Vanaf het moment dat de Venezolaanse president Nicolás Maduro twee weken geleden zijn betwiste verkiezingsoverwinning boekte, heeft hij een jacht op de oppositie ontketend. Hoewel de meeste Venezolanen politieke onderdrukking gewend zijn, is de nieuwe golf van repressie ongekend.
Onderweg naar een familiebezoek buiten Caracas wordt de auto waarin Olivia reist aan de kant gezet. Of ze haar telefoon wil afgeven, aldus de dienstdoende politieagent bij de controlepost. Een vrij ongebruikelijke vraag, vindt Olivia (25), die net als de andere mensen die de Volkskrant telefonisch sprak niet herleidbaar in de krant wil. Het is vanwege een ‘uitzonderlijke situatie in het land’, vertelt de agent desgevraagd. Terwijl Olivia op het punt staat haar telefoon te overhandigen, raakt de agent afgeleid, waarna hij haar uit het oog verliest. Ze komt met de schrik vrij.
Dergelijke willekeurige telefooncontroles vormen samen met massa-arrestaties en de uitschakeling van sociale media het recept voor de nieuwste campagne van president Maduro, genaamd Operatie Tun Tun. Deze is bedoeld om sympathisanten van de oppositie te ontmaskeren en monddood te maken. ‘Het is een manier om angst te zaaien onder de Venezolaanse bevolking zodat mensen niet meer de straat op durven te gaan’, zegt Olivia. ‘En het werkt.’
Over de auteur
Sebas van Aert is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Sinds Maduro’s herverkiezing twee weken geleden, zijn Venezolanen in heel het land in opstand gekomen. Aangevoerd door de populaire oppositieleider María Corina Machado beweren ze dat de huidige president, die sinds 2013 aan de macht is, fraude heeft gepleegd. De oppositie ondersteunt die claim met de publicatie van verkiezingsuitslagen per kiesdistrict.
De aan Maduro gelieerde kiesraad heeft twee weken na dato nog geen resultaten naar buiten gebracht. Om die reden erkennen onder meer de Verenigde Staten en Argentinië de uitslag niet. Een aantal andere landen, waaronder Caracas’ linkse bondgenoten Brazilië en Mexico, roept op tot inzage in de officiële resultaten.
Direct na de verkiezingsdag volgden drie dagen van landelijke protesten, maar die zijn mede door de snoeiharde jacht op politieke tegenstanders verstomd. Tijdens die protestdagen zijn minstens 24 doden gevallen. Daarnaast zijn er in slechts twee weken volgens Foro Penal, een Venezolaanse mensenrechtenorganisatie, 1.303 mensen opgepakt. Ter vergelijking: bij de vier maanden durende protesten in 2017 werden 5.051 arrestaties verricht.
Sandra (28), een inwoner van Caracas die zowel de protesten van 2014 als 2017 meemaakte, laat er geen onduidelijkheid over bestaan: deze repressie is de hevigste die ze heeft ervaren. ‘Het is zonder twijfel gewelddadiger dan voorgaande jaren’, zegt ze. ‘Destijds was het meer een show van de autoriteiten, nu beginnen militairen meteen te schieten op demonstranten.’
Olivia is het met haar eens: ‘Het lijkt erop dat Maduro deze keer wanhopiger is dan een paar jaren geleden; hij wil alles wat hem niet aanstaat verbieden of het zwijgen opleggen. Het gevoel heerst daarom dat iedereen dit keer iets kan overkomen.’
Die bijna paranoïde angst wordt versterkt door de introductie van een omstreden app, om anoniem mensen te verklikken die zich schuldig zouden maken aan het ondersteunen van de ‘coup’. ‘De onderdrukking is hierdoor minder zichtbaar’, zegt Sandra. ‘Het is persoonlijker.’
Hoewel de protesten grotendeels zijn uitgedoofd, is het volgens de vrouw nog steeds niet veilig om de straat op te gaan. De kans is groot te worden lastiggevallen door politieagenten of zogenoemde colectivos, bewapende Maduro-supporters op motoren die burgers terroriseren. ‘Omdat zij je telefoon kunnen afpakken, ben ik constant mijn berichten op sociale media aan het verwijderen of spreek ik online in codetaal met mijn vrienden. Daarnaast ben ik al tien dagen niet uit mijn huis geweest.’
In de deelstaat Táchira, waar volgens de gepubliceerde resultaten van de oppositie de overgrote meerderheid tegen de huidige regering stemde, is ‘Operatie Tun Tun’ ook in volle gang, ziet de gepensioneerde militair Mario (72). ‘De autoriteiten nemen zonder huiszoekingsbevel mensen mee uit hun huis, die ze vervolgens strafbare feiten als terrorisme of oproeping tot haat ten laste leggen.’ En ondanks dat landelijke privacywetgeving het niet toelaat, zegt Mario, worden ook in Táchira regelmatig telefoons gecheckt. ‘Hierdoor zijn velen bang geworden.’
Die angst herkent Sandra in de Venezolaanse hoofdstad: ‘Mensen vrezen in de gevangenis te belanden. Dit kan een reguliere gevangenis zijn, die al deprimerend en deplorabel genoeg is, of El Helicoide, de beruchte gevangenis in Caracas die bekendstaat om zijn martelkelder.’ Dat deze vrees reëel is, weet ook Olivia. Een kennis van haar zat twee dagen in El Helicoide. ‘Hij was gearresteerd voor zijn aanwezigheid bij een van de protesten. Ze hebben hem vervolgens elektrische schokken toegediend en hem een video laten opnemen waarin hij zegt door de oppositie betaald te worden.’
Om de communicatie tussen de oppositie te bemoeilijken, haalde Maduro twee dagen geleden X uit de lucht. Eerder riep hij Venezolanen ook al op om WhatsApp van de telefoon te verwijderen. Omdat veel media in handen zijn van de staat, zijn deze platforms de enige kanalen waar politieke tegenstanders zich kunnen laten informeren en verenigen. Via een VPN-verbinding lukt het zowel Sandra als Olivia om alsnog toegang te krijgen tot de apps. Ook Mario laat zich ondanks alle tegenslagen niet uit het veld slaan. ‘Het is wachten op instructies van Machado’, zegt hij hoopvol.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant