De Verenigde Staten gaan vanaf 2026 conventionele langeafstandswapens plaatsen in Duitsland. Het besluit vult een leemte in de afschrikking van Rusland, maar leidt tot debat in Duitsland.
‘Hoop zal ons niet beschermen tegen Poetins Rusland. Dat vergt investeren in onze veiligheid en kracht – inclusief het besluit Amerikaanse wapensystemen met een groot bereik te plaatsen.’ Aldus Anna Baerbock, de groene Duitse minister van Buitenlandse Zaken, afgelopen weekend in Bild am Sonntag.
Terwijl sommige Europeanen in de loopgraven liggen, en de meeste andere aan het strand, is in Duitsland een ouderwets rakettendebat ontbrand met echo’s uit het verleden. De directe aanleiding is een gezamenlijke verklaring van de Verenigde Staten en Duitsland aan het eind van de Navo-top van vorige maand in Washington. Daarin kondigden zij aan dat de VS vanaf 2026 periodiek langeafstandswapens in Duitsland zullen stationeren ‘als opmaat naar toekomstige permanente stationering’.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De verklaring specificeert: ‘Uiteindelijk zal het gaan om conventionele langeafstandswapens als de SM-6, Tomahawk en hypersonische wapens met een bereik dat aanzienlijk groter is dan dat van de huidige op land gestationeerde wapensystemen.’ Dit zijn systemen voor louter conventionele wapens (dus geen kernwapens) met een bereik van respectievelijk 1.600, 2.500 en meer dan 3.000 kilometer, die niet alleen een grotere afstand kunnen afleggen maar bovendien sneller zijn dan alle wapens die nu zijn gestationeerd in het Europese deel van de Navo.
Vanuit Moskou is boos op de plannen gereageerd. Als de plaatsing van Amerikaanse raketten doorgaat, zegt president Vladimir Poetin, zal ook Rusland zulke wapens voor de korte en middellange afstand plaatsen. Dat Rusland die allang heeft, zoals de VS en de Navo stellig beweren, wordt in Moskou ontkend.
Ook in Duitsland klinkt kritiek, zelfs binnen de regeringscoalitie. Waarom is er voorafgaand geen parlementaire discussie gevoerd? Waarom is het besluit niet in Navo-verband genomen? De fractievoorzitter van de sociaaldemocraten in de Bundestag, Rolf Mützenich, waarschuwde voor de risico’s. ‘De raketten hebben een zeer korte waarschuwingstijd en allerlei nieuwe technologische mogelijkheden. Het gevaar van een onbedoelde militaire escalatie is aanzienlijk.’
Buiten de coalitie is de kritiek nog scherper. Het Verbond Sahra Wagenknecht waarschuwt dat Duitsland zelf een oorlogstoneel dreigt te worden. Maar de coalitie van sociaaldemocraten, groenen en liberalen houdt ferm vast aan de noodzaak van het besluit. ‘Het gaat niet om een wapenwedloop, maar om op gelijke hoogte te komen, zodat onze afschrikking geloofwaardig is’, zegt minister van Defensie Boris Pistorius.
Het besluit, zeggen militaire experts, is een antwoord op een al langer bestaande strategische lacune in het militaire evenwicht tussen Rusland en de Europese Navo-landen, die de bondgenoten kwetsbaar maakt voor aanvallen of militaire chantage uit Moskou. Terwijl Rusland raketten in Kaliningrad en Belarus heeft gestationeerd die West-Europese hoofdsteden binnen luttele minuten kunnen raken (conventionele wapens die overigens wél kunnen worden uitgerust met kernkoppen), ontbreekt het de Europeanen aan soortgelijke conventionele wapens waarmee ze diep in Rusland, inclusief Moskou, kunnen toeslaan.
Deze situatie heeft te maken met het einde van de wapenbeheersing tussen de VS en Rusland, en specifiek de opzegging van het monumentale INF-verdrag uit 1987. Daarin spraken de VS en de toenmalige Sovjet-Unie af om afstand te doen van al hun vanaf het land lanceerbare kruisraketten en ballistische raketten – voor conventionele en nucleaire wapens – voor de middellange afstand (500 tot 5.500 kilometer) én van de lanceersystemen zelf.
Het INF-verdrag volgde op een decennium van controverse in West-Europa, waar een grote vredesbeweging was opgekomen. Die protesteerde tegen het zogeheten Navo-dubbelbesluit om in een aantal Europese landen (waaronder Nederland) Amerikaanse kruisvluchtwapens voor de middellange afstand te plaatsen, als antwoord op de eenzijdige stationering van SS20-raketten door Moskou.
Tegelijkertijd – vandaar de naam ‘dubbelbesluit’ – werd Moskou uitgenodigd te onderhandelen over het wederzijds afstand doen van deze categorie wapens. Ondanks alle verzet van de ‘vredesbeweging’ dwong de Navo de Sovjet-Unie op deze manier wel naar de onderhandelingstafel. Dat mondde uit in de verbanning van alle middellangeafstandswapens uit Europa.
Dat er nu op dit gebied opnieuw een volgens militaire analisten gevaarlijke situatie is ontstaan, heeft te maken met de jarenlange Russische schending van het INF-verdrag, die voor het eerst werd gesignaleerd onder de presidenten Bush en Obama. De VS betichtten de Russen ervan dat ze deze wapens toch weer waren gaan maken, zoals de SSC8-raket met een bereik van 3.000 kilometer. Moskou ontkende dit en zei dat het bereik maar 500 kilometer was. Na verdere Navo-beschuldigingen van Russische schendingen, zegde president Trump het INF-verdrag op in 2019, waarna Moskou hetzelfde deed.
Bovendien begon Rusland vanaf 2019 ook Iskander-raketten (ballistische raketten die conventioneel of nucleair kunnen worden bewapend) te stationeren in de exclave Kaliningrad, van waaruit Berlijn kan worden bereikt.
De plaatsing van Amerikaanse langeafstandsraketten in Duitsland creëert op termijn meer evenwicht, en daarmee afschrikking van mogelijke drieste Russische plannen. De Europeanen willen ook zelf vanaf de grond lanceerbare kruisraketten gaan bouwen met een bereik van meer dan 500 kilometer. Frankrijk, Duitsland, Italië en Polen gaan hiertoe samenwerken. Maar dat gaat tijd kosten, zegt defensieminister Pistorius, ‘en in de tussentijd ondersteunen de Amerikanen ons’.
In een commentaar voor de Duitse denktank Stiftung Wissenschaft und Politik waarschuwen Jonas Schneider en Torben Arnold dat Rusland zijn propaganda en desinformatiecampagnes zal opvoeren ‘om twijfel te zaaien aan de intenties van de Navo en plaatsing in 2026 te voorkomen’.
Zij zien echter ook nieuwe kansen voor wapenbeheersing, een ‘INF-verdrag light’. De Navo zou kunnen aanbieden om vanaf het land gelanceerde raketten met voor de middellange afstand helemaal te verbieden of aan strikte limieten te onderwerpen. Rusland heeft momenteel meer dan vijfhonderd vanaf land gelanceerde raketten met een bereik tussen de 500 en 5.500 kilometer, schrijven ze, ‘de Navo heeft er nul’.
Die situatie van ‘asymmetrische kwetsbaarheid’ is simpelweg onhoudbaar, schrijft ook raketexpert Fabian Hoffmann. ‘Europese hoofdsteden en andere doelen kunnen binnen luttele minuten door een Russische raketaanval worden getroffen, terwijl het Europa aan de middelen ontbreekt om te antwoorden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant