Israël heeft Gaza en de Westelijke Jordaanoever altijd zoveel mogelijk uit elkaar willen houden. Voorheen was dat lastig, maar nu kan het een doodvonnis zijn als er ‘woonplaats: Gaza’ op je Palestijnse identiteitskaart staat.
Hij komt niet vaak buiten. Een klein ommetje, soms voor een boodschap, maar zeker niet te lang, want als iemand hem verraadt, wordt hij opgepakt en zit hij binnen de kortste keren in Gaza.
De man, laten we hem Abu Ameer noemen, was vorig jaar op 7 oktober in Israël, net als naar schatting twintigduizend andere Gazanen met een werkvergunning. ‘Ik was al jaren in dienst bij een Israëlische fokker van raspaarden’, vertelt de man. ‘Ik woonde ook op het bedrijf, en toen we hoorden dat Hamas Israël had aangevallen, drong mijn baas erop aan dat ik moest blijven. Maar toen de politie een paar dagen later op zoek ging naar ondergedoken Gazanen, was het veiliger om naar de Westelijke Jordaanoever, tenslotte Palestijns gebied, te vertrekken.’
Over de auteur
Sacha Kester is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over België, Israël en de Palestijnse gebieden, en het Midden-Oosten.
Cijfers zijn lastig te krijgen, maar duizenden mensen in dezelfde situatie vertrokken naar de Westelijke Jordaanoever in de hoop de oorlog daar te overleven. Ze verstoppen zich bij familie of vrienden, of huren appartementjes. Als ze worden opgepakt, verdwijnen ze eerst in de gevangenis voor verhoor, om daarna in Gaza te worden gedumpt.
In oktober en november werden er zevenduizend van deze arbeiders gearresteerd, van wie er twee in detentie overleden. ‘Maar ook anderen lopen het risico om te worden uitgezet’, vertelt Jessica Montell van de Israëlische mensenrechtenorganisatie HaMoked. ‘Als op je identiteitsbewijs staat dat je in Gaza woont, ben je in gevaar.’
Zo zijn er bijvoorbeeld de zieke Gazanen die toestemming hadden gekregen om voor behandeling naar Israël te gaan. Op 2 november viel de Israëlische politie het Makassed Hospitaal in Jeruzalem binnen en arresteerde patiënten en hun begeleiders uit Gaza. Enkelen wisten te ontsnappen en zitten nu, ziek en wel, ook ondergedoken op de Westelijke Jordaanoever.
De derde categorie die zich verstopt, is de groep Gazanen die al jaren op de Westelijke Jordaanoever woont en werkt. Niet zo gek dat zij daar leven, zou je zeggen: het maakt net als Gaza deel uit van de Palestijnse staat die in de Oslo Akkoorden is toegezegd. Maar zo werkt het dus niet.
‘De huidige golf van arrestaties is het gevolg van de noodregelingen die vorig jaar op 9 november van kracht werden’, legt Montell uit. ‘Maar de basis voor de uitzettingen werd ver voor die datum gelegd.’
Want ook na de ondertekening van de Oslo Akkoorden in 1994 bleef Israël het leven in de Palestijnse gebieden tot in detail bepalen. Zo gaat het ook over wijzigingen in de burgerlijke stand: als Israël niet akkoord gaat met een verhuizing van Gaza naar de Westelijke Jordaanoever, blijft er ‘woonplaats Gaza’ op een identiteitsbewijs staan. En die toestemming komt zelden tot nooit.
Dat is inderdaad in strijd met de Oslo Akkoorden, zegt Montell, maar sinds die tijd is er veel gebeurd. Zo brak in het jaar 2000 de tweede intifada uit, en na de Palestijnse verkiezingen in 2005, volgde een korte, maar bloedige burgeroorlog. Hieruit kwam de huidige politieke realiteit voort: Hamas bestuurt de Gazastrook, en Fatah (de grootste partij binnen de Palestijnse Autoriteit) de Westelijke Jordaanoever.
Deze ontwikkelingen zorgden voor allerlei nieuwe regels, verboden, mutaties en militaire verordeningen die een verhuizing vanuit Gaza er niet gemakkelijker op maakten. Dat had in het verleden vaak tragische gevolgen, bijvoorbeeld voor mensen met familie aan ‘de andere kant’, maar op dit moment kan de woonplaats op je identiteitskaart in de bezette gebieden het verschil tussen leven of dood maken.
HaMoked probeert deze Gazanen te helpen, maar kan meestal weinig doen. ‘Wij stappen naar de rechter als een detentie of uitzetting volgens de Israëlische wet onrechtmatig is, maar helaas werkt de wet in het nadeel van de Gazanen’, legt Montell uit. ‘In 2021 hebben Gazanen die aantoonbaar al langer dan tien jaar op de Westelijke Jordaanoever woonden toestemming gekregen voor een adreswijziging. Dus als Israël iemand uit deze groep probeert uit te zetten, kunnen we ingrijpen. Maar in alle andere gevallen hebben we eigenlijk geen poot om op te staan.’
Abu Ameer behoort niet tot deze groep. Hij brengt zijn dagen door op TikTok en met de filmpjes en foto’s die zijn vrouw van hun kinderen (van 5 en 6 jaar oud) stuurt. Terug naar Gaza wil hij niet. ‘In de oorlog van 2014 raakte ik zwaargewond bij een bombardement’, vertelt hij zachtjes. ‘Ik heb zeven minuten in het mortuarium gelegen, totdat het iemand opviel dat ik toch nog ademde. Nu hoop ik hier weg te komen, werk te vinden en geld te verdienen om naar mijn gezin te sturen zodat ze daar in elk geval eten kunnen kopen.’
Voorlopig zit Abu Ameer nog in het kleine appartement dat hij samen met een handvol andere Gazanen huurt, maar hij heeft een Spaans visum bemachtigd en een ticket naar Spanje geboekt. ‘Voor een vertrek volgende week vanuit Jordanië. Het probleem is dat de Jordaniërs Gazanen bij de grens aanhouden en overdragen aan Israël, dus ik weet niet hoe ik op de luchthaven moet komen.’
Montell raadt Abu Ameer over de telefoon af om de gok te wagen: ze kent te veel mensen die bij de grens zijn uitgeleverd. ‘Je maakt geen schijn van kans.’
De volgende avond is er een inval in de wijk waar Abu Ameer zich verstopt, maar hij weet te ontkomen. De vlucht naar Amman haalt hij echter niet. ‘Ook mijn Arabische broeders, de Jordaniërs, geven me geen kans’, zegt hij verdrietig over de telefoon. ‘Alle deuren zijn voor mij dichtgesmeten.’
Geselecteerd door de redactie
Israël bombardeert opnieuw een school, maar overschrijdt geen ‘rode lijn’ volgens de VS
Tientallen doden bij Israëlische aanval op school in Gaza die dienst deed als opvangcentrum
‘Als Netanyahu ‘ja’ zegt is er een staakt-het-vuren.’ Waarom wil hij dat niet?
Source: Volkskrant