Waar Elon Musk zich heel lang publiekelijk zo veel mogelijk buiten de politiek hield, heeft hij bij deze verkiezingen het roer geheel omgegooid. Vandaag interviewt hij zelfs Donald Trump. Hun politieke ideeën zijn de laatste tijd steeds meer samen gaan vallen. Hoe kan dat?
Een half uur nadat Donald Trump een aanslag op zijn leven had overleefd, trok Elon Musk naar X, het platform waar hij eigenaar van is, om zijn steun uit te spreken voor de Republikeinse presidentskandidaat. Een paar jaar eerder had hij Trump nog een ‘stone cold loser’ genoemd die te oud is voor het ambt en noemde Trump hem weer een ‘bullshit artist’, maar nu was Musk diep onder de indruk van de man die op een haar na dood was.
Hij deelde de video van Trump die zijn vuist in de lucht steekt terwijl het bloed over zijn gezicht loopt. Niet sinds Theodore Roosevelt, schreef Musk, was er een kandidaat geweest die zo stoer (‘tough’) was. De reactie was een bewijs van Trumps ‘instinctieve moed’, zei Musk later in een interview, zo’n reflex toont iemands ‘ware karakter’. Dit was het soort leider dat de Verenigde Staten nodig had, besloot hij.
Over de auteur
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant en specialiseert zich in cultureel-maatschappelijke onderwerpen als identiteit, polarisatie en extremisme.
Hoewel Musk (53) altijd al grillig was in zijn uitlatingen en gedrag, hield hij zich publiekelijk tot voor kort zo veel mogelijk buiten de politiek. Invloed uitoefenen deed hij vooral achter de schermen. ‘In het algemeen geloof ik dat de overheid zo min mogelijk haar wil moet opleggen aan mensen, en als ze dat wel doet, moet ze proberen om hun cumulatieve geluk te vergroten’, schreef hij in 2021 op Twitter, dat nu X heet. ‘Dat gezegd hebbende, ik meng me liever niet in politiek.’
Maar bij deze verkiezingen heeft hij het roer geheel omgegooid. Hij richtte met enkele andere techmiljardairs The America PAC (political action committee) op om zo miljoenen te kunnen doneren aan de campagne van Trump. Volgens The Wall Street Journal heeft hij meermaals per maand Trump aan de telefoon en hebben ze de optie besproken dat Musk een adviseursrol krijgt als de Republikeinen weer de macht krijgen in het Witte Huis. Hun politieke ideeën zijn bovendien de laatste tijd steeds meer samen gaan vallen. Hoe kan dat?
Vanavond interviewt Musk Trump en zal te horen zijn waarover de twee het nog meer eens zijn. De kans is groot dat Musk zijn stokpaardjes zal aanhalen zoals zijn weerstand tegen immigratie, transgenderrechten, te hoge belastingen, overheidsregulering in de tech- en cryptowereld, en wat hij de ‘woke mind virus’ noemt – waar hij onder meer diversiteitsbeleid, identiteitspolitiek, links moralisme en politieke correctheid onder verstaat.
Musk bewondert Trump vooral als sterke leider. Kim Jong-un en Poetin ‘will think twice about messing with Trump’, zei hij onlangs in een interview, ze zullen geen loopje met hem nemen. Trump op zijn beurt bewondert Musk vooral om zijn immense rijkdom. Musk heeft momenteel een vermogen van grofweg 203 miljard euro, meer dan Jeff Bezos, Bill Gates en Bernard Arnault.
Trump en Musk lijken meerdere eigenschappen gemeen te hebben: ze scheppen graag chaos, zijn rücksichtslos en ongegeneerd wraakzuchtig en ze deinzen er niet voor terug om hun macht in te zetten voor eigen gewin. Musk gebruikt zijn X-kanaal met 193 miljoen volgers geregeld voor persoonlijke afrekeningen, net als Trump. Hun onberekenbare gedrag roept telkens de vraag op: dienen zij het algemene belang of hun ego?
Toch waren ze het tot voor kort over tal van zaken oneens, onder meer over klimaatverandering. Trump heeft zich vaak zeer laatdunkend uitgelaten over stekkerauto’s, gezegd dat hij Bidens beleid voor elektrische voertuigen zou terugdraaien en dat de supporters ervan moeten ‘rotten in de hel’. Maar onlangs klonk hij heel anders op een campagnebijeenkomst in Atlanta, Georgia. ‘Ik ben voor elektrische auto’s’, zei Trump, ‘ik moet wel omdat Elon mij zo sterk steunt.’ Hij voegde eraan toe dat hij ‘geen keus’ had.
Musk lijkt ook invloed te hebben gehad bij de keuze voor JD Vance als running mate van Trump. Vance, die behoort tot het radicalere deel der Republikeinen, geniet veel steun onder libertarische techmiljardairs, zoals Peter Thiel en David Sacks, mede omdat Vance zelf een aantal jaar in Sillicon Valley werkte. Musk lobbyde bij Trump voor Vance, volgens The New York Times, en prees later de ‘uitstekende keuze’ op X. Net als Vance is Musk van mening dat de VS moeten stoppen met de vele miljarden aan materiële en financiële steun aan Oekraïne. Er is ‘geen enkele kans’, zegt Musk, dat Poetin de oorlog verliest.
Zijn standpunten lijken soms echo’s van Kremlin-propaganda, zeggen critici – een verwijt dat Musk absurd noemt. Hij verwijst graag naar de Starlink-satellieten die hij Oekraïne laat gebruiken en die communicatie in het land mogelijk maken ondanks bombardementen van Rusland op vitale infrastructuur. Toch is een verwantschap tussen Poetin en Musk niet geheel uit de lucht gegrepen; beiden houden er een christelijk-conservatief en anti-woke-wereldbeeld op na.
Musk lijkt bovendien, zonder enige scrupules, bij te dragen aan chaos in het Westen – een doel dat Poetin ook nastreeft. ‘Een burgeroorlog is onvermijdelijk’, reageerde Musk op een video van de recente rellen in het Verenigd Koninkrijk, waarbij de tekst stond: ‘Dit is wat er gebeurt als je de grenzen openzet en massa-immigratie toelaat.’ De rellen waren mede het gevolg van desinformatie die op X werd verspreid: op extreemrechtse accounts circuleerde de – inaccurate, bleek later – naam van een moslim die de moordaanslag op de drie meisjes zou hebben gepleegd. Daarna werden moskeeën aangevallen.
De Britse minister van Justitie, Heidi Alexander, noemde de opmerkingen van Musk ‘betreurenswaardig’ en ‘totaal onacceptabel’, en roept hem op zijn ‘enorme platform’ verantwoordelijk te gebruiken. Musk is een man die aan niemand verantwoording aflegt, zei Peter Kyle, de Britse minister van Technologie, een paar dagen later. Onderhandelen met bedrijven zoals X is volgens hem gelijk aan diplomatiek overleg met andere regeringen, vanwege de enorme omvang en impact.
Ondertussen negeerde Musk de kritiek en bleef hij er op X op wijzen dat de rellen het logische gevolg zijn van massa-immigratie. Ook viel hij meermaals de Britse premier Keir Starmer aan en retweette hij een bericht dat stelde dat witte verdachten in het Verenigd Koninkrijk harder gestraft worden dan zwarte.
Musk, opgegroeid in Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid en in bezit van drie paspoorten (Amerikaans, Canadees en Zuid-Afrikaans), heeft een dusdanige afkeer van immigratie dat hij vreest dat dit de ‘laatste vrije verkiezingen’ zullen zijn, zo schreef The New York Times. Dit voorjaar kwam hij met een groep conservatieve miljardairs samen op het ‘vorstelijke landgoed’ van investeerder Nelson Peltz in Palm Beach, Florida. Daar sprak hij de zorg uit dat als Biden, toen nog de Democratische kandidaat, zou worden herkozen miljoenen ongedocumenteerde migranten het land in zouden komen en verblijfsvergunningen krijgen, waardoor ‘de democratie ten einde zou komen’.
Dit soort bijeenkomsten met überrijke of invloedrijke geestverwanten organiseerde Musk vaker de laatste tijd. Volgens The Wall Street Journal hebben Musk en Peltz een ‘beïnvloedingscampagne in elitaire kringen’ opgezet via bijeenkomsten waarop machtige figuren uit het bedrijfsleven en de financiële sector worden overgehaald om deze verkiezingen niet de Democraten te steunen.
Tot 2020 doneerde Musk geregeld aan de Democraten, onder anderen aan Obama, Clinton en Biden, al leek zijn steun vooral voort te komen uit commerciële motieven. In 2022 twitterde hij dat hij voor het eerst Republikeins zou stemmen, omdat de Democraten de partij waren geworden van ‘onderscheid en haat’, waarmee hij vooral doelde op de gevolgen van ‘DEI’-beleid, ‘diversity, equity en inclusion’, dat mensen volgens hem tegen elkaar opzet en ‘antimeritocratisch’ is.
