De erfbelasting is een onderwerp dat eens in de zoveel tijd in het nieuws komt, om er daarna net zo snel weer uit te verdwijnen. Afgelopen week was het weer eens zover. De Telegraaf publiceerde een ‘opiniestuk’ van ene Stefan Tax – je verzint het niet – die als familiebedrijvenlobbyist pleitte voor de afschaffing. Met daarin de bekende riedel aan misleiding over de meest efficiënte, rechtvaardige en beschaafde belasting die er is.
Daarna verscheen bij Quote het bericht dat een 27-jarige Vlaamse erfgename een crowdfunding was begonnen om de 150 duizend euro erfbelasting die zij op een erfenis van 750 duizend moest betalen bij vreemden op te halen. ‘Ik probeer zo positief mogelijk te blijven, maar dat is niet altijd eenvoudig’, aldus dit wonder van schaamteloosheid.
Serieuzer was het stuk in deze krant over de enorme en verstorende kapitaaloverdracht van babyboomers naar millennials. Die miljarden hebben die (dikwijls) hoogopgeleide millennials helemaal niet nodig, omdat ze hun eigen schaapjes vaak al behoorlijk op het droge hebben, in weerwil van hun rituele zelfbeklag. Rijke ouders creëren vaak rijke kinderen, al voordat de erfenis komt. Bovendien hebben ze nog even: de gemiddelde leeftijd waarop een erfenis wordt ontvangen gaat richting de 60 jaar.
Toch blijft de Gewone Man, die toch zo’n hekel aan de elite heeft, het erfrecht van diezelfde elite met hand en tand verdedigen. Dankzij de welvaartssprong die hij zelf maakte, maar ook dankzij de gespeelde domheid van de nepliberale VVD – ‘er is al belasting over betaald’. De rijke VVD-donateurs zagen dat het goed was; handje ophouden is blijkbaar wél liberaal als het bij pappie is.
Ik zal op deze plek niet nogmaals alle argumenten voor een (hogere) erfbelasting op een rijtje zetten, die zijn aan de irrationele meute immers niet besteed. Interessanter is het om de alternatieven te onderzoeken, waarmee min of meer hetzelfde effect kan worden bereikt. In deze krant werd al het afzien van de AOW al genoemd, in ruil voor een wat lagere erfbelasting. Dat is weliswaar goed nieuws voor de overheidsfinanciën, de AOW kost klauwen met geld, maar is óók goed nieuws voor rijke erfgenamen, en daarmee slecht voor de kansengelijkheid en sociale cohesie.
Een betere optie is om het perspectief simpelweg te verleggen van de erflater naar de ontvanger: schaf de erfbelasting af, en introduceer een nieuwe ontvangstbelasting. Iedere burger krijgt een bepaald bedrag, laten we zeggen een ton, dat hij belastingvrij mag ontvangen, van wie dan ook. Vanaf het moment dat hij dat bedrag ontvangen heeft, begint er een progressieve belasting te lopen.
Dat heeft een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van de huidige erfbelasting. Allereerst omdat er meer wordt opgehaald; door het huidige systeem van vrijstellingen en progressie ontvangen erfgenamen vaak meerdere schenkingen en erfenissen, die allemaal niet of laag belast zijn, omdat de huidige erfbelasting per transactie geldt, en er niet wordt gekeken naar wat de ontvanger eerder al heeft ontvangen. Met een ontvangstbelasting wordt de trukendoos van de rijken ernstig beperkt: niet langer kan een erfenis belastingvrij ‘binnendruppelen’; er is een potje dat op een goed moment is volgelopen.
Maar het belangrijkste argument is psychologisch. De weerstand tegen de erfbelasting zit hem vooral in het moment waarop deze wordt geheven, bij het overlijden van een naaste, en de naam, die opzettelijke misinterpretaties als ‘sterftax’ faciliteert. Met het zakelijke ‘ontvangstbelasting’ wordt subtiel de nadruk gelegd op het (onverdiende) karakter van deze inkomsten, en is het duidelijk dat het gaat om het belasten van alle schenkingen die bij leven binnenkomen. Zo, ook weer opgelost.
Over de auteur
Sander Schimmelpenninck is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant. Eerder was hij hoofdredacteur van Quote. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.