De crash van een Braziliaans verkeersvliegtuig, waarbij zaterdag 62 mensen om het leven kwamen, is nog omgeven met raadsels. Hoe kon het toestel plotseling uit de lucht vallen? En waarom sloegen de piloten geen alarm?
Vliegtuigen vallen zelden zomaar uit de lucht, zoals liefhebbers van Air Crash Investigation weten, de documentairereeks op National Geographic Channel waarin al ruim twintig jaar opmerkelijke vliegtuigongelukken worden uitgeplozen. Vaak ziet de tv-kijker minutenlang piloten vechten om hun toestel veilig aan de grond te krijgen, worstelend met de stuurknuppel en wanhopig communicerend met de vluchtleiding.
Toch gebeurde precies dat met vlucht 2283 van Voepass Linhas Aéras: op weg van Cascavel naar Guarulhos dwarrelde de Braziliaanse ATR-72-500 plots als een herfstblad naar beneden. Van 5.200 meter hoogte stortte het toestel binnen een minuut neer in Vinhedo, in de staat São Paulo, waar de kist op een haar na een huis miste. Alle 62 inzittenden, 58 passagiers en vier bemanningsleden, waren op slag dood.
Het vliegtuig stortte neer zonder dat er aanwijzingen waren dat er iets mis was aan boord of met het toestel, en zonder dat de bemanning een ‘mayday’ kon laten horen, de noodkreet die in de internationale luchtvaart klinkt als iets ernstig verkeerd gaat. Uit de inmiddels teruggevonden vlucht- en voicerecorders zal wellicht blijken hoe de laatste seconden van vlucht 2283 zijn verlopen.
Waarom de ATR-72-500, zoals te zien is op amateurbeelden die vanaf de grond werden gemaakt, tollend om zijn as naar beneden stort, is voor luchtvaartspecialisten duidelijk: het toestel is in een zogeheten stall geraakt (overtrek). Als dat gebeurt, verliest het vliegtuig aan liftkracht en komt het in een niet te stuiten val terecht.
Over de auteur
Peter van Ammelrooy is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De geoefende piloot van een acrobatenvliegtuig, speciaal ontworpen voor spectaculaire duikelingen, kan zich uit zo’n situatie redden, mits het vliegtuig zich op grote hoogte bevindt. Maar een passagiersvliegtuig als de ATR-72-500, met een gewicht van 22 ton, is andere koek. Oefenen op een tolvlucht is amper zinvol, zeggen piloten: ze worden daarom vooral getraind om overtrek tijdig te signaleren.
Nu is de vraag: waarom raakte vlucht 2283 in een dodelijke pirouette?
‘Het enige dat we zeker weten is dat er nooit een enkele oorzaak is’, zegt Thomas Anthony, directeur van het vliegveiligheidsprogramma van de Universiteit van Southern California tegen The New York Times.
Menselijke fouten liggen het vaakst ten grondslag aan een vliegramp (bijna 70 procent), gevolgd door mechanische defecten (17,2 procent) en andere oorzaken zoals het weer, aldus cijfers van de de Amerikaanse vervoersveiligheidsautoriteit NTSB. Niet zelden leidt een mix van deze oorzaken tot een noodlottige eind aan een vlucht.
Een fataal ongeluk waarbij het vliegtuig in een overtrek was geraakt is zeldzaam: in tien jaar tijd deden zich 9 gevallen voor, aldus de NTSB in een presentatie uit 2014.
In de Braziliaanse pers en daarbuiten wordt ijsafzetting op de vleugels als een mogelijke oorzaak genoemd voor de zwaarste vliegramp die het land sinds 2007 meemaakte. Toen schoot een vliegtuig van TAM Express in São Paulo van de landingsbaan en vloog tegen een brandstofdepot. In de vlammen kwamen 199 mensen om, aan boord en op de grond.
IJsafzetting op de vleugels verandert de vorm van de vleugels en maakt een vliegtuig zwaarder. Bij extreme ijsvorming moet een toestel sneller vliegen om overtrek te voorkomen.
De meteorologische dienst van Brazilië had een waarschuwing laten uitgaan voor ijsafzetting in het luchtruim waar het Voepass Linhas Aéras-vliegtuig vloog toen het neerstortte. Moderne verkeersvliegtuigen hebben bovendien sensoren aan boord die waarschuwen voor ijsvorming. De ATR-72-500 is verder voorzien van rubberen leidingen op de vleugel die kunnen uitdijen en krimpen om ijs los te maken van de vleugel.
‘Heeft de bemanning dat systeem wel aangezet?, zegt Jeff Guzzetti, een voormalige onderzoeker van de Amerikaanse federale luchtvaartdienst in The New York Times. ‘Of hebben ze het ingeschakeld en bleek het defect?’
Als de sensoren niet hebben gewerkt, dan hadden de piloten volgens deskundigen ijs op de vleugels en op hun ruitenwissers gezien. Ze hadden in dat geval lager kunnen gaan vliegen, waar de temperatuur hoger is en het ijs had kunnen smelten.
Raadselachtig is in ieder geval waarom de bemanning geen alarm heeft geslagen toen het vliegtuig in de problemen raakte.
De Braziliaanse autoriteiten verwachten binnen een maand de eerste bevindingen te kunnen publiceren over het onderzoek naar de vliegramp. Het definitieve eindoordeel, weten de kijkers van Air Crash Investigation, laat meestal veel langer op zich wachten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant