De vraag is niet of we wel in staat zijn om de smartphone weg te leggen om ergens volledige en onverdeelde aandacht aan te geven, maar of we die keuze wel durven te maken.
Toen ik laatst op een Amerikaans vliegveld zat te wachten op mijn vlucht naar huis, merkte ik dat vrijwel iedereen aan zijn smartphone zat gekluisterd. Ik stopte met lezen en keek stiekem mee op het scherm van mijn buurman; hij keek een oneindige stroom van TikTok-filmpjes van dansende vrouwen. Waarschijnlijk had hij al lange tijd geleden het lezen van een boek opgegeven. De concentratie daarvoor leek verloren te zijn gegaan.
Tijdens het inpakken van de vakantiespullen zullen sommige mensen twijfelen of ze dat ene boek nog wel moeten inpakken. Het is het hele jaar al niet gelukt om een boek te lezen; dan zal het op vakantie ook wel niet gaan lukken. Veel mensen willen helemaal niet hun leven op sociale media doorbrengen, maar lijken de hoop te hebben opgegeven.
De keuze om ergens volledige en onverdeelde aandacht aan te geven en de smartphone weg te leggen, lijkt een lastige te zijn. Toch ben ik optimistisch. Er is een keuze, maar die keuze is wel moeilijker geworden dan ooit.
Over de auteur
Stefan van der Stigchel is hoogleraar Cognitieve Psychologie aan de Universiteit Utrecht. In mei verscheen zijn boek Beter leren kijken. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Laat ik beginnen met stellen dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat we ons minder goed kunnen con centreren dan vroeger. In potentie is dat brein in aanleg nog steeds dezelfde als 30 of 100 jaar geleden. Evolutie is een traag proces.
De vraag is: durven we er nog wel voor te kiezen om volwaardige aandacht te geven?
Ik weet nog goed dat Nederland 3 als nieuwe televisiezender werd gelanceerd. Het was een schok. Als ik vanaf dat moment naar Nederland 1 keek, miste ik zowel Nederland 2 als Nederland 3. Eerst miste ik alleen Nederland 2! Tegenwoordig zijn er een oneindig aantal zenders. En in de tijd dat je dit artikel leest, heb je waarschijnlijk een aantal nieuwe Whatsappberichten binnengekregen, een aantal nieuwe e-mails ontvangen, en je favoriete TikTokker heeft misschien al een nieuw filmpje geplaatst.
We kunnen onze aandacht maar op één informatiebron tegelijk richten. Het geven van aandacht heeft dus grote consequenties: het betekent dat je ervoor kiest geen aandacht te geven aan andere zaken. Zijn we nog bereid de keuze te maken om onze volledige aandacht op één bron te richten in een omgeving waarin er een oneindige hoeveelheid informatie tot je beschikking is?
Het kan wel.
Uiteindelijk is motivatie de cruciale factor die gaat bepalen of het je gaat lukken om te concentreren. Toen mijn puberzoon klaagde over zijn concentratieproblemen bij het leren voor zijn tentamen Duits, moest hij eerlijk toegeven dat deze problemen er niet zouden zijn als ik hem een hoog geldbedrag zou geven bij het behalen van een voldoende. In dat geval wordt Snapchat afgesloten, wordt een filmpje gepauzeerd en zal hij geen enkel probleem hebben zich tijdelijk af te sluiten van alle andere informatiebronnen in zijn omgeving. Hij kan het dus wel, maar durft hij het ook?
We leven in een tijd waarin mensen veel tijd doorbrengen op sociale media. De fear of missing out zorgt ervoor dat we regelmatig terugkeren naar de smartphone. Concentratie kun je echter vergelijken met een spier: als je je een tijd niet hebt geconcentreerd, zal je inderdaad merken dat je concentratievermogen minder wordt.
Maar het is ook weer te trainen: in het begin zal je nog moeite hebben met het geconcentreerd lezen van een boek. Na een paar dagen merk je echter dat het steeds beter gaat. Als je de juiste motivatie maar hebt.
De keuze is deze zomer aan jou. Leg dat boek in je koffer, zet op het strand je mobiel uit, en bedenk waarom je dit boek zo graag wilt lezen. De vakantie is een ideaal moment om te oefenen en bewust te worden van de controle die je hebt over je aandacht. Je zal ervaren hoeveel toegevoegde waarde het heeft om ergens volwaardige aandacht te geven, en dit hopelijk na je vakantie mee naar huis nemen. En je kunt al beginnen op het vliegveld of op het treinstation.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant