs. YouTube staat vol met duistere Mexicaanse volksliederen, soms met de toevoeging: ‘Goedgekeurd door het kartel.’
De drugscorridos waren weliswaar schimmig, ze waren dankzij het sluimerende gevaar in de teksten ook woest aantrekkelijk. Ook voor een jonge, niet per se criminele Mexicaanse generatie.
In 2019 kwam de jonge zanger Natanael Cano uit de stad Hermosillo in de Mexicaanse staat Sonora op het idee twee muziekculturen te mixen. Als jonge volkszanger zong hij al traditionele corridos, maar hij voelde dat hij het genre een nieuw muziektijdperk in moest duwen. In 2019 nam hij het nummer Soy el Diablo op, ‘ik ben de duivel’, waarin hij slepende raps legde op scherpe, akoestische slaggitaren en een bollende baslijn.
In het nummer flirt Cano met de criminaliteit. Waar hij ook naartoe gaat, hij neemt zijn Beretta mee, rapt hij. ‘Ik was de sukkel van de buurt. Ik droeg oude kleren. Mensen lachten mij uit en duizend deuren gingen voor mij dicht. Ik werd vernederd en niemand gaf mij water.’ Dat alles uiteraard vóór hij met zijn favoriete handwapen rondliep. ‘Nu is alles anders’, zingt hij met een kwaadaardige sneer in zijn stem. ‘Nu word ik gerespecteerd.’ Cano bezingt zichzelf in Soy el Diablo als een held uit de antieke corridos. Maar ook als een jongen van de straat, die maar één uitweg ziet.
Zijn liedje ging de wereld over, ook omdat de grote Puerto Ricaanse reggaetonster Bad Bunny een remix met hem opnam. De corridos nieuwe stijl kregen een naam: ‘corridos tumbados’, of: liggende corridos, om maar aan te geven dat het hier ging om een onderliggend subgenre van het eerbiedwaardige origineel.
Daarna begon het nieuwe Mexicaanse poplied aan een opmars. Rappers als Natanael Cano, Junior H en de zangeres Victoria la Mala scoorden megahits en miljoenen volgers met liedjes die hingen in het schemergebied tussen harde trap-hiphop en traditionele Mexicaanse folk.
De corridos tumbados legden met die unieke mengvorm ook een soort lijnverbinding tussen het oude Mexico en de Mexicaanse migrantengemeenschappen in de Verenigde Staten en de rest van de wereld. De interesse in de nieuwe Mexicaanse pop kwam van twee kanten, en dankzij de prominente aanwezigheid op de streamingdiensten nu ook vanuit de hele wereld.
Dat merkte ook het nieuwe fenomeen Peso Pluma, die met ruim vijftig miljoen volgers op Spotify een van de grootste mondiale popsterren is geworden. Peso Pluma, de artiestennaam van Hassan Emilio Kabande Laija, komt uit dezelfde stad als Natanael Cano en zijn loopbaan is identiek. Als jonge jongen (van Libanese komaf) leerde hij traditionele Mexicaanse gitaar spelen, in de stijl van de oude, verhalende corridos.
Ook hij zag toekomst in de nieuwe sound, en twee jaar geleden kwam hij met het doorbraaknummer El Belicon. In die wat angstaanjagende track rapt de ielige jongen met een matje in zijn nek dat hij klaar is voor alle opdrachten van God, mét zijn kalasjnikov. Het nummer ging viraal en is alleen op YouTube al 300 miljoen keer bekeken.
Op zijn latere albums Génesis en het in juni verschenen Éxodo schroefde hij het geweldsniveau gelukkig wat omlaag. Maar Peso Pluma rapt en zingt, vooral op zijn ijzersterke laatste album, met een sinistere ondertoon: een onheilspellende en grauwende zangstem die maakt dat je over je schouder wilt kijken. Zijn liedjes gaan over dure auto’s, een riskante levensstijl en het imponeren van vrouwen op feestjes. Wat dat betreft is er weinig nieuws onder de zon.
Maar de begeleiding van zijn nummers is verrassend traditioneel, en juist die authenticiteit maakt zijn corridos tumbados zo bijzonder. In het nummer La Patrulla bijvoorbeeld laat Peso Pluma rumba-achtige gitaren opkomen bij kort stotend koper, van tuba’s en trombones. Het geeft de track een zinderend straatgevoel, en dat met het antieke instrumentarium uit de folklore, en dus een diepe eerbied voor het verleden.
In 2023 werd Peso Pluma de meest gestreamde artiest op YouTube, met hogere kijkcijfers dan Taylor Swift of Bad Bunny. En hij maakte de ‘regionale Mexicaanse muziek’, zoals het genre met een handig paraplubegrip wordt aangeduid, een van de snelst opkomende nieuwe popstromingen.
In een interview met het Amerikaanse muziekblad Rolling Stone vertelde hij dat zijn corridos straks in alle mondiale hitlijsten bovenaan staan. ‘We worden nummer één. En niet door mij, maar dankzij de kracht van de oude Mexicaanse muziek.’
Het album Éxodo van Peso Pluma is verschenen bij Double P Records.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant