Van de aangifteplicht ‘Werkgebonden Personen Mobiliteit’ had ik nog niet gehoord. Tot er steeds assertievere mailtjes binnenkwamen van de stafmedewerker. Of we nu alsjeblieft eens wilden opgeven hoe we ons per werkdag verplaatsen: per auto, ov, fiets, etc. Bedrijven met meer dan honderd werknemers moeten dat sinds 1 juli, van het Klimaatakkoord. Want ‘U als werkgever’ moet het reizen van het personeel ‘duurzamer maken’. Er bekroop mij onwillekeurig een ‘wat wil de baas straks nog meer weten’ gevoel. Mijn gemiddelde vlees- en zuivelconsumptie? Mijn vakantiekilometers? Toch deed ik mijn interne WPM-opgave. Er is immers geen ontkomen aan. Die milieucrisis gaat alle beslissingen beïnvloeden. Of doet dat al. Alle keuzes hebben nu een morele component, die van de wereldwijde klimaatcrisis. Dus ook de juridische praktijk wordt er diepgaand door beïnvloed. Alleen wil nog niet iedereen daar echt over nadenken; mensen staan in de ontkenningsstand of verdedigen zich met het ‘iedereen heeft toegang tot het recht’-dogma – ongeacht milieugedrag.
Maar morele maatstaven zijn niet te ontkennen. Wat betekent de klimaatcrisis voor de keuze van cliënten die een advocaat vertegenwoordigt? Dan bedoel ik niet strafrecht, waar verplichte procesvertegenwoordiging domineert. En waar de advocaat nooit de daad van zijn cliënt verdedigt maar diens burgerrechten, tegen een machtige Staat. Hier gaat het om zaken waarin advocaten wél kunnen beslissen of ze een client accepteren of niet.
Nieuw is dat dilemma niet. De zakelijke belangen van clustermunitiefabrikanten, kinderpornomakers en mensenhandelaren staan al langer op de zwarte lijst. Rusland en zijn zakelijke belangen kwamen er na de invasie in Oekraïne nog bij. Maar horen daar nu ook mega CO2-uitstoters op als staalproducenten, olie- en gasbedrijven en luchtvaartmaatschappijen? Iedere advocaat zweert de eed „geen zaak aan te raden of verdedigen, die ik in gemoede niet gelove rechtvaardig te zijn”. Past die maatstaf bij bedrijven die méér olie en gas willen exploiteren, meer vliegtuig- of autokilometers mogelijk willen maken? En zo extreem weer dus verergeren, de zeespiegel doen stijgen en gebieden onbewoonbaar maken? Wat te denken van de advocaten die namens KLM de Staat daagden om de beperking van vluchten ongedaan te maken? Hoe leggen zij dat ‘in gemoede’ aan zichzelf uit? Wakker worden, dus! Praktijkjuristen die zoeken naar houvast komen dan uit bij de VN, de OECD of bijvoorbeeld de Britse Orde van Advocaten met haar Chambers Social Responsibility Guide. Richt geen schade aan, neem je verantwoordelijkheid, neem stelling, wees je bewust. Tijdens een recent UvA-symposium over juridische ethiek kwamen voorbeelden voorbij. Weiger die bedrijven bijstand die er met opzet geen transitieplan of duurzaamheidsambities op nahouden. Leg uit dat een temperatuurstijging van méér dan 1,5 graad tot grove mensenrechtenschendingen zal leiden. Geef geen advies dat zo’n stijging waarschijnlijker zal maken. Gebruik je kennis van het milieurecht ook om de overheid verdergaande beperkingen te laten invoeren. Zorg ervoor dat organisaties van advocaten zich uitspreken over wat klimaat-ethisch verantwoord is. Weiger cliënten die blijven investeren in fossiele productie: een advocaat mag geen ‘facilitator’ worden. Dus doe een ‘due diligence’- onderzoek. Voldoet een nieuwe klant wel aan de maatstaven voor een verantwoord milieubeleid? Realiseer je dat milieureputatie bepalend is geworden voor je aanzien. Bij het publiek, maar ook bij jonge juristen die een werkgever zoeken.
Daar begint het al te schuiven. Zie bijvoorbeeld Recht voor Klimaat, een platform voor ‘groene juristen’ dat de ‘butlerhouding’ van de advocatuur aan de kaak stelt. Hoe zit het met de maatschappelijke zorgplicht van de advocatuur, nu geneigd om ‘ieder graantje mee te pikken’, maar die evenzeer als Shell of ING aansprakelijk te stellen is voor medeplichtigheid aan de milieucrisis? Moest McKinsey niet 600 miljoen dollar vergoeden vanwege zijn bijdrage aan de opioïdencrisis? Moeten kantoren die de olie-industrie bijstaan niet eens hun ‘geadviseerde emissies’ gaan rapporteren? Advocaten krijgen al vragen van klanten of ze bedrijven accepteren die de transitie vertragen of tegenwerken. Dan is het kiezen of delen. De KLM helpen met de Staat dagvaarden om het aantal vluchten niet te beperken, met schade aan ieders mensenrechten, of dat na te laten. Het amorele speelkwartier lijkt me voorbij.
Folkert Jensma is juridisch redacteur en schrijft om de week op maandag.
Ontvang wekelijks de beste stukken over veiligheid, misdaad en justitie
Source: NRC