In datzelfde jaar kocht hij Twitter en herdoopte het tot X, waarna hij ruim baan gaf aan extremisme. Hij liet de accounts van onder meer de misogyne influencer Andrew Tate, de islamofobe activist Tommy Robinson, complotondernemer Alex Jones en Donald Trump, allen eerder wegens haatdragende tweets verbannen, weer toe tot het platform (Trump blijft desondanks uitsluitend posten op het door hem opgerichte Truth Social).
Musk gelooft in radicale vrijheid van meningsuiting en hief bijna alle contentmoderatie op X op; volgens hem is het nu een bruisende vrijdenkershaven, terwijl anderen er in groten getale wegvluchten vanwege de overdaad aan extreemrechtse haat van bots en trollen. Het leidde onder meer tot lof van Geert Wilders (‘X is zoveel beter dan traditionele media’) en Tommy Robinson (Musk is ‘het beste wat de vrijheid van meningsuiting is overkomen deze eeuw’).
Achteraf bleek veel van zijn gedrag te verklaren door het feit dat Musk in 2021 te horen kreeg dat een van zijn twaalf kinderen voortaan als vrouw door het leven zou gaan en Vivian genoemd wilde worden. ‘Mijn zoon Xavier is dood’, zei hij in een interview met de conservatieve psycholoog Jordan Peterson. ‘Vermoord door woke.’ Hij zei dat hij was misleid om documenten te ondertekenen die haar medische transitie goedkeurden. Niets heeft hem de laatste jaren zo dwars gezeten als deze gebeurtenis, gaf hij toe. Vanaf dat moment bezwoer hij ‘the woke mind virus’ te vernietigen.
Dat is een strijd waar hij met alle liefde een deel van zijn schier onuitputtelijke middelen in pompt. Zo kondigde Musk aan zijn bedrijven X en SpaceX van Californië naar Texas te verhuizen (eerder verhuisde hij Tesla al naar Texas wegens de ‘fascistische’ coronalockdown in Californië). De reden: in California is een wet aangenomen die scholen ontslaat van de verplichting om ouders op de hoogte te stellen als hun kinderen aangeven een andere genderidentiteit te hebben. Musk schreef daarop op X: ‘Dit is de laatste druppel.’
In Texas, waar Musk sinds 2020 woont in een bescheiden huis nadat hij al zijn vastgoed had verkocht, hebben veel van zijn politieke ideeën zich gevormd onder invloed van zijn conservatieve sociale kring daar, schreef The New York Times. Joe Lonsdale, de medeoprichter van techbedrijf Palantir die in Texas woont, zou veel tijd hebben doorgebracht met Musk, discussiërend over politiek. Londsdale hielp hem ook met het oprichten van The America PAC, het vehikel waarmee Musk en handlangers de verkiezingen proberen te beïnvloeden, onder meer via reclames op YouTube.
Een belangrijke reden om zich voorheen níét in te laten met politiek was het effect dat zoiets kan hebben op zijn zaken. Progressieve vrienden hebben geprobeerd hem op andere gedachten te brengen, volgens The New York Times, onder meer door hem de beroemde quote van Michael Jordan voor te leggen: ‘Republikeinen kopen ook sneakers’. Om die reden bekende Jordan nooit zijn politieke kleur, net zoals Taylor Swift haar voorkeur lang voor zich hield. De pogingen van Musks vrienden bleken uiteindelijk vruchteloos.
Zijn politieke opvattingen kunnen nu alsnog een negatieve invloed hebben op de omzet van zijn bedrijf Tesla, schreef zakenblad Forbes vorige week. Democratische stemmers in Californië zijn Tesla’s grootste afzetmarkt, volgens het blad, maar de verkoop van de auto’s daalde in die staat met 17 procent in het afgelopen half jaar. In Duitsland kondigde de drogisterijketen Rossman aan dat werknemers geen lease-Tesla meer zullen krijgen, vanwege Musks steun aan Trump. ‘Trump heeft klimaatverandering herhaaldelijk een hoax genoemd’, aldus topman Raoul Rossmann woensdag in een verklaring.
De impact daarvan is vooralsnog miniem; slechts 34 van de 800 auto’s van de vloot van Rossman zouden Tesla’s zijn, volgens persbureau Bloomberg. Maar als meer bedrijven het voorbeeld zullen volgen, zal Musk de gevolgen merken en zal hij zich uiteindelijk moeten verantwoorden tegenover de aandeelhouders van Tesla. Dat zijn voorlopig de enige mensen aan wie hij wél verantwoording aflegt. Al leert het verleden dat hij óók aan hen soms lak heeft.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant