Aan het begin van haar Zomergasten-uitzending vertelde China-correspondent Garrie van Pinxteren dat ze thuis haar mobiele telefoon weg legt en de kraan opendraait als ze ‘iets gevoeligs’ wil bespreken met haar vrouw. Iedereen kent het vage idee inmiddels wel dat je wordt afgeluisterd – je weet zeker dat je alleen maar hebt gepraat over die slippers die nu overal op je social media-kanalen verschijnen. Maar de kraan aanzetten om ‘iets gevoeligs’ te bespreken, dat beeld bleef hangen.
Helemaal claustrofobisch werd de uitzending toen Van Pinxteren een fragment van de serie The Handmaid’s Tale liet zien, waarin seksslavinnen Offred en Ofglen tijdens een wandeling naar de supermarkt contact proberen te maken. Hun communicatie beperkt zich tot uitspraken die het totalitaire regime toestaat. ‘We’ve been sent good weather’, zegt de een. ‘Which I receive with joy’, antwoordt de ander. Al snel leren de slavinnen op hoeveel verschillende, veelzeggende manieren je ‘joy’ kan uitspreken.
Over de auteur
Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist. Voor de Volkskrant schrijft ze essays en reportages en doet ze eens in de vijf weken dienst als tv-recensent.
China is niet zo, zei Van Pinxteren, maar ze herkent de afwachtendheid, het aftasten in correcte termen. Iedereen die ze spreekt, weegt haar eerst af, om te zien of ze haar kunnen vertrouwen. ‘Maar ze vertrouwen jou toch sowieso niet’, vroeg presentatrice Janine Abbring, ‘als buitenlandse journalist?’ Niet zo erg, antwoordde Van Pinxteren, ‘maar sommige mensen willen iets naar buiten brengen, en testen of jij dat zal begrijpen.’ Eigenlijk moet je constant tussen de regels door lezen, concludeerde Abbring. Ja, zei Van Pinxteren, en dat is lastig, omdat de regels zo onbegrijpelijk zijn dat Chinezen ze soms ook niet snappen.
Na een fragment van Denise Ho – de in Hong Kong geboren zangeres die opkomt voor queerrechten en door China wordt geboycot – vertelde Van Pinxteren hoe de Chinese overheid mensen belemmert zich ‘individueel te manifesteren’. Je moet ‘uit je hoofd leren wat je moet denken. Uit je hoofd leren wat je moet voelen, bijna.’
Abbring wilde weten of Van Pinxteren zich wél individueel kon manifesteren. ‘Ehm…’, reageerde ze. ‘Makkelijker geformuleerd’, zei Abbring, ‘ben je openlijk lesbisch daar?’ Ik dacht op dat moment iets van opluchting op Van Pinxterens gezicht te zien. ‘Oh ja, dat wel’, zei ze. ‘Dat is gek genoeg niet zo’n punt.’ Van Pinxteren is niemands dochter in China, legde ze uit, dus niemand wordt door haar te schande gemaakt. Onder de bevolking wordt er sowieso steeds minder geoordeeld over homoseksualiteit. De overheid is een ander verhaal – die perken gayrechten in: homoseksualiteit wordt als mogelijke subversie gezien.
Toen Abbring Van Pinxteren in de introductie vroeg of ze de komende drie uur ‘helemaal vrij’ zou spreken, antwoordde ze: ‘zoveel mogelijk’. Wat betekent dat eigenlijk: helemaal vrij zijn? Veel meer dan in concrete inperking, zit hem dat vermoedelijk in de afwezigheid van dat afwegen wat Van Pinxteren beschrijft, in de afwezigheid van ‘ehm’ op vragen over je autonomie. In nooit de behoefte voelen een kraan open te zetten als je thuis iets bespreekt. In de afwezigheid van ‘zoveel mogelijk’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